Cho dù kết quả hôm 8/11 vừa qua có xướng tên ai đi chăng nữa, Hillary Clinton hay Donald Trump vẫn chưa phải là người chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống rình rang và đắt đỏ nhất lịch sử nước Mỹ.

Khong phai Donald Trump, day moi la nguoi chien thang trong cuoc bau cu tong thong My 2016! - Anh 1

Donald Trump vẫn không phải là người chiến thắng trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm nay (ảnh: AP)

Cuộc chiến kim tiền trong lòng nước Mỹ

Sự phụ thuộc ngày càng nhiều vào phương tiện truyền thông và phẩm chất chính trị chuyên nghiệp của các ứng cử viên đã khiến cho cuộc bầu cử tổng thống Mỹ ngày càng tốn kém. Nếu như năm 2012, hai ứng cử viên Barack Obama và Mitt Romney đã chi 1,98 tỷ USD trong chiến dịch tranh cử tổng thống, thì đến năm 2016, con số này đã chạm mốc 2 tỷ USD trong thời điểm cuộc bầu cử còn hơn 15 ngày nữa mới diễn ra, theo thống kê của tờ New York Times.

Trong không khí bầu cử sôi động tại Mỹ, không khó để nhận ra Nhà Trắng đã trở thành miếng mồi béo bở cho giới truyền thông. Để đảm bảo thông điệp của mình có thể tiếp cận được với các cử tri, các ứng cử viên tổng thống đành phải lệ thuộc vào các tổ chức truyền thông với hệ thông các chuyên gia tư vấn, chiến lược gia, nhà phân tích và các chuyên viên thăm dò dư luận. Theo Adam Sheingate, giáo sư đến từ trường Đại học Johns Hopkins, có từ 100 đến 200 doanh nghiệp truyền thông đang hoạt động trong lĩnh vực tư vấn chính trị, và đây chính là điểm đến của những khoản tiền khổng lồ mà các ứng cử viên đổ vào trong các cuộc tranh cử tổng thống Mỹ.

GMMB, công ty truyền thông chịu trách nhiệm quảng cáo cho bà Hillary Clinton và các ứng cử viên tổng thống thuộc đảng Dân chủ, là những người hưởng lợi nhất trong cuộc chạy đua vào Nhà Trắng năm nay. Theo số liệu từ Ủy bang Bầu cử Liên bang, khi ngày bầu cử đang đến gần, công ty có trụ sở tại Washington D.C. đã nhận được hơn 121 triệu USD từ các ứng viên. Bốn năm về trước, công ty này cũng thu về 441 triệu USD từ chiến dịch tranh cử của ông Obama.

Các ứng cử viên thay vì chi đậm vào quảng cáo như trước đây thì đã dần chú trọng hơn đến các cuộc thăm dò dư luận và nghiên cứu khảo sát. Nhưng phát triển chóng mặt hơn cả phải kể đến tư vấn kỹ thuật số. Các công ty này làm nhiệm vụ cung cấp các công cụ vận động tranh cử bằng kỹ thuật số như email, quảng cáo online, cũng như phân tích dữ liệu cử tri tiềm năng. Những “cỗ máy tranh cử” này ăn nên làm ra đến nỗi, lần đầu tiên trong lịch sử, số tiền rót vào guồng quay “số hóa” bầu cử được dự đoán sẽ vượt qua con số 1 tỷ USD, gấp 10 lần so với năm 2008 khi ông Obama được bầu làm tổng thống thứ 44 của Mỹ.

Thế nhưng, hai ứng cử viên Tổng thống Mỹ không chỉ tranh cử trên mạng internet. Họ cần phải tiếp xúc các cử tri tại những buổi vận động bầu cử để đảm bảo rằng cử tri sẽ bỏ phiếu cho họ. Đó là lý do vì sao tỷ phú Donald Trump cùng ê-kíp của ông đã bỏ ra 2 triệu USD cho 2 công ty Cali-Fame (có trụ sở tại California) và Ace Specialities (ở Louisiana) để lo liệu việc sản xuất và in ấn các đồ lưu niệm như áo phông, cốc uống nước, sticker và mũ lưỡi trai có dòng chữ “Make America Great Again” (Biến nước Mỹ hùng mạnh trở lại) – qua đó phần nào khiến khẩu hiệu tranh cử của ứng cử viên đảng Cộng hòa phủ sóng mạnh mẽ hơn tới các cử tri.

Bà Hillary Clinton “chi đậm” hơn

Kể từ năm 2008, với việc Tòa án Tối cao Mỹ quyết định dỡ bỏ những hạn chế đối với hoạt động quyên tiền vận động tranh cử, các ứng cử viên giờ đây có thể thoải mái nhận những khoản tiền lớn từ các cá nhân giàu có, các doanh nghiệp và tổ chức công đoàn trong cuộc bầu cử.

Theo các báo cáo tài chính được trình lên Ủy ban bầu cử Liên bang, cho đến cuối tháng 10, ước tính chi phí tranh cử của ông Trump đã được tăng lên gấp đôi so với thời điểm tháng 5/2016, đạt đến 70 triệu USD. Nhưng con số này vẫn còn thua xa mức 83 triệu USD được ứng cử viên bên đảng Dân chủ Hillary Clinton chi cho chiến dịch tranh cử của mình.

