Triển lãm Bảo vật hoàng cung- Kim sách triều Nguyễn vừa khai mạc tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (LSQG). Đây là lần đầu tiên hệ thống kim sách triều Nguyễn (1802-1945) được giới thiệu tới công chúng.

Kim sach trieu Nguyen ke chuyen - Anh 1

Hiện vật kim sách triều Nguyễn đang được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Mở kho kim sách

Kim sách là một loại thư tịch cổ đặc biệt, được làm từ các kim loại quý (chủ yếu là vàng), dùng để ghi lại việc chính sự, nghi lễ triều đình như sự kiện Hoàng đế lên ngôi, lập Thái tử, Hoàng hậu, hoặc ghi công, phong tước và dâng, ban tôn hiệu, tôn thụy cho hoàng thân quốc thích…

Tại triển lãm này, 22 quyển kim sách triều Nguyễn cùng 10 kim bảo liên quan được trưng bày. Ông Đinh Ngọc Triển- Trưởng phòng Quản lý hiện vật- Bảo tàng LSQG cho hay, số kim sách nói trên đã được lựa chọn kỹ lưỡng trong số 94 cuốn kim sách triều Nguyễn đang được lưu giữ tại Bảo tàng. Số kim sách nói trên cũng chỉ là một phần nhỏ trong số hơn 3.000 bảo vật triều Nguyễn mà Bảo tàng tiếp nhận từ năm 1945 khi Vua Bảo Đại thoái vị.

Qua nghiên cứu về toàn bộ nội dung kim sách hiện có, phòng Quản lý hiện vật nhận thấy kim sách ghi lại những vấn đề gồm: Hoàng đế Gia Long truy dâng tôn hiệu, tôn thụy cho 9 chúa Nguyễn và 9 hoàng hậu thời Chúa Nguyễn; các hoàng đế đời sau truy dâng tôn thụy cho các hoàng đế đời trước; các hoàng đế lên ngôi, phong lập các hoàng thái tử; các hoàng đế dâng tôn hiệu cho các hoàng thái hậu, thái hoàng hậu, phong lập hoàng hậu, phi tần; Hoàng đế Tự Đức giáng chức Hoàng quý phi xuống làm Trung phi; kim sách “Đế hệ thi”của Hoàng đế Minh Mệnh và kim sách nối tiếp “Đế hệ thi” của Hoàng đế Thiệu Trị. Dẫy vậy do diện tích và không gian trưng bày có giới hạn, nên Bảo tàng LSQG chỉ chọn những kim sách có nội dung tiêu biểu nhất; hoặc những chủ đề có nhiều kim sách thì chỉ lựa chọn hiện vật gắn với các nhân vật nổi tiếng và có nhiều công lao với vương triều và đất nước để trưng bày trong một không gian chừng 70m2.

Bởi mỗi kim sách là một văn bản độc lập, gắn với sự kiện riêng lẻ của nhân vật được dâng, ban kim sách nên tên hiệu của một người ở mỗi cuốn cũng khác nhau. Tại triển lãm này, ngoài việc trưng bày theo nội dung, thế thứ thì kim sách còn được trưng bày theo nhân vật. Nhờ thế mà khi tham quan, người xem đã được biết nhiều câu chuyện qua kim sách cổ như có trường hợp một hoàng đế dâng, ban nhiều kim sách cho nhiều người khác; hoặc một người nhận được nhiều kim sách từ nhiều hoàng đế tương ứng với nhiều tôn hiệu khác nhau. Chẳng hạn như số lượng kim sách do Hoàng đế Gia Long cho đúc lên tới 33 cuốn; Hoàng Thái hậu Từ Dụ nhận được rất nhiều kim sách sách phong, dâng tôn hiệu từ lúc làm quý phi cho tới khi làm hoàng thái hậu và thụy hiệu sau khi bà mất…

