Thực hiện Luật Bảo hiểm xã hội có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2016, các cơ quan bảo hiểm xã hội (BHXH) đã chuyển chức năng khởi kiện đòi nợ bảo hiểm sang cho tổ chức công đoàn để công đoàn đứng ra khởi kiện, bảo vệ quyền lợi cho người lao động. Tuy nhiên, từ đầu năm đến nay, trong cả nước, chưa có địa phương nào kiện được doanh nghiệp (DN) nợ đọng, dẫn đến khoản nợ BHXH ngày một lớn.

Nhiều DN chây ỳ

Ông Nguyễn Dương, Trưởng phòng quản lý thu, BHXH Hà Nội cho hay, trước đây, các cơ quan, DN cứ nợ đọng BHXH vào diện khó đòi là sẽ bị BHXH chốt nợ, hoàn thiện hồ sơ, khởi kiện ra tòa. Tuy nhiên, từ ngày 1-1-2016, chức năng khởi kiện được chuyển sang tổ chức công đoàn và đến nay, cũng như nhiều địa phương khác, Liên đoàn Lao động TP Hà Nội chưa khởi kiện được DN nào.

Trong 9 tháng đầu năm, trên địa bàn Hà Nội, số tiền nợ BHXH là 490,1 tỷ đồng, cộng với số nợ năm 2015 chuyển sang cao (1.710,2 tỷ đồng) nên tổng số tiền nợ BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT) hiện nay là 2.200,3 tỷ đồng. Đây là mức nợ đọng cao hơn mức trung bình chung của ngành BHXH. Theo ông Dương, ngay từ đầu năm, BHXH TP đã rất tích cực và chủ động tìm nhiều biện pháp để giảm tỷ lệ nợ đọng BHXH. Tuy nhiên, do tình hình sản xuất kinh doanh của nhiều DN trên địa bàn tiếp tục gặp khó khăn về việc làm, phải cắt giảm lao động, thậm chí ngừng hoạt động, giải thể, nên việc nợ đọng BHXH có xu hướng tăng, nhất là với những DN hoạt động trong các lĩnh vực xây dựng cơ bản, giao thông, bất động sản, cơ khí, dệt may...

Hiện, BHXH TP đã chủ động lập hồ sơ khởi kiện 724 DN, với số tiền nợ BHXH (tại thời điểm khởi kiện) là 602,7 tỷ đồng. Các DN có số nợ lớn và thời gian nợ dài là Cty cổ phần LILAMA3 nợ gần 22,5 tỷ đồng trong thời gian 45 tháng, Chi nhánh Cty CP ô tô Xuân Kiên VINAXUKI nợ gần 16,4 tỷ đồng trong 67 tháng, Cty CP cầu 12 CIENCO nợ 15,4 tỷ đồng trong 14 tháng, Cty CP 116 – CIENCO 1 nợ 12,8 tỷ đồng trong 102 tháng…

Thời gian tới, ông Dương cho biết, BHXH Hà Nội sẽ đề nghị Liên đoàn Lao động TP Hà Nội khởi kiện đợt 1 với 7 DN ra tòa, gồm: Cty CP ACT quốc tế, Cty TNHH Tân Phong Vina, Cty CP Coma 18, Cty TNHH một thành viên CNTT và xây dựng sông Hồng, Cty TNHH Medelab Việt Nam, Cty CP đầu tư và phát triển công nghệ Mefrimex và Cty TNHH một thành viên xây lắp hóa chất.

Kho doi doanh nghiep tra no tien bao hiem vi vuong thu tuc khoi kien? - Anh 1

Cá nhân, tổ chức thực hiện thủ tục hành chính tại bộ phận một cửa của BHXH TP. Ảnh: P. Thảo

Thiếu hướng dẫn cụ thể!

Theo ông Dương, sở dĩ việc khởi kiện DN để đòi nợ BHXH bị “tạm ngưng” là do tổ chức công đoàn gặp lúng túng vì chưa có hướng dẫn cụ thể về quy trình, thủ tục khi công đoàn tham gia khởi kiện. Chưa kể, để đứng ra khởi kiện DN, công đoàn phải có sự ủy quyền của người lao động. Nhưng cán bộ công đoàn cũng là người lao động, nên việc đứng ra khởi kiện ông chủ cũng không tránh khỏi “ngần ngại”. Ngoài ra, nhiều DN nợ đọng BHXH thì cũng đồng thời nợ lương, người lao động đang phải tạm nghỉ việc, nên để hoàn thiện thủ tục có ủy quyền của người lao động cũng là một khó khăn. Vì vậy, tuy đã lập hồ sơ khởi kiện nhưng BHXH TP cũng đang phải chờ.

Trong khi việc khởi kiện DN để đòi BHXH – biện pháp cuối cùng để đòi quyền lợi bảo hiểm cho người lao động còn lúng túng, thì khó khăn với nhiều người lao động do bị nợ bảo hiểm càng nhiều. Bà Đặng Ngọc Liên, Trưởng phòng Tuyên truyền, BHXH TP cho biết khá nhiều người lao động đã gửi đơn thư đến BHXH TP, phản ánh khó khăn của họ. Chị Nguyễn Thị H, (trú tại lô 2 Đền Lừ 1, phường Hoàng Văn Thụ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội) cho biết, chị làm việc tại một DN được 4 năm, đến tháng 5-2015 xin nghỉ việc và được DN chấp thuận. Tuy nhiên, khi chị đề nghị chốt sổ BHXH thì không thực hiện được vì công ty này còn nợ tiền bảo hiểm tại BHXH quận Hoàng Mai.

Chị Lã Thị D, làm việc tại Cty CP tư vấn và xây dựng BV Việt Nhật cũng phản ánh, chị nghỉ việc từ tháng 6-2015 nhưng không được chốt sổ BHXH vì Cty này còn nợ BHXH đến tháng 12-2014. Còn chị Nguyễn Thị T (trú tại 17-19 phố Đặng Dung, quận Ba Đình, TP Hà Nội) cũng không chốt sổ bảo hiểm được vì DN mà chị đóng bảo hiểm đã dừng hoạt động từ lâu nhưng chưa tuyên bố phá sản. Với chị Nguyễn Thị M (trú tại xã Ngọc Liên, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương), nay đã chuyển sang làm việc cho DN khác từ lâu nhưng vẫn chưa chốt được sổ bảo hiểm ở Cty trước đó vì Cty này nợ tiền bảo hiểm từ năm 2012…

Thực tế cho thấy, việc nợ đọng BHXH của các DN đã gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động bị nợ BHXH nói riêng và quỹ BHXH nói chung, vì vậy, các cơ quan chức năng cần sớm có hướng dẫn về việc công đoàn đứng ra khởi kiện DN để sớm thu hồi nợ.

Hiện, toàn TP Hà Nội có 1.380.803 người tham gia BHXH, BHYT bắt buộc, 22.264 người tham gia BHXH tự nguyện. Toàn TP có tổng số5.633.272người tham gia BHYT, tăng 8,94% so với cùng kỳ năm trước, đạt 78,7% dân số Thủ đô. Qua phối hợp kiểm tra cơ sở khám chữa bệnh tư nhân, BHXH TP đã dừng ký hợp đồng với 1 cơ sở khám chữa bệnh BHYT và dừng thanh toán một số chuyên khoa tại 2 cơ sở khám chữa bệnh BHYT tư nhân.Trong 9 tháng đầu năm, qua thanh kiểm tra, BHXH TP cũng phát hiện có 1.521 lao động thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc nhưng chưa đăng ký tham gia và thu hồi trên 73 triệu đồng do chi sai chế độ ốm đau.

Phương Thảo