"Nếu chúng ta tự tin điều đó nâng cao chất lượng thì cần phải làm, chứ không thể chờ sự đồng thuận từ người bị áp dụng".

TS Nguyễn Ngọc Sơn, Giảng viên trường ĐH Tôn Đức Thắng (TPHCM) đưa ra quan điểm với Đất Việt.

Nên quy định rõ các tiêu chí

PV:- Mới đây, tại buổi tọa đàm về nâng cao chất lượng tiến sĩ, ông Bùi Văn Ga - Thứ trưởng Bộ GD-ĐT cho biết để nâng cao chất lượng đào tạo tiến sĩ, luận án tiến sĩ phải là công trình khoa học, phải có cái mới và phải được đăng tải trên các tạp chí quốc tế để được phản biện.

Ông bình luận như thế nào về yêu cầu trên? Thưa ông, cách tiếp cận mới của một vị quan chức giáo dục như vậy có phải là tín hiệu chứng tỏ việc đào tạo TS ở Việt Nam sẽ chấm dứt kiểu đại trà, mua danh, kém chất lượng hay không?

TS Nguyễn Ngọc Sơn:- Yêu cầu muốn bảo vệ luận án tiến sĩ thì phải công trình khoa học đăng tải lên các tạp chí quốc tế để phản biện, theo tôi là cần thiết. Thế nhưng ngược lại phải có cơ chế rõ ràng, khi người ta đăng tải lên phải coi đó là người công bố đầu tiên, nếu không sẽ có chuyện, một nơi khác làm cùng đề tài và lo chạy thủ tục, bảo vệ trước, khi đó người trước lại trở thành người sau.

Cùng với đó, yếu tố con người cũng vô cùng quan trọng, như người phản biện phải thực sự khách quan, chặt chẽ, quy chế chuẩn mà con người dễ dãi, thì quy chế vẫn tạo ra sự dễ dãi. Rồi đến người hướng dẫn có đủ trình độ không, chứ không phải là tiêu chuẩn về hình thức bằng cấp, học hàm, học vị.

Tôi cũng nói thêm, tạp chí quốc tế cũng có nhiều loại, tôi còn được biết có nhiều tạp chí quốc tế sinh ra từ nhà kho, đã từng có trang web liệt kê ra các tạp chí kém chất lượng. Vì thế nên đưa ra luôn tạp chí đăng tải bài phải đạt chuẩn gì, có nằm trong danh sách tạp chí yếu kém hay không?.

Lam TS, phai co cong bo quoc te: Nguoi Viet so kho - Anh 1

Phải thay đổi yếu tố con người trong quá trình đào tạo

Cùng với đó quy định số lượng đăng tải cụ thể cho từng ngành, vì có những ngành việc đăng tải không phải dễ dàng, khó hơn các ngành khác. Ví dụ như các ngành khoa học xã hội ở VN việc đăng tải khó hơn Khoa học tự nhiên.

Thế nhưng, việc các nhà lãnh đạo ngành giáo dục bắt đầu chú ý đến chất lượng đào tạo, đầu tiên là đăng tải trên tạp chí khoa học quốc tế là một trong những tín hiệu đảm bảo cho việc đào tạo TS thực sự có năng lực, chất lượng, góp phần giảm bớt tình trạng đào tạo đại trà.

PV:- Theo ông, để rõ ràng hơn, liệu có nên quy định cụ thể về chất lượng công trình khoa học cũng như nơi đăng tải uy tín, để đảm bảo việc đào tạo TS của Việt Nam tiệm cận với chuẩn thế giới hay không? Nếu như vậy, ở điểm xuất phát như Việt Nam, theo ông, cần đưa ra những tiêu chuẩn như thế nào thì phù hợp?

TS Nguyễn Ngọc Sơn:- Thực ra đúng là chúng ta chỉ có thể tin tưởng vào các nguồn tạp chí có chất lượng, thông qua uy tín của nó, còn nói đăng tải trên tạp chí mà có người thẩm định về chất lượng thì không ai có thể thẩm định được ngoại trừ chính tạp chí đó. Bởi vì, có thể dưới góc độ của người này thì là chất lượng, nhưng người kia thì chưa chắc đã là chất lượng.

Một bài đã được đăng tải trên tạp chí, nếu đọc không phải chuyên môn của mình, hoặc không phải chuyên môn gần đủ để đánh giá, chưa chắc đã đánh giá được có chất lượng hay không.

Hơn nữa, ở VN chưa đủ người để có thể đánh giá, nên không ai có thể đánh giá được ngoại trừ chính tạp chí đăng tải. Vì vậy, đòi hỏi tạp chí đăng tải phải là tạp chí uy tín, vì trước khi đăng họ đã thẩm định vô cùng kỹ lưỡng, chuyển cho những nhà khoa học đủ năng lực đánh giá trước khi đăng.

Còn nói về việc tiệm cận với chuẩn đào tạo của thế giới, thì cũng cần xác định rõ muốn tiệm cấn ở mức độ nào, bởi vì, không thể nói chung chung, vì thế giới là ngoài VN, nhưng thực tế cũng có nhiều cấp độ.

Tôi đã từng thấy có một luận án TS ở một nước không hề nhỏ, làm đề tài về việc lịch sử phát triển khoa Luật của một trường Đại học, thực sự đây là một đề tài vô lý, nhưng vẫn được cấp bằng TS. Nên nói tiệm cận với TG thì phải xác định rõ tiếp cận khu vực nào.

Nói ngay như với Mỹ, TS ở Mỹ cũng tùy theo trường, có những trường TS ma, thì cũng không thể coi đó là chuẩn quốc tế của Mỹ. Đó là lý do vì sao những người đi học ở nước ngoài về luôn được hỏi rất rõ là làm Ths, TS ở trường nào.

Với VN, theo tôi, thời gian vừa qua, trong hệ thống đào tạo TS không phải tất cả đều kém, có nhiều TS của VN đã khẳng định được mình trên bản đồ đào tạo thế giới.

Yếu tố quan trọng theo tôi là chất lượng con người tham gia vào đào tạo, cơ sở đào tạo thực sự, thực sự đây là bài toán khó để Bộ GD-ĐT có thể đưa ra các chuẩn cao cấp.

Nếu thực sự Bộ GD-ĐT đưa ra các bài báo, các tiêu chí về bài đăng trên ISI đó là những tiêu chuẩn tôi đánh giá cao. Hiện hệ thống, cơ chế của chúng ta đã ổn định, chỉ có điều đơn vị, cơ sở đào tạo có thực tình muốn thay đổi theo hướng đào tạo chất lượng thật hay không.