Dù đến ngày 29 -1, Hội Nhà văn Việt Nam mới chính thức trao giải thưởng văn chương 2012, nhưng tuần qua, đã có dư luận trái chiều xung quanh danh sách giải thưởng vừa công bố. Những bức thư ngỏ trên internet và những phát ngôn trên báo chí của nhà văn Y Ban - Ủy viên Hội đồng Văn xuôi đã và đang trở thành tâm điểm chú ý của dư luận, khiến cho mùa giải văn chương Việt 2012 bắt đầu dậy sóng...

Hai tác phẩm đạt giải thưởng văn chương năm 2012

Ảnh: T.L

Theo công bố của Hội Nhà văn Việt Nam, tập truyện ngắn "Thành phố đi vắng” của Nguyễn Thị Thu Huệ được trao giải thưởng duy nhất dành cho văn xuôi. Mảng thơ "được mùa” với ba tập thơ đoạt giải: "Giờ thứ 25” (Phạm Đương), "Trường ca chân đất” (Thanh Thảo) và "Màu tự do của đất” (Trần Quang Quý). Tập "Trường ca chân đất” trước đó đã được trao giải thưởng Văn học nghệ thuật của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam. Tiểu luận "Đa cực và điểm đến” (Văn Chinh) đoạt giải lý luận phê bình. Đáng buồn nhất là thể loại văn học dịch không có tác phẩm lọt nào được nhận giải. 4 tác phẩm khác được đánh giá cao, lọt vào chung khảo, nhưng không đủ phiếu bầu, nên chỉ được nhận bằng khen của Hội. Đó là 2 tiểu thuyết "Trò chơi hủy diệt cảm xúc” của Y Ban và tiểu thuyết lịch sử "Thế kỷ bị mất” của Phạm Ngọc Cảnh Nam, cùng 2 tập thơ "Chất vấn thói quen” của Phan Hoàng và "Hoa hoàng đàn nở muộn" của Khuất Bình Nguyên.

Năm 2012 cũng được xem là mùa giải văn chương "nghèo nàn” nhất, khi có tới 200 đề cử mà chỉ có 5 tác phẩm đạt giải chính thức.Với số lượng giải thưởng hiếm hoi của một mùa giải văn chương, độc giả không khỏi băn khoăn nghĩ tới sự nghèo nàn của văn chương Việt trước một giải thưởng danh giá của Hội Nhà văn. Và bên cạnh số lượng giải thưởng hạn chế, thì phản ứng của một số nhà văn trước khi trao giải cũng khiến dư luận hết sức băn khoăn. Mấy ngày qua, độc giả đang quan tâm tới sự việc nữ nhà văn Y Ban lên tiếng từ chối giải thưởng chỉ ở hạng mục bằng khen cho tác phẩm "Trò chơi hủy diệt cảm xúc”, và chị đã thẳng thắn đưa ra những tồn tại ở Hội Nhà văn Việt Nam: "Tôi không muốn để ảnh hưởng tới ai nhưng tôi đã chọn thư ngỏ, tôi chọn những mạng để tôi đưa lên, nghĩa là tôi muốn để mọi người biết vấn đề này. Nó không phải chuyện nội bộ của Hội Nhà văn nữa, không phải cá nhân tôi, mà là của mọi người. Tôi nghĩ không phải vào Hội để oai, để sang, để chia nhau miếng bánh. Có người hàng chục năm, hai chục năm không viết gì mà vẫn sống trong vinh quang, trong sự tung hô, tung hô đi tung hô lại. Trong khi đó những người khác vẫn miệt mài viết, tìm tòi, đổi mới thì lại bị thờ ơ. Đó là thực trạng ở Hội…”

Lễ trao giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2011

Cùng với đó, nhà văn Phạm Ngọc Cảnh Nam (Huế) cũng từ chối nhận bằng khen của Hội cho cuốn "Thế kỷ bị mất”. Ông chia sẻ: Tôi xin được từ chối bằng khen này của Hội Nhà văn Việt Nam. Lý do đơn giản mà ai cũng thấy là giải thưởng đã không được xét đúng theo tiêu chí văn chương. Và, cũng là để cho sự trung thực còn có chỗ trú ngụ trong ngôi đền thiêng liêng của nó là Văn Học.

Đánh giá về tác phẩm của nhà văn Cảnh Nam, nhà văn Nguyễn Quang Lập cho rằng: Tiểu thuyết "Thế kỷ bị mất” được hội đồng văn xuôi đánh giá rất cao, với 6/7 phiếu, số phiếu này cũng bằng với số phiếu của tác phẩm "Thành phố đi vắng”. Còn nhà văn Nguyễn Khắc Trường từng thốt lên với "Thế kỷ bị mất”: "Lâu lắm rồi mới đọc được cuốn sách hay như thế này”. Thế nhưng, thật tiếc tiểu thuyết đã bị đánh tuột khỏi giải chính thức, chỉ được cái bằng khen.

"Thành phố đi vắng” đoạt giải thưởng duy nhất

dành cho văn xuôi năm 2012

Chúng tôi đã liên hệ với Hội Nhà văn Việt Nam về những nghi vấn liên quan đến tính khuất tất trong việc xét giải của Hội Nhà văn. Ông Đình Kính - người phát ngôn của Hội cho biết: Ban chấp hành sẽ có thông báo cụ thể về chất lượng của tác phẩm đoạt giải trước lễ trao giải, đó mới là phát ngôn chính thức của Hội Nhà văn. Cùng với đó, Hội Nhà văn Việt Nam cũng sẽ có văn bản thông báo rộng rãi về những lùm xùm liên quan đến giải thưởng. Hội cũng sẽ rút kinh nghiệm cho những lần trao giải sau.

Tuy nhiên, đây không phải lần đầu tiên giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam bị từ chối. Năm 2003, tập truyện ngắn "Tự sự 265 ngày” của Hồ Anh Thái được Hội Nhà văn Việt Nam trao "tặng thưởng”, nhưng anh từ chối nhận. Năm 2006, tác giả trẻ Ly Hoàng Ly cũng gửi thư đến Hội xin từ chối tặng thưởng dành cho tập thơ "Lô Lô” vì chị "không thấy được sự nghiêm túc trong việc xét giải, ngược lại còn thấy một thái độ thiếu tôn trọng các tác phẩm mà Hội đồng đưa ra để bình bầu”. Cũng trong năm này, giải thưởng ở hạng mục thơ được trao cho "Thương lượng với thời gian” của Chủ tịch hội Hữu Thỉnh gây nhiều xôn xao vì được cho là không minh bạch. Nhà thơ Hữu Thỉnh sau đó từ chối nhận giải thưởng tại lễ trao giải.

Ngoài ra, năm 2011 nhà văn Sơn Tùng và gia đình nhà văn Sơn Nam (ông đã qua đời năm 2008) xin rút khỏi đề cử Giải thưởng Nhà nước; nhà văn Nguyên Ngọc cũng từ chối cơ hội được xét Giải thưởng Hồ Chí Minh do bất bình với cách hành xử mà theo họ là thiếu minh bạch của Hội Nhà văn.

Nhã Anh