Tại một số quốc gia trên thế giới hiện nay, nhiều thành phố đã có quá trình phát triển hệ thống giao thông công cộng (GTCC) lâu đời với nhiều kinh nghiệm quý báu mà các đô thị Việt Nam có thể tham khảo học tập. Những thành phố tiêu biểu ở châu Âu, Bắc Mỹ, châu Á, từ các nước phát triển đến các nước đang phát triển với các mô hình khác nhau nhưng tất cả đều phải tập trung phát triển GTCC làm chủ đạo.

Kinh nghiem phat trien giao thong cong cong cho Viet Nam - Anh 1

Xe buýt xanh tại Hàn Quốc.

Kinh nghiệm của Nhật Bản

Thủ đô Tokyo với dân số khoảng 13 triệu người, mật độ dân số cao nhất Nhật Bản (gần 6.000 người/km2). Nếu tính cả những người sống ở các tỉnh lân cận nhưng làm việc ở Tokyo thì mật độ dân số nơi đây còn cao hơn rất nhiều. Vì vậy, tổ chức giao thông ở Tokyo luôn là một bài toán hóc búa đặt ra cho các nhà quy hoạch đô thị của thành phố này.

Để giải bài toán khó khăn cho Thủ đô Tokyo, các nhà quy hoạch đô thị Nhật Bản đã phát triển một hệ thống GTCC hiện đại và đa dạng. Hệ thống này gồm các tuyến đường sắt đô thị, tàu điện ngầm và các loại hình vận tải công cộng khác như xe buýt, xe điện và xe lửa một ray, góp phần làm giảm tình trạng tắc đường và tai nạn giao thông.

Mặc dù có một hệ thống GTCC nhưng để đảm bảo giao thông thông suốt ở thành phố này thì ý thức chấp hành luật lệ giao thông của người dân có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Ở Tokyo cũng như nhiều thành phố ở các nước phát triển cho dù vào ban ngày hay ban đêm, có cảnh sát hay không, khi gặp đèn đỏ, mọi phương tiện giao thông và người đi bộ đều tự giác dừng lại. Các xe ô tô luôn đi theo đúng làn đường quy định, ngay cả khi tắc đường. Điều này khác hẳn cách hành xử “kiểu đồng hồ cát” ở Việt Nam.

Để có được phong cách văn hóa đó là do các nhà chức trách Nhật Bản chú trọng tuyên truyền và giáo dục luật lệ giao thông cho mọi công dân ngay từ khi còn bé, ý thức chấp hành luật lệ giao thông đã ăn sâu vào mỗi người dân nơi đây.

Bên cạnh ý thức tham gia GTCC mang tính quyết định thì Nhật Bản còn có chế tài xử phạt công bằng, minh bạch. Không chỉ bằng các biện pháp tuyên truyền – giáo dục, Chính phủ Nhật Bản còn đưa ra các chế tài cực kỳ nghiêm khắc nhằm răn đe những hành vi vi phạm luật lệ giao thông như đỗ xe ô tô sai quy định sẽ bị phạt từ 120 đến 200 USD; uống rượu lái xe có thể bị phạt tù tới 3 năm cùng số tiền phạt lên tới 500 nghìn yên (gần 6.500 USD); lái xe không có bằng sẽ bị phạt tù 1 năm cùng số tiền phạt là 300 nghìn yên… Nhờ công tác tuyên truyền, giáo dục và những chế tài nghiêm khắc, số lượng tai nạn giao thông ở Tokyo cũng như ở Nhật Bản rất thấp.

Giao thông xanh ở Hàn Quốc

Seoul được biết tới là nơi đã sử dụng vé xe buýt thông minh, xây dựng các tuyến đường xe buýt chay trên làn riêng nhằm kết nối giao thông xe buýt với phương tiện tàu điện ngầm bằng một hệ thống GTCC hoàn chỉnh, ưu việt. Ngày nay, Seoul cũng là Thủ đô đang đi đầu trong sử dụng các phương tiện nhiên liệu sạch, tạo nên giao thông xanh ở Hàn Quốc.

Không chỉ xanh hóa các khu vực giải trí, Hàn Quốc đang tích cực “xanh hóa” giao thông vận tải công cộng với hệ thống vận tải điện mới lấy năng lượng thông qua các thiết bị từ tính được điều khiển bằng thiết bị cảm biến gắn bên dưới.

Hiện nay, chính quyền thành phố Seoul đã dần thay thế xe buýt truyền thống bằng loại xe dùng khí thiên nhiên. Sau đó, Seoul đã cùng với 13 thành phố lớn khác trên thế giới cam kết sử dụng xe điện nhiều hơn. Nhằm khuyến khích sự chuyển đổi nói trên, chính quyền Seoul mua xe điện để sử dụng nơi công cộng và trợ cấp để công ty vận tải chuyển sang xe “xanh. Ngoài ra, chính quyền cũng có kế hoạch giảm phí đậu xe và phí ùn tắc giao thông cho những người lái xe điện…

Hệ thống xe buýt nhanh ở Curitiba (Brazil)

Để tránh việc phát triển dàn trải không theo quy hoạch, Curitiba đã tập trung tăng trưởng đô thị dọc theo những trục chiến lược mà ở đó, thành phố khuyến khích đầu tư vào các khu ở và thương mại độ cao dựa theo quy hoạch tổng thể và quy hoạch sử dụng đất. Curitiba đã phát triển một hệ thống xe buýt có chi phí vừa phải nhưng mang tính đột phá thay vì xây dựng những tuyến tàu điện ngầm tốn kém và đòi hỏi nhiều thời gian thực hiện. Hệ thống xe buýt hiệu quả và chất lượng thiết kế cao của Curitiba phục vụ hầu khắp khu vực đô thị và tỉ lệ người dân tham gia GTCC (xe buýt) đạt đến con số 45%.

Hệ thống xe buýt của Curitiba là sự kết hợp của nhiều cấp độ dịch vụ. Các xe buýt mini chạy qua các khu dân cư để đưa hành khách đến những tuyến xe buýt chính và xương sống của toàn hệ thống là 5 tuyến xe buýt ngang dọc thành phố. Xe buýt ở Curitiba được dành những làn đường riêng và dừng ở những trạm thiết kế riêng, hình ống với cửa quay, các bậc tam cấp và lối đi cho xe lăn…

Điểm đặc sắc của hệ thống xe buýt Curitiba chính là những chiếc xe dài 28 mét, chạy bằng nhiên liệu sinh học, có thể chở 250 hành khách một lần và chỉ dừng bốn điểm trên một đoạn đường dài 10km. 24 chiếc xe buýt cỡ siêu lớn này là xương sống của toàn bộ hệ thống vận tải công cộng có khả năng chuyên chở trung bình 2,3 triệu lượt hàng khách mỗi ngày. Theo thống kê mới đây, hệ thống xe buýt nhanh đã giúp thành phố Curitiba giảm 27 triệu lượt đi xe hơi cá nhân mỗi năm, tiết kiệm 27 triệu lít nhiên liệu.

Linh Đan