Hay ngoài câu chuyện về Hoàng quý phi Vũ Thị Duyên bị Hoàng đế Tự Đức giáng chức làm Trung phi, sau đó lại được tôn làm Hoàng Thái hậu, người xem cũng biết thêm về câu chuyện Trang Ý Hoàng Thái hậu cũng là Hoàng quý phi của Hoàng đế Tự Đức từng bị giáng chức xuống làm Trung phi. Tuy nhiên trước khi mất, Hoàng đế Tự Đức đã để lại di chiếu tôn phong bà làm Khiêm Hoàng hậu. Các hoàng đế đời sau đã thực hiện di chiếu và tiếp tục tôn bà làm Hoàng Thái hậu, Thái Hoàng hậu…

Kim sach trieu Nguyen ke chuyen - Anh 2

Đề nghị công nhận kim sách là bảo vật Quốc gia

Tại buổi khai mạc triển lãm, TS Nguyễn Văn Cường- Giám đốc Bảo tàng LSQG chia sẻ, số lượng hiện vật triều Nguyễn đã được Bảo tàng tiếp nhận, lưu trữ và bảo quản từ rất sớm, đặc biệt trong đó có kim sách triều Nguyễn. Nhưng có những giai đoạn đất nước trong chiến tranh khó khăn, thiếu thốn từng có đề xuất nên bán kim sách đi để lấy tiền cho ngân sách quốc gia… Song vì những giá trị lớn lao hơn mang ý nghĩa văn hóa - xã hội và chính trị mà kim sách đã được bảo quản nguyên vẹn cho tới hôm nay.

TS Phan Thanh Hải- Giám đốc Trung tâm bảo tồn di tích Cố đô Huế chia sẻ: chất liệu vàng được chế tác kim sách tuy không phải là vàng mười, mà là vàng non hơn để dễ chế tác, song vàng ấy được tinh tuyển kỹ lưỡng và chế tác rất công phu, giám định rất nghiêm ngặt. Thể hiện văn tự trên kim khắc đều là những nghệ nhân và thợ giỏi của triều đình nhà Nguyễn.

Theo TS Nguyễn Văn Cường, trong nhiều năm qua Bảo tàng LSQG đã tiến hành dịch, hiệu đính và in ấn về nội dung từng kim sách. Hiện công việc cơ bản đã hoàn tất. Nhưng để công bố rộng rãi thì vẫn cần bổ sung thêm nhiều tư liệu lịch sử cho đầy đủ và chính xác. Dẫu vậy, Bảo tàng vẫn quyết định trưng bày chuyên đề Bảo vật hoàng cung- Kim sách triều Nguyễn để tạo cơ hội cho khách tham quan trong và ngoài nước thưởng lãm, hiểu thêm về bộ sưu tập đặc biệt này, cũng như những thăng trầm ở một vương triều lịch sử.

Còn ông Đinh Ngọc Triển cho hay, hiện Bảo tàng LSQG đang làm hồ sơ đề nghị thêm 16 bảo vật quốc gia để công nhận ở đợt tiếp theo. Trong đó kim sách triều Nguyễn- Bảo vật hoàng cung hoàn toàn xứng đáng được đề nghị công nhận bảo vật quốc gia bởi đây là nguồn tư liệu, di sản văn hóa- lịch sử vô giá.

Triển lãm Bảo vật hoàng cung- Kim sách triều Nguyễn sẽ còn kéo dài tới hết tháng 8/2016.

Nhân dịp khai mạc triển lãm Bảo vật hoàng cung- Kim sách triều Nguyễn, Bảo tàng LSQG cũng đã tổ chức tiếp nhận sưu tập hiện vật có niện đại từ thế kỷ I đến thế kỷ III (sau CN) và lon sành thời Lê của TS Văn hóa học Phạm Dũng- Trường ĐH Sư phạm Nghệ thuật Trung ương hiến tặng cho Bảo tàng; tiếp nhận sách “Tổng tập sắc phong Việt Nam” (tập 1) do GS.TS Nguyễn Khắc Thuần- Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kỷ lục tặng Bảo tàng; trao giấy chứng nhận cho nhà nghiên cứu Nguyễn Hồng Trân – người đã tặng Bảo tàng nhiểu bộ sách, ảnh, sách điện tử về lịch sử VN.

Hương Lê