Nhằm ngăn chặn tình trạng một số tổ chức, cá nhân lợi dụng chính sách thông thoáng của Nhà nước về điều kiện thành lập DN, cơ chế tự khai tự nộp thuế, tự in, phát hành, quản lý và sử dụng hóa đơn… để thành lập DN với mục đích in, phát hành và mua bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp kiếm lời bất chính, gây thất thu cho NSNN, ngành Thuế đã có những hành động quyết liệt để “khoanh vùng” và xử lý những đối tượng này.

Khoanh vung doanh nghiep 'ma', siet quan ly mua ban hoa don trai phep - Anh 1

Việc mua bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp để kiếm lời bất chính đã gây thất thu cho NSNN. Ảnh: S.T.

Cơ chế thông thoáng

Trong tháng 10-2016 mỗi Cục Thuế sẽ phải thành lập một Tổ chuyên trách thực hiện việc phân tích, lựa chọn tối thiểu 20 DN có rủi ro cao về in, phát hành, mua bán và sử dụng hóa đơn bất hợp pháp để tổ chức kiểm tra. Đồng thời yêu cầu, trong quá trình triển khai thực hiện, phát hiện các hành vi vi phạm, phối hợp với các cơ quan bảo vệ pháp luật và cơ quan truyền thông để xử lý, đưa tin nhằm răn đe, chặn đứng hành vi vi phạm về hóa đơn trên địa bàn.

Những năm gần đây, nhờ có sự thông thoáng của Luật DN, Luật Đầu tư đã tạo điều kiện thuận lợi cho các DN trong việc đăng ký kinh doanh, cấp phép thành lập và làm các thủ tục pháp lý. Theo số liệu thống kê của Tổng cục Thuế, trong năm 2015 đã có 94.000 DN được đăng ký thành lập (tăng 26,6% so với năm 2014). Tính riêng 9 tháng đầu năm 2016 đã có 81.451 DN được thành lập và 20.510 DN quay trở lại lại hoạt động. Nhìn vào số lượng các DN mới thành lập có thể nói đây là tín hiệu đáng mừng bởi lẽ các DN đã phát triển mạnh về số lượng. Tuy nhiên, nếu xét về vốn đăng ký có thể thấy hầu hết các DN mới thành lập là các DN nhỏ, sử dụng ít lao động và trong đó có không ít DN do lợi dụng sự thông thoáng, kẽ hở của pháp luật để thực hiện các hành vi mua bán hóa đơn, trốn thuế, tránh thuế, là cầu nối để các DN khác trốn thuế cũng như nhiều hệ lụy cho nền kinh tế.

Theo Tổng cục Thuế, thời gian qua đơn vị này đã có nhiều văn bản và gần đây nhất là công văn số 2933/TCT-TTr ngày 30-6-2016 chỉ đạo việc tăng cường kiểm tra, phát hiện, xử lý vi phạm về mua bán, in, phát hành quản lý và sử dụng hóa đơn hàng hóa dịch vụ. Tuy nhiên, Tổng cục Thuế thông tin, qua nắm bắt tình hình triển khai ở một số địa phương cho thấy việc triển khai còn mang tính hình thức, chưa hiệu quả. Không những thế, các vụ buôn bán hóa đơn lậu quy mô lớn, thủ đoạn tinh vi với số lượng lên đến hàng trăm tỷ đồng ngày một nhiều.

Nhận định về nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, TS. Nguyễn Đại Thắng, Học viện Tài chính cho rằng, hiện nay năng lực thẩm định cấp phép thành lập DN, chuyển đổi loại hình, thành viên góp vốn… cũng như công tác kiểm tra sau cấp phép còn nhiều hạn chế. Thực tế cho thấy cơ quan quản lý kinh doanh chỉ thực hiện cấp phép theo yêu cầu, việc DN có còn hoạt động hay không, có tồn tại hay không… vẫn chưa được quan tâm thỏa đáng.

Mặt khác, theo TS. Nguyễn Đại Thắng, với quy định hiện nay, do việc không bắt buộc người nộp thuế nộp các bảng kê mua vào, bán ra nên chỉ trong quá trình thanh tra, kiểm tra, yêu cầu đơn vị giải trình cơ quan Thuế mới kiểm soát được việc sử dụng hóa đơn của đơn vị quản lý. Đây chính là cơ hội để các DN thực hiện trót lọt hành vi gian lận hóa đơn và trốn thuế.

Trong điều kiện hiện nay, số lượng DN đang tăng lên từng ngày, theo dự kiến từ Cổng đăng ký kinh doanh quốc gia, đến hết năm 2016 số lượng DN đăng ký trong năm sẽ vượt con số 100.000 DN. Cùng với số lượng các DN đang hoạt động, ngừng nghỉ, giải thể, bỏ trốn… sẽ là áp lực vô cùng lớn đối với đội ngũ cán bộ công chức thuế nếu không được tăng cường cả về số lượng và chất lượng.

Siết tiêu chí giám sát

Trước tình trạng phát hành và mua bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp diễn ra ngày càng phức tạp, tại Công văn số 4679/TCT-KTNB vừa được ban hành, Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế đã yêu cầu các Cục trưởng Cục thuế và Chi cục trưởng Chi cục thuế tổ chức ngay việc nhận dạng các DN có khả năng in, phát hành, mua bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp. Tổng cục Thuế “khoanh vùng” các cơ sở mới thành lập (hoạt động dưới 12 tháng) không đóng góp vốn điều lệ theo quy định, đăng ký kinh doanh nhiều ngành nghề, chủ DN đăng ký kinh doanh tại địa phương khác nơi đăng ký hộ khẩu thường trú. Bên cạnh đó là các DN có doanh thu lớn nhưng kho hàng không tương xứng hoặc không có kho hàng hóa, không có xưởng sản xuất, hoặc lực lượng lao động không tương xứng (dưới 10 lao động) cũng là đối tượng cần giám sát chặt chẽ.

Một dấu hiệu nhận dạng khác là các DN xin ngừng nghỉ, bỏ kinh doanh, tạm ngừng, có công văn giải thể sau đó xin hoạt động trở lại, thay đổi người đại diện trước pháp luật, thay đổi trụ sở kinh doanh dẫn đến thay đổi cơ quan quản lý thuế. Các đơn vị địa phương cũng được lưu ý về trường hợp các DN mua bán, sáp nhập với giá trị dưới 100 triệu đồng; các DN nhỏ hoặc DN vừa có doanh thu đột biến tăng từ 50% trở lên nhưng số thuế GTGT phát sinh phải nộp thấp (thuế GTGT phải nộp chiếm từ dưới 1% doanh số phát sinh trong kỳ).

Ngoài ra, Tổng cục Thuế cũng lưu ý các DN có số lượng hóa đơn sử dụng trong kỳ tăng đột biến so với bình quân các kỳ trước (tăng 2 đến 3 lần) hay DN không có thông báo phát hành hóa đơn, hoặc có thông báo phát hành nhưng không có báo cáo tình hình sử dụng hóa đơn (hoặc chậm báo cáo); DN có thời gian hoạt động dưới 12 tháng nhưng sử dụng hóa đơn với số lượng lớn (từ 500 đến 2.000 số hóa đơn), số lượng hóa đơn xóa bỏ lớn, bình quân chiến khoảng 20% số hóa đơn đã sử dụng; DN không nộp báo cáo tài chính, hoặc có nộp báo cáo tài chính nhưng thu nhập chịu thuế trong kỳ phát sinh thấp (dưới 100 triệu đồng)...

Đây là những dấu hiệu cơ bản để các cơ quan Thuế ở địa phương phát hiện xử lý vi phạm về mua bán, in, phát hành quản lý và sử dụng hóa đơn hàng hóa, dịch vụ. Từ những tiêu chí này, Tổng cục Thuế yêu cầu Cục thuế, Chi cục Thuế các địa phương thành lập thành lập Ban chỉ đạo (giao cho một phòng kiểm tra, đội kiểm tra thuế làm đầu mối) để chỉ đạo các phòng, chi cục thuế tổ chức triển khai.

Nhật Minh