Ninh Thuận muốn đầu tư đoạn đường cao tốc Bắc-Nam qua địa phận tỉnh. Đây có phải là lời giải bài toán vốn cho dự án này?

Ngày 7/11, Thứ trưởng Bộ GTVT Lê Đình Thọ đã có buổi làm việc với UBND tỉnh Ninh Thuận về việc đầu tư Dự án đường cao tốc Bắc Nam

Tại buổi làm việc, lãnh đạo UBND tỉnh Ninh Thuận bày tỏ mong muốn sớm kết nối được với các Trung tâm kinh tế lớn góp phần phát triển KT-XH của đất nước, của khu vực nói chung và của tỉnh Ninh Thuận nói riêng.

Do đó, Ninh Thuận mong muốn Bộ GTVT xem xét thống nhất trình Thủ tướng Chính phủ giao cho UBND tỉnh Ninh Thuận là cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện dự án đường cao tốc Bắc – Nam đoạn qua địa phận tỉnh Ninh Thuận, đầu tư theo hình thức đối tác công – tư (PPP), với chiều dài đoạn tuyến khoảng 90km.

Lam duong cao toc Bac-Nam: Lo hong hay lo den? - Anh 1

Ninh Thuận đề xuất tự đầu tư đường cao tốc Bắc - Nam

Lãnh đạo UBND tỉnh Ninh Thuận cũng cho biết, sở dĩ Ninh Thuận đề xuất là do hiện nay đường cao tốc đoạn TP. HCM-Long Thành - Dầu Giây đã đưa vào vận hành từ tháng 2/2015 và đoạn Phan Thiết – Dầu Giây dự kiến hoàn thành vào năm 2019 thì việc thực hiện cao tốc đoạn Nha Trang – Phan Thiết hết sức cần thiết, rút ngắn thời gian đi lại từ các địa phương tới các khu vực tỉnh Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, từng bước hoàn chỉnh quy hoạch đồng bộ cao tốc Bắc Nam phía Đông.

Được biết, Ninh Thuận là tỉnh đầu tiên đề xuất tự đầu tư làm đường cao tốc Bắc-Nam qua địa phận tỉnh mình. Tuy nhiên, vấn đề quan trong nhất trong việc xây dựng đường cao tốc là vốn đầu tư thì Ninh Thuận lại đưa ra đề xuất đầu tư theo hình thức PPP (nói chung bao gồm cả BOT).

Trong khi đó, việc đầu tư theo hình thức này đang nhận được rất nhiều ý kiến trái chiều từ dư luận cũng như các chuyên gia.

Cụ thể, các chuyên gia chỉ rõ, tiền làm các dự án giao thông hiện nay đều do nhà đầu tư BOT vay Ngân hàng. Nếu như vậy, nhà đầu tư BOT dùng tiền của dân làm đường, khi người dân đi đường lại phải đóng phí, như vậy người dân 2 lần bị mất tiền.

Cần phải lưu ý rằng, đây mới chỉ là một trong số rất nhiều bất cập khi đầu tư xây dựng đường cao tốc theo hình thức này.

Bất hợp lý

Trước đó, trao đổi với Đất Việt, TS. Phạm Sanh đã phân tích rất cụ thể về đầu tư theo hình thức PPP (nói chung bao gồm cả BOT).

Theo TS. Sanh, làm dự án BOT thực chất là làm tài chính dự án. Các nước làm BOT để giảm bới gánh nặng ngân sách, san sẻ rủi ro tài chính cho Nhà đầu tư, tận dụng năng lực kinh nghiệm quản lý của tư nhân.

Thông thường, vốn thực có của Nhà đầu tư từ 20 đến 30%, còn lại huy động ngân hàng, các nguồn vay khác, khối lượng chậm trả của thầu phụ và các nhà cung ứng, phần hổ trợ của Nhà nước, tất cả đều được làm rõ trong các phương án tài chính theo quy định minh bạch trong các khung pháp lý, khung tài chính, khung kỹ thuật của Nhà nước.

Nghị định 15-2015 quy định về đầu tư PPP (nói chung bao gồm cả BOT) của Chính phủ Việt Nam còn quá nhiều đơn giản sơ hở, nhất là về quản lý tài chính cho loại hình dự án đa mục tiêu nhiều nguồn vốn phức tạp như BOT.

''Nghị định 15 quy định vốn nhà đầu tư từ 10 đến 15% (tùy quy mô dự án), còn lại được huy động và được trả lãi. Như vậy, nhà đầu tư đi vay ngân hàng chịu lãi suất cao (do ngân hàng huy động tiền gửi ngắn hạn) để làm BOT, thu phí xe qua trạm trả ngân hàng và doanh nghiệp BOT cũng phải có lãi, lại được tăng phí theo lộ trình, hoặc không tăng phí thì phải kéo dài thời gian thu phí…, quá sướng.

Không đâu làm BOT thu phí như Việt Nam, nếu không có trách nhiệm và không minh bạch, dễ tạo ra lợi ích nhóm giữa Nhà đầu tư và Cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, đẩy người dân và đất nước gánh chịu hậu quả do tiêu cực tham nhũng của một nhóm người có quyền quyết định.

Các nước làm BOT vẫn vay ngân hàng, nhưng lãi suất thấp, Nhà nước chấp nhận được vì nếu chính Nhà nước vay ngân hàng để làm sẽ không được hiệu quả như tư nhân.

Người ta quản lý được suất vốn đầu tư, kiểm soát được dòng tiền thực tế lẫn chất lượng công trình. Việc cần bàn là Nhà nước hỗ trợ cho nhà đầu tư như thế nào? Rất tiếc thời gian vừa qua, các dự án BOT giao thông Việt Nam không được như vậy, còn quá nhiều lỗ hổng, đúng ra là lỗ đen.'' - ông Sanh thẳng thắn nhìn nhận.

Có thể thấy, việc các tỉnh đề xuất tự đầu tư làm đường cao tốc Bắc-Nam cũng không thể giải quyết được vấn đề cốt lõi mà dự án đường cao tốc Bắc-Nam đang gặp phải.

Hoàng Dung