Ông Nguyễn Cao Cường, Phó Giám đốc Trung tâm nghiệp vụ Báo chí truyền thông, Trường Đại học Khoa học xã học và nhân văn đã có một vài chia sẻ về chủ đề "Nhà báo với trách nhiệm truyền thông" với Tinh Hoa Việt Đại Đoàn Kết.

Khong kiem chung thong tin, nha bao se la doi tuong cua cac vu kien - Anh 1

Ông Nguyễn Cao Cường.

PV: Mạng xã hội đang được xem là một công cụ giám sát hành vi của cá nhân, tổ chức và sự giám sát đó mang lại nhiều điều tốt. Tuy nhiên, trên mạng xã hội hiện nay có rất nhiều biểu hiện quá đà nhân danh sự minh bạch, nhân danh một thứ “công lý của đám đông” để rồi vi phạm vào quyền riêng tư của cá nhân và những quyền cơ bản khác. Trong bối cảnh đó, theo ông báo chí cần phải làm thế nào để không bị thông tin trên mạng xã hội dẫn dắt, chi phối?

Ông Nguyễn Cao Cường: Với cơ hội được chia sẻ thông tin hiện nay ở trên mạng xã hội rõ ràng các nhà báo có nhiều điều kiện thuận lợi hơn để tìm hiểu thông tin. Họ cũng có nhiều điều kiện thuận lợi hơn để kiểm chứng thông tin và phát hiện thông tin mới. Trong rất nhiều hội thảo về báo chí, người ta cũng thừa nhận rằng mạng xã hội là nguồn tin của báo chí. Nếu nhà báo không tận dụng mạng xã hội làm nguồn tin cho mình thì chắc chắn anh ta sẽ trở thành lạc hậu so với đồng nghiệp. Không chỉ là nguồn tin mà thậm chí có những thông tin, những người cung cấp tin tức trên mạng xã hội thậm chí còn trở thành nhà sản xuất tin tức và định hướng công chúng ở trên mạng xã hội.

Chúng ta hình dung, 1/3 dân số Việt Nam sử dụng mạng xã hội và phần lớn là những người trẻ. Rõ ràng dòng tin tức sẽ bị ảnh hưởng rất nhiều bởi những người như vậy trong xã hội. Đặc biệt trong xu thế phát triển mạnh, báo in đang gặp nhiều khó khăn, rõ ràng ảnh hưởng của mạng xã hội đến nhà báo hay đời sống báo chí là rất lớn.

Vậy, nhà báo cần phải làm gì để tránh những dòng tin tiêu cực trên MXH? Quan điểm cá nhân của tôi, đó là nhà báo đó cần phải trang bị một số các nền tảng:

Khả năng thẩm định tin tức. Tự anh phải tự thẩm định được đâu là nguồn tin tốt, xấu, cần quan tâm, không cần quan tâm, có giá trị báo chí, không có giá trị báo chí.

Sau khi thẩm định được thông tin thì xử lý thông tin như thế nào? Đó là kĩ năng cần có khi khai thác nguồn tin ở trên mạng xã hội để không vi phạm về bản quyền, luật pháp...

Đồng thời, anh phải thật sự là những người quan sát hay tham gia vào cộng đồng mạng xã hội nếu không anh sẽ không biết được đâu là Hội, Nhóm, Trang nào cần quan tâm.

Cuối cùng nhà báo phải hiểu biết về mạng xã hội cũng như hiểu biết về kĩ năng nghề nghiệp.

Anh ta phải là người khá hoặc giỏi trong lĩnh vực công nghệ. Bởi nếu như không kiểm soát được công nghệ thì những thông tin được sử dụng ở trên mạng xã hội thậm chí không đến được điện thoại, thiết bị di động của mình. Bởi không chỉ là khai thác mà còn phải sản xuất tin tức ở trên những thiết bị công nghệ này nữa.

Đó là những điểm mà một nhà báo ở góc độ cá nhân có thể quan tâm. Ngoài ra, những yếu tố khác như đạo đức nghề nghiệp là điều đương nhiên.

Đó là mạng xã hội, vậy nhà báo sẽ phải ứng xử như thế nào trước những thông tin được cung cấp từ chính đồng nghiệp của mình?

- Báo chí có nguyên tắc kiểm chứng 3 nguồn chứ không phải 1 nguồn. Ở Việt Nam đôi khi chấp nhận rủi ro lớn hơn vì báo chí ít bị kiện. Nhưng ở nước ngoài sẵn sàng bị kiện và mỗi lần kiện mất rất nhiều tiền. Do đó, họ kiểm chứng nguồn tin rất kĩ càng rồi mới công bố. Tôi cho rằng, việc kiểm chứng thông tin ở Việt Nam đang dễ dàng, hầu như chúng ta không đủ thận trọng trong việc kiểm chứng nguồn tin. Đó là một điểm phóng viên, nhà báo Việt Nam có lẽ trong giai đoạn tới họ phải quan tâm nhiều hơn. Bởi vì họ sẽ là đối tượng của các vụ kiện…

Tôi nói thí dụ như một vụ việc gần đây, Bệnh viện Tim Hà Nội cũng sử dụng nguồn tiền tài trợ là Kangaroo- tài trợ khoản tiền vài chục triệu nghiên cứu sử dụng nước trong bình Kangaroo khi ra được kết quả là tim mạch tốt hơn. Nhưng họ lại chỉ nghiên cứu dựa trên có mấy chục mẫu nên kết quả nghiên cứu đấy không đáng tin trong giới khoa học. Tuy nhiên, Bệnh viên Tim Hà Nội vẫn công bố và Kangaroo lấy công bố đó để làm quảng cáo. Ở đây đã có sự tiếp nối, thông đồng với nhau. Họ sử dụng các chiêu bài bằng công trình nghiên cứu nghe có vẻ rất khoa học để làm truyền thông cho họ…

Đứng trước những “kịch bản” như vậy, nhà báo phải làm phải làm gì để nâng cao tính trách nhiệm của mình với xã hội trong việc kiểm chứng và truyền đạt thông tin tới độc giả?

- Trong câu chuyện này, phóng viên phải phân tích, kiểm chứng với năng lực phán đoán cá nhân dựa trên các hiểu biết cá nhân chứ không có cách nào khác. Khi một đơn vị đáng tin cậy đã làm sai lệch các kết quả phục vụ cho lợi ích của họ thì phóng viên không có cách nào khác là trang bị cho mình các hiểu biết khác để phân tích đâu là đúng hay sai...

Trân trọng cảm ơn ông!

Lê Ái (thực hiện)

Từ khóa

kiểm chứng thông tin nhà báo đối tượng vụ kiện