Là ý kiến của ông Nguyễn Túc, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Văn hóa xã hội, UBTƯ MTTQ Việt Nam khi nói về vấn đề "Nhà báo với trách nhiện thông tin".

Khong xu ly nghiem, bao chi se mat niem tin cua doc gia - Anh 1

Ông Nguyễn Túc.

PV: Ông đánh giá thế nào về những khó khăn trong tác nghiệp của nhà báo hiện nay đặt trong bối cảnh đòi hỏi thông tin đến công chúng phải nhanh và chính xác?

Ông Nguyễn Túc: Trong thời buổi hiện nay, khi thông tin tràn ngập ở khắp nơi, báo chí trong cuộc cạnh tranh khốc liệt về sự nhanh nhạy, chính xác càng cần phải cẩn trọng.

Qua vụ việc truyền thông về "nước mắm chứa thạch tín vượt ngưỡng", bài học đắt giá rút ra đối với mỗi người cầm bút đó là nếu đưa tin không có sàng lọc, thẩm định thì rất dễ bị sai lầm, đặc biệt là trong bối cảnh hiện nay khi mà sự mua bán, chạy chức chạy quyền, chạy tội chạy cả thông tin diễn ra công khai. Thậm chí, có người nói lương tâm cũng biến thành hàng hóa để bán mua. Người làm công tác báo chí phải rất tỉnh táo trước những thông tin nhiễu để tránh tai vạ cho bản thân và tòa báo.

Trong thực tế sai phạm, sai sót trong tác nghiệp báo chí luôn có nguy cơ xảy ra, nhất là khi nhà báo, phóng viên do thiếu kinh nghiệm, chưa hiểu thấu đáo một vấn đề?

- Đúng vậy. Hiện nay trong cuộc cạnh tranh khốc liệt giữa báo giấy và báo mạng, báo chí nói chung và mạng xã hội, nhiều tờ báo do chạy theo sức ép đưa tin nhanh, phóng viên tiếp nhận thông tin là ngay lập tức chuyển về tòa soạn để lên bài nên nhiều khi mắc phải sai sót. Nhất là khi người đó không hiểu thấu đáo vấn đề, chỉ làm sao để đưa vấn đề lên công luận trong thời gian sớm nhất, không làm thao tác kiểm tra lại nguồn tin đó có tin cậy hay không, liệu có thể có sai sót gì không… Đó là chưa kể đến một bộ phận những người cầm bút làm báo cẩu thả, chụp mũ, nâng quan điểm về sự việc theo hướng bất lợi cho bên này, có lợi cho bên kia do nhận lợi ích từ họ. Điều đó rất đáng phê phán.

Theo tôi các nhà báo chuyên nghiệp đều phải tuân thủ các bước tiến hành cơ bản trong quy trình sáng tạo một tác phẩm báo chí là: Nghiên cứu, thâm nhập thực tiễn, phát hiện đề tài; Thu thập thông tin, dữ liệu; Thể hiện tác phẩm; Tự biên tập tác phẩm; Tổ chức tác phẩm trên sản phẩm báo chí, phát tán thông tin; Theo dõi, nắm bắt và xử lý thông tin phản hồi.

Khi sáng tạo tác phẩm báo chí, những yêu cầu về nãng lực chuyên môn của nhà báo luôn phải gắn với những chuẩn mực về đạo đức nghề nghiệp. Điều này được thể hiện trong từng bước tiến hành sáng tạo một tác phẩm báo chí. Có như vậy, tác phẩm báo chí mới đem lại những giá trị đích thực cho công chúng xã hội. Tuy nhiên, trong thực tế hoạt động báo chí hiện nay, không phải lúc nào các nhà báo cũng thực hiện tốt được những yêu cầu này, do đó đã làm ảnh hưởng đến giá trị thông tin của các tác phẩm báo chí và lớn hơn là làm mất niềm tin của công chúng đối với báo chí. Nguyên nhân chính của vấn đề này, đó chính là sự vi phạm đạo đức nghề nghiệp của nhà báo ở từng khâu trong quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí.

Thời gian vừa qua cơ quan quản lý đã xử lý quyết liệt những hành vi sai phạm trong hoạt động báo chí. Ông nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

- Tôi hoàn toàn ủng hộ hành động này của các cơ quan quản lý, không chỉ góp phần lấy lại niềm tin của độc giả, của xã hội đối với hoạt động báo chí nói chung mà còn cho thấy không có “vùng cấm” trong việc xử phạt hành vi vi phạm. Việc siết chặt ở cách tác nghiệp và hành vi của mỗi phóng viên, tòa soạn để mỗi người trong quá trình làm nghề ý thức hơn về trách nhiệm của mình, không tự nghĩ mình là cơ quan quyền lực, là đại diện cho chân lý để có những dễ dãi trong tác nghiệp, dẫn đến việc gây mất lòng tin trong xã hội, trong doanh nghiệp và trong nhiều tổ chức xưa nay vẫn tin tưởng báo chí là việc làm cần thiết. Những hành vi tác nghiệp không đúng quy chuẩn đạo đức nghề báo, hoặc đưa thông tin sai sự thật, vô trách nhiệm, vi phạm các quyền nhân thân… cũng cần bị xử phạt nghiêm để hạn chế tối đa những “sự cố truyền thông”.

Về phía các nhà báo, cũng nhìn vào đây để rút kinh nghiệm trong quá trình tác nghiệp. Cần chân thành, cầu thị lắng nghe những thông tin phản hồi từ hiệu quả, hậu quả của tác phẩm báo chí. Việc làm này hiện nay chưa được nhiều nhà báo chú trọng do các sự kiện diễn ra dồn dập hàng ngày, hàng giờ nên nhà báo để không bỏ lọt thông tin thì việc chạy theo tin mới, nóng là không tránh khỏi.

Là người làm công tác Mặt trận, gắn bó với tờ báo Mặt trận lâu nay, ông có chia sẻ gì với những người làm báo Đại Đoàn Kết hôm nay?

- Để báo Đại Đoàn kết không bị cuốn vào vòng xoáy thông tin gây hoang mang dư luận, cần đưa tin rất thận trọng, tuyệt đối không hùa theo số đông, luôn giữ vững được tinh thần giải phóng đại đoàn kết. Để bạn đọc tin tưởng vào tờ báo, theo tôi mỗi thông tin được đưa lên mặt báo đều phải có kiểm chứng đặc biệt trong thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay, cơ chế thị trường cái gì cũng mua được nếu không có bản lĩnh, không vững tin. Tin vào nguồn cung cấp thông tin nhưng cũng cần tham khảo đa chiều từ nhiều nguồn, kênh khác và nhất là những người có chuyên môn để tránh đem đến những thông tin sai lệch, gây hoang mang dư luận.

Trân trọng cảm ơn ông!

Lam Nhi (ghi)

Từ khóa

xử lý báo chí niềm tin độc giả