Nga đã thông báo Mỹ tiến hành không kích nhầm nhưng đường dây đang "bận" nên không thể nhận thông tin.

Ném bom nhầm không làm sai quy trình

Quân đội Mỹ hôm 29/11cho rằng cuộc tấn công lầm ngày 17/9 làm thiệt mạng hàng chục binh sĩ Syria của liên minh chống IS là hợp pháp. Các nhà điều tra quân sự của Mỹ kết luận đây là một sai lầm nhưng không vi phạm luật pháp quốc tế trong xung đột vũ trang.

Người phát ngôn của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) bày tỏ sự nhầm lẫn này là đáng tiếc đồng thời nhấn mạnh, cuộc không kích không nhằm mục tiêu vào lực lượng chính phủ Syria mà tấn công các mục tiêu của IS ở vùng Deir al-Zuor.

Khong kich nham linh Syria, My noi loi khach quan - Anh 1

Mỹ không kích nhầm ở Syria vẫn là hợp lệ?

Tướng không quân Mỹ Richard "Tex" Coe, sĩ quan phụ trách cuộc điều tra, nói với các phóng viên rằng phi công và nhân viên tình báo Mỹ chịu trách nhiệm thực hiện cuộc không kích không hề làm sai quy trình.

Theo đó, diễn biến sự việc như sau: Quân đội Mỹ đã theo dấu một chiếc xe mà họ xác định là thuộc về lực lượng khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng chạy đến một vị trí nơi có hàng chục tay súng tụ tập cùng lều bạt, chiến hào và ít nhất một chiếc xe tăng.

Tướng Coe nói rằng việc các tay súng này không mặc quân phục hoặc có các dấu hiệu đặc trưng của quân đội Syria khiến các sĩ quan xác định mục tiêu tin chắc rằng họ đã phát hiện được một khu trại của IS. Viên tướng này cũng không nói rõ tình báo Mỹ đã theo dõi khu trại đó trong bao lâu trước khi yêu cầu không kích.

Trong thời gian đó, lực lượng tình báo Nga đã phát hiện vào thông báo cấp tốc theo đường dây nóng điện thoại nhưng khi đó đường dây bỗng nhiên... bận. Phía Nga đã gọi điện đến bộ chỉ huy Mỹ và đòi gặp sĩ quan liên lạc. Một Đại tá Mỹ cầm máy, vì sĩ quan liên lạc này đang ra ngoài, nhưng phía Nga từ chối truyền đạt thông điệp cho Đại tá đó và chờ đợi suốt 27 phút để nói chuyện trực tiếp với sĩ quan liên lạc.

Trong 27 phút đó, 15 trên tổng số 34 đợt ném bom đã diễn ra. Phía Mỹ nói có 15 lính Syria thiệt mạng, nhưng các hãng tin của Nga và Syria khẳng định con số thương vong lên tới hơn 60 người.

Viên tướng điều tra này thừa nhận có ít nhất một chuyên gia phân tích cho rằng mục tiêu đó "không thể là IS", nhưng đánh giá của chuyên gia này không được các chỉ huy xem xét đến khi ra quyết định không kích.

Các nhà điều tra Mỹ đã viết trong một bản tóm tắt khi đề cập đến sự chậm trễ 27 phút này và cho rằng: "Đây là điều không may nhưng thiệt hại sẽ gia tăng nhiều hơn nếu không có cuộc gọi từ sĩ quan người Nga".

"Điều này có thể đã ảnh hưởng đến phản ứng của Nga khi thông báo và gây ra sự nhầm lẫn đáng kể về mục tiêu cuối cùng chiến dịch", bản báo cáo điều tra cho biết thêm.

Ngay sau vụ việc, Tổng thống Syria Bashar al-Assad đã lên án và đổ lỗi cho Mỹ về vụ tấn công làm chết ít nhất 62 binh sĩ nước này đồng thời khẳng định, các cuộc không kích gây chết người vừa nêu là có chủ ý.

Chuyên gia quân sự phản bác

Lý giải về sơ suất trong thu thập thông tin tình báo khiến Mỹ không kích nhầm vào quân đội Syria chưa thuyết phục được chuyên gia quân sự.

Theo BreakingEnergy, vụ không kích xảy ra vào ngày 17/9, khi những chiếc tiêm kích F-16, F-18, cường kích A-10 và máy bay không người lái ném 34 quả bom dẫn đường chính xác và bắn 380 viên đạn pháo 30 mm trong suốt một giờ đồng hồ vào một vị trí đóng quân của quân đội chính phủ Syria ở Jabal Turdah, tỉnh Deir al-Zour, miền đông nước này.

Khong kich nham linh Syria, My noi loi khach quan - Anh 2

Mỹ đổ lỗi sai sót tình báo, yếu tố con người, muốn đem bộ binh vào Syria?

Fabrice Balanche, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu thuộc Đại học Lyon 2, chuyên gia tại Viện Washington, cho rằng kết luận điều tra của Mỹ quy sai sót cho hoạt động tình báo là thiếu thuyết phục.

Chuyên gia này chỉ ra rằng Jabal Turdah là vị trí đóng quân cố định và liên tục của quân đội Syria trong thời gian dài, chỉ trừ một khoảng thời gian ngắn (tháng 1-3/2015) bị IS đánh chiếm. Bởi vậy, việc tình báo Mỹ với các phương tiện trinh sát, theo dõi hiện đại nhầm lẫn vị trí này với doanh trại của IS là điều rất đáng ngạc nhiên.

Tuyên bố của CENTCOM đưa ra sau cuộc không kích nói rằng liên quân đã ném bom vị trí trên nhiều lần trước đây, nhưng không đưa ra các chứng cứ cụ thể để chứng minh. Trên thực tế, trong những tuần trước đó, CENTCOM nhiều lần thông báo đã không kích "gần Deir al-Zour" nhưng không nêu vị trí chi tiết. Điều đáng chú ý nữa là liên quân do Mỹ dẫn đầu chưa bao giờ can thiệp vào các cuộc giao tranh giữa quân đội chính phủ và IS tại Deir al-Zour, Balanche nói.

Một điểm đáng chú ý nữa là tướng Coe khẳng định Mỹ đã báo trước với Nga về địa điểm không kích. Tuy nhiên, không hiểu vì lý do gì, sĩ quan Mỹ phụ trách việc thông báo vị trí không kích với Nga lại vô tình cung cấp thông tin không chính xác về tọa độ, khiến phía Nga ban đầu không hề có phản ứng nào.

Cuộc không kích kéo dài khoảng một tiếng đồng hồ, và chỉ chấm dứt sau khi phía Nga liên hệ được với sĩ quan liên lạc của Mỹ để thông báo rằng máy bay liên quân đang ném bom nhầm.

Balanche cho biết đây không phải là lần đầu tiên tình báo Mỹ phạm sai lầm để xảy ra những vụ không kích nhầm đáng tiếc. Họ đã từng xác định mục tiêu sai dẫn đến cuộc bắn phá vào một bệnh viện của tổ chức Bác sĩ Không biên giới ở Kunduz, Afghanistan hồi tháng 10/2015 khiến hàng chục người thiệt mạng.

Những vụ việc như vậy thể hiện thách thức trong việc xác định mục tiêu trên những chiến trường mà Mỹ không có sự hiện diện của lực lượng bộ binh, buộc họ phải dựa hoàn toàn vào thông tin do các máy bay do thám không người lái cung cấp cùng đội ngũ chuyên gia phân tích, giám sát.

Huy Vũ