Yên Thái là xã miền núi nằm ở phía tây nam huyện Yên Mô (Ninh Bình) có tuyến đường liên huyện Kim Sơn đi Tam Điệp thuận lợi cho giao thông vận tải hàng hóa. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp ở Yên Thái vẫn mang tính manh mún, chưa đủ điều kiện để sản xuất hàng hóa quy mô lớn, bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm.

Lam nong nghiep sach o xa mien nui Yen Thai - Anh 1

Nguồn nhân lực bị già hóa

Yên Thái là xã thuộc vùng chiêm trũng của huyện Yên Mô. Trong tổng số 684,4 ha đất nông nghiệp, Yên Thái chỉ có 10% diện tích đất trồng màu thuận lợi cho chuyên canh sản xuất cây công nghiệp lạc, đậu xanh, ngô mang giá trị kinh tế cao. Với diện tích khoảng 55,7 ha vụ xuân và 27,27 ha vụ mùa, Yên Thái bố trí trồng các loại cây chủ yếu như: ngô lai F1, lạc, đậu xanh, ngô ngọt, cải bó xôi, đậu tương và rau xuất khẩu. Tuy nhiên, xã đang đứng trước thực tiễn là nguồn nhân lực phục vụ nông nghiệp có xu hướng già hóa. “Thanh niên từ 18 đến 45 tuổi ở địa phương đi làm xa hết rồi”, Phó Giám đốc HTX nông nghiệp Quảng Công Nguyễn Anh Quang cho biết. Thanh niên trong xã ở độ tuổi từ 18 đến 45 nếu ai được đào tạo qua trường cao đẳng hay trung cấp thì đều xin vào làm trong khu công nghiệp. Số không được học nghề ở trường thì làm nghề mộc, sơn, hàn ở các tỉnh khu vực phía nam, hay Hà Nội.

“Nhưng phải nói, thu nhập từ nghề nông là quá thấp mà vất vả bởi mưa nắng. Vì thế nông dân không ham”, Phó Giám đốc HTX nông nghiệp Đông Thôn Phạm Văn Thận cho biết thêm. Làm phép tính đơn giản: cấy một sào lúa sau 110 ngày cho thu hoạch khoảng 2,2 tạ thóc/sào ở vụ chiêm, còn vụ mùa chỉ đạt mức 1,6 tạ thóc/sào. Đó là thời tiết “mưa thuận gió hòa”, còn nếu mưa nắng bất thường cũng có thể mất trắng. Tại thời điểm này, giá thóc 60 (tức 60 nghìn đồng/10kg) thì hơn hai tạ lúa, người nông dân cũng chỉ thu về gần 1,5 triệu đồng. Đó là chưa tính trả tiền làm đất, mua giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thủy lợi và còn tiền thuê cấy, gặt máy.

Tất cả các khoản thuê, người nông dân phải chi mỗi vụ khoảng 350 nghìn đến 400 nghìn đồng/sào. Vậy “ lãi ròng” mà người nông dân thực được hưởng chỉ khoảng 800 nghìn đồng. Khoản tiền này “cầm cự” trong ba tháng chờ vụ sau và liệu có đủ chi cho sinh hoạt của một người? Trong khi đó, làm việc tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, người có tay nghề chưa cao cũng cho thu nhập 3,5 đến 5 triệu đồng/tháng mà không vất vả. Vì thế, xã có hơn 1.000 trong số 3.700 lao động ở địa phương chuyển sang làm công nghiệp. “Lác đác có trường hợp bỏ ruộng. Có gia đình bỏ một, hai vụ rồi cũng có hộ cho người khác mượn ruộng trồng một vài vụ”, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Thái Vũ Văn Đạo cho biết.

Xã điểm về nông nghiệp sạch?

Đây là câu hỏi đau đáu trong đầu của những người phụ trách nông nghiệp nông thôn ở tỉnh Ninh Bình và huyện Yên Mô. Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN và PTNT) tỉnh Ninh Bình Vũ Nam Tiến cho biết: Sở sẽ cùng các ban, ngành trong tỉnh tổ chức điều tra thực trạng phát triển nông nghiệp của địa phương, đưa ra được các giải pháp thực hiện nhằm kiểm soát đầu vào cho sản xuất nông nghiệp. Phấn đấu đến hết năm 2017 sẽ xây dựng Yên Thái trở thành xã điểm sản xuất nông nghiệp an toàn theo hướng VietGAP.

Để đạt mục tiêu đó, Sở NN và PTNT tỉnh bố trí cán bộ kỹ thuật thường xuyên cùng Trạm bảo vệ thực vật huyện Yên Mô hướng dẫn kỹ thuật đến các vùng nuôi, trồng tập trung để xây dựng vùng nuôi an toàn dịch bệnh, môi trường mang lại hiệu quả kinh tế cao. Cụ thể, ở lĩnh vực trồng trọt, cán bộ kỹ thuật cùng địa phương xây dựng bốn vùng trồng trọt đủ điều kiện an toàn, trong đó, sản xuất lúa hai vùng với diện tích 174,2 ha. Sản xuất cây màu hai vùng với diện tích 31,5 ha, đồng thời, xây dựng một vùng sản xuất rau theo tiêu chuẩn VietGAP với diện tích là 5 ha và sản phẩm chủ lực là hành lá.

Ở lĩnh vực chăn nuôi, cán bộ Sở hướng dẫn chuyên môn kỹ thuật cho nông dân thực hiện các điều kiện về vệ sinh thú y cho gia súc, gia cầm, tiến tới công nhận cơ sở an toàn đối với các bệnh. Ngoài ra, Sở còn hỗ trợ đàn lợn nái, lợn đực giống để cải tạo đàn lợn thương phẩm, phát triển đàn dê, rồi đăng ký và tiến hành lập hồ sơ đề nghị thẩm định một số trang trại chăn nuôi an toàn sinh học, hướng tới chăn nuôi theo tiêu chuẩn VietGAP. Ngoài ra, với thế mạnh của Yên Thái là nuôi trồng thủy sản, cán bộ kỹ thuật sẽ hướng dẫn các chủ hộ tham gia sản xuất an toàn, triển khai xây dựng mô hình điểm chuyển đổi diện tích cấy lúa kém hiệu quả sang nuôi trồng thủy sản.

Sở NN và PTNT Ninh Bình còn tổ chức 14 lớp huấn luyện nâng cao kiến thức về an toàn vệ sinh thực phẩm cho lãnh đạo xã, ban quản trị các HTX Đông Thôn, Quảng Công, Phú Trì, và Quang Trung, các cơ sở kinh doanh vật tư nông nghiệp, cùng đoàn thể và các hộ nông dân trên địa bàn xã. “Mục tiêu của các lớp huấn luyện nhằm tổ chức cho người dân ký cam kết sản xuất nông nghiệp bảo đảm vệ sinh thực phẩm làm cơ sở cho việc giám sát nội bộ trong quá trình sản xuất”, Giám đốc Trung tâm khuyến nông tỉnh Ninh Bình Phạm Văn Trung nói. Đồng thời, giúp người dân từ bỏ chăn nuôi theo truyền thống tận dụng phế phẩm của nông nghiệp với quy mô nhỏ tiến tới chăn nuôi trang trại và gia trại. Mặt khác, khắc phục tình trạng nguồn con giống phần lớn là nguồn giống tại địa phương không được công nhận về chất lượng giống. Ngoài ra, việc nâng cao kiến thức thú y cho người chăn nuôi sẽ giúp phòng chống tại chỗ các dịch bệnh truyền nhiễm trên đàn gia súc, gia cầm. Hoặc cải thiện đáng kể tình trạng quy hoạch mặt bằng sản xuất thủy sản còn tùy tiện, chưa đúng quy định an toàn vệ sinh thực phẩm, việc phân công liên kết trong sản xuất thủy sản chậm hình thành, sản phẩm làm ra được phân phối trôi nổi tại các chợ thôn quê.

Đáng chú ý, các HTX nông nghiệp ở Yên Thái sau khi mở rộng mạng lưới dịch vụ đã giải quyết đáng kể tình trạng bất cập về dịch vụ thuốc BVTV ở địa phương, Trạm trưởng bảo vệ thực vật huyện Yên Mô Nguyễn Văn Phấn cho biết. Nhờ thế, các HTX, đại lý thuốc trên địa bàn xã không còn tình trạng bán nhiều loại thuốc trong một lần phun và thiếu hướng dẫn cho người dân sử dụng thuốc bảo vệ thực vật một cách an toàn hiệu quả, gây lãng phí, ô nhiễm môi trường.

Có thể thấy với những giải pháp phù hợp, việc tái cơ cấu nông nghiệp ở Yên Thái đang mở ra triển vọng phát triển nông nghiệp sạch một cách bền vững, bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm cho người tiêu dùng, nâng cao đời sống của người sản xuất.