Khi những thông tin bất lợi bị phanh phui khiến hình ảnh của ông ngày càng xấu đi trong mắt các cử tri, tỷ phú Trump đã đổ nhiều tiền hơn vào quảng cáo trên tất cả các kênh thông tin hòng cứu vãn tình hình. Tuy nhiên, những gì ông Trump bỏ ra vẫn chưa thể bắt kịp con số 66 triệu USD mà đối thủ Hillary Clinton đã chi cho hạng mục này.

Theo các chuyên gia, quảng cáo là lĩnh vực “ngốn” nhiều tiền nhất trong chiến dịch tranh cử của bà Clinton. Đứng thứ hai là trả lương cho bộ máy vận hành chiến dịch lên tới 800 người ăn lương với chi phí lên tới 5,5 triệu USD/tháng.

Khong phai Donald Trump, day moi la nguoi chien thang trong cuoc bau cu tong thong My 2016! - Anh 2

Bà Hillary Clinton là người "chi đậm" hơn trong cuộc bầu cử lần này (ảnh: Getty)

Ngược lại, với tiềm lực tài chính của mình, tỷ phú Trump hầu như "tự túc" hoàn toàn trong kỳ bầu cử vừa qua. Trong năm 2015, bản thân ông đã cho chiến dịch tranh cử của mình "vay" tới 46 triệu USD. Sự kiện gây quỹ đầu tiên của ông Trump chỉ vừa mới được tổ chức vào ngày 26/5 vừa qua. Bộ máy tranh cử của ông cũng bớt “cồng kềnh” hơn đối thủ, với chỉ 350 nhân lực, chủ yếu là các chuyên gia tư vấn và chuyên viên thăm dò dư luận.

Nhìn lại lịch sử các kỳ bầu cử tại Mỹ có thể thấy rằng có nhiều yếu tố ảnh hưởng tới thành-bại của một ứng cử viên, và rõ ràng có được tiềm lực tài chính hùng mạnh là một ưu thế, song không hẳn đã là yếu tố quyết định đưa các ứng cử viên tới chiến thắng.

Bội chi, nhưng không đem lại lợi lộc cho đất nước

Mặc dù các ứng cử viên ngày càng “bạo chi” hơn cho cuộc chạy đua vào Nhà Trắng, con số thống kê lại cho thấy số tiền bỏ ra không đủ mạnh để tác động đến nền kinh tế Mỹ. “Đó chỉ là một món hời đối với các nhà tư vấn chính trị, các chuyên gia thăm dò dư luận và các đài truyền hình, đài phát thanh, nhưng nhìn rộng ra, những khoản tiền đó không phải là một yếu tố quá lớn, đủ để thay đổi nền kinh tế toàn cầu,” trích lời ông Jeff Milyo – nhà kinh tế và giáo sư tại Đại học Missouri (Mỹ).

Bên cạnh đó, hiệu ứng từ cuộc bầu cử tổng thống chỉ lan tỏa tới những tiểu bang trọng yếu, nơi các cử tri vẫn còn do dự với phiếu bầu của mình. Tại những tiểu bang như Iowa, North Carolina hay New Hampshire, những năm bầu cử dường như trở thành “con gà đẻ trứng vàng” đối với người dân bản địa. Các ê-kíp tranh cử của các ứng cử viên, cũng như giới truyền thông và các chuyên viên phân tích lần lượt “đổ bộ” tới đây khiến cho không khí mùa bầu cử rộn ràng như ngày hội, còn các ông chủ nhà hàng, khách sạn hay quán bar không bỏ lỡ cơ hội để làm đầy túi tiền của mình.

Tuy vậy Giáo sư Milyo lại cho rằng, sự bùng nổ doanh thu nói trên chỉ là hiệu ứng ngắn hạn, không có tác dụng duy trì phát triển kinh tế địa phương về lâu về dài. “Đó không phải là tác động về lâu dài đối với nền kinh tế tiểu bang hay địa phương,” Milyo trả lời phỏng vấn kênh truyền hình DW của Đức.

Khong phai Donald Trump, day moi la nguoi chien thang trong cuoc bau cu tong thong My 2016! - Anh 3

Hệ lụy từ những khoản tiền kếch xù đổ vào cuộc bầu cử tổng thống Mỹ đã khiến nền dân chủ Mỹ ngày một tha hóa (ảnh: Getty)

Đối với học giả nổi tiếng Noam Chomsky, hệ lụy từ những khoản tiền kếch xù đổ vào cuộc bầu cử tổng thống Mỹ đã khiến nền dân chủ Mỹ ngày một tha hóa. “Kể từ thời Reagan, chúng ta đã đi quảng cáo cho các ứng cử viên tổng thống hệt như rao bán một tuýp thuốc đánh răng. Đó là thành quả vĩ đại nhất mà chúng ta đạt được,” Chomsky mỉa mai trong bộ phim tài liệu “Requiem for the American Dream” ra mắt năm 2015.

“Obama không thực sự hứa hẹn điều gì cả. Hầu hết chỉ là ngộ nhận,” ông Chomsky ám chỉ về chiến dịch tranh cử của ông Obama năm 2008. “Bạn hãy nhớ lại chiến dịch đầy khoa trương của ông ấy. Có rất ít cuộc tranh luận về các vấn đề chính sách với một lý do chính đáng. Bởi vì ý kiến dư luận về chính sách nhà nước đã bị cắt đứt bởi các nhà lãnh đạo thuộc hai chính đảng lớn nhất và những nhà tài trợ đứng đằng sau họ. Các chính sách đang ngày một phục vụ cho các lợi ích cá nhân, những kẻ đã và đang đổ một núi tiền vào các cuộc bầu cử, trong khi dư luận ngày một chia rẽ.”

Nam Anh