SGTT.VN - Các nước lớn như Mỹ và Trung Quốc đang đi những nước cờ gây xáo động toàn bộ bàn cờ khu vực Đông Á, với sự tham gia tích cực của Nga, Nhật Bản, Ấn Độ.

Mỹ và Trung Quốc mỗi bên đều đang thực hiện những nước cờ sâu xa kiềm chế và chống kiềm chế lẫn nhau. Ảnh minh họa. Ảnh: Foreign Policy

Nếu xét về mức độ nóng trong thời sự quốc tế theo nghĩa xảy ra nhiều sự kiện, nhiều cọ xát giữa các quan hệ và các nước lớn, ít nơi nào nóng như quan hệ quốc tế ở Đông Á.

Mỹ và Trung Quốc mỗi bên đều đang thực hiện những nước cờ sâu xa kiềm chế và chống kiềm chế lẫn nhau. Có những bước đi dài hạn chiến lược, có những bước đi ngắn hạn mang tính đối sách.

Nước Mỹ đang tiến hành nhiều hoạt động ngoại giao ráo riết tại Đông Á, một mặt tăng cường vai trò và sự hiện diện tại châu Á, đồng thời nhằm chuẩn bị cho Thượng đỉnh Mỹ – ASEAN và Tổng thống Mỹ lần đầu tiên dự hội nghị Thượng đỉnh Đông Á (EAS). Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Leon Panetta thăm Indonesia, gặp gỡ những người đồng cấp ASEAN, tiếp đó thăm Tokyo và Seoul. Cố vấn an ninh quốc gia Tom Donilon thăm Bắc Kinh và New Delhi. Trợ lý ngoại trưởng William Burns thăm Nhật Bản và Trung Quốc. Đó là chưa kể việc Mỹ cùng tám nước khác tại Lima khẩn trương thúc đẩy vòng đàm phán cuối cùng của giai đoạn một, nhằm thống nhất những nguyên tắc chung về hiệp định Đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP), để có thể kịp ký kết tại hội nghị Thượng đỉnh APEC 2011 do Tổng thống Mỹ chủ trì. Mỹ và Philippines tiếp tục cuộc tập trận lớn gần Trường Sa với giả định phòng chống lại các cuộc lấn chiếm biển đảo. Mỹ đang muốn chứng minh tính nhất quán và bền vững của các cam kết và can dự của mình tại châu Á.

Cùng thời điểm ông Leon Panetta có mặt ở Seoul để thúc đẩy liên minh chiến lược với Hàn Quốc, phó Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường đã tới Seoul, bắt đầu chuyến thăm Hàn Quốc trong hai ngày thực hiện đối thoại chiến lược thường niên. Để bôi trơn mối quan hệ này, ngân hàng Nhân dân Trung Hoa và ngân hàng Trung ương Hàn Quốc nhất trí mở rộng thỏa thuận trao đổi tiền tệ giữa hai nước lên mức 56,5 tỉ USD. Bộ Ngoại giao Trung Quốc phản ứng nhũn nhặn trước việc Hàn Quốc bắt giữ và phạt tiền ba tàu cá của Trung Quốc, đề nghị ngư dân nước mình tuân thủ pháp luật, tác nghiệp hợp pháp tại Hoàng Hải, thường được xem “biển nhà” của Trung Quốc.

Tại Đông Nam Á, trong khi Thời báo Hoàn Cầu đe dọa: các nước tranh chấp chủ quyền ở Nam Hải “phải chuẩn bị tinh thần để nghe thấy tiếng đại pháo. (Trung Quốc) cũng phải sẵn sàng cho tình huống đó, vì đó có thể là biện pháp duy nhất để giải quyết tranh chấp”, thì thương mại Trung Quốc tiếp tục gặt hái thành công qua hội chợ ASEAN – Trung Quốc lần thứ tám ở Nam Ninh. Một trung tướng không quân Trung Quốc, ông Lưu Á Châu cách đây không lâu nhắc lại với sự tâm đắc câu nói của Mao Chủ tịch: “Đánh vẫn cứ đánh, đàm vẫn cứ đàm, hòa vẫn cứ hòa”.

Mỹ đang muốn chứng minh tính nhất quán và bền vững của các cam kết và can dự của mình tại châu Á. Ảnh: Foreign Policy

Quan hệ đối tác chiến lược Nga – Trung được nâng lên mức “toàn diện” hồi giữa năm nay. Song thực tế cho thấy mối quan hệ này ngoài ấm trong lạnh, hợp tác thăng hoa mà cạnh tranh, phòng ngừa cũng quyết liệt.

Trung Quốc thúc đẩy các khối thương mại với các nước Đông Nam Á, Nam Á, Đông Bắc Á và cạnh tranh ảnh hưởng chủ đạo với Nga tại Trung Á. Những “con đường tơ lụa mới” vắt qua Trung Á đã tăng khả năng tiếp cận năng lượng, nguyên liệu cho Trung Quốc và giảm sự phụ thuộc vào Nga, khiến nước này chỉ là nước cung ứng dầu thô lớn hàng thứ năm của Trung Quốc. Kết quả là tại chuyến thăm Bắc Kinh vừa rồi của Thủ tướng Putin, hai bên đã không thỏa thuận được giá bán khí đốt phía Trung Quốc cho là cao hơn 2 – 3%.

Mấy ngày sau chuyến thăm Bắc Kinh, trong cuộc điện đàm đầu tiên với Thủ tướng Nhật Bản Noda, Thủ tướng Nga đã thỏa thuận thúc đẩy hợp tác năng lượng, tránh phụ thuộc quá nhiều vào một thị trường nhất định. Một đường ống dẫn dầu khác sẽ được xây dựng từ Nga qua Triều Tiên để tới Hàn Quốc. Một đường sắt từ biên giới Nga đã nối với một hải cảng Triều Tiên, rút ngắn con đường chuyên chở hàng hóa giữa Nga và các nước Đông Á. Với việc cải thiện quan hệ kinh tế trước hết với Nga, tiếp đó với Hàn Quốc và Nhật Bản, Triều Tiên muốn giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc.

Điện Kremlin đã tăng cường củng cố khả năng phòng ngự ở Viễn Đông. Ảnh: tuần dương hạm Đô đốc Panteleev của hải quân Nga. Ảnh: RIA Novosti

Đầu tháng 9 năm nay, 24 tàu quân sự của Nga đã vượt qua eo biển Soya, gần Nhật Bản, để tiến hành các cuộc diễn tập hải quân lớn nhất ở Viễn Đông từ sau thời kỳ chiến tranh lạnh. Hành động này, theo giới phân tích Mỹ – Nhật, ngoài thì để thách thức Nhật Bản mà trong thì để dè chừng Trung Quốc xâm nhập vùng biển Okhotsk. Điện Kremlin đã tăng cường củng cố khả năng phòng ngự ở Viễn Đông, thành lập bộ chỉ huy độc lập và triển khai những hệ thống vũ khí tiên tiến.

Khi băng tan ở Bắc Băng Dương lộ diện một góc khuất của cuộc cạnh tranh chiến lược Nga – Trung. Các nguồn tin thân cận với hải quân Nga cho rằng “Trung Quốc đang tham gia cuộc đua tranh giành một phần miếng bánh ở Bắc Băng Dương” và Nga tìm cách cản trở điều này. Bắc Kinh đã mua hai tàu phá băng chuẩn bị cho việc thăm dò khai thác tài nguyên giàu có ở vùng lãnh thổ cuối cùng của thế giới này. Nhật Bản đang trở thành một điểm của một cuộc cạnh tranh mới vì án ngữ đường biển mà Nga và Trung Quốc tiếp cận Bắc Cực.

Các lý thuyết chính trị quốc tế nhuốm màu ý thức hệ thời chiến tranh lạnh trở nên xám xịt trước các câu hỏi: Ai là bạn, ai là thù? Mặt nào hợp tác, mặt nào cạnh tranh, mặt nào đối địch? Chỉ có lợi ích mới là thước đo, như lời chính trị gia người Anh Lord Palmerston giữa thế kỷ 19, được cả ông Gorbachev và Đặng Tiểu Bình ưa dùng: (Chúng ta) không có đồng minh vĩnh viễn, không có kẻ thù vĩnh viễn, chỉ có lợi ích vĩnh viễn.