Tại sao người ta vẫn nói tình cảm máu mủ là thiêng liêng, và tiền bạc không thể đánh đổi được nhưng vẫn nhan nhản những câu chuyện đau lòng vì tiền bạc, đất đai mà tình cảm máu mủ lại bị chia cắt?

“Nồi da nấu thịt” vì tranh giành đất đai

Chỉ cần gõ google cụm từ “anh em kiện nhau vì đất đai” chưa đầy một giây đã có 1 triệu 230 nghìn kết quả với vô vàn câu chuyện khác nhau, ở mọi tỉnh thành. Những cái tít nổi lên mặt báo mà có lẽ chưa cần nghe hết tường tận câu chuyện đã khiến không ít người phải nghẹn ngào, chua xót cho những giá trị bị đảo lộn: Tranh chấp đất đai với anh em ruột chỉ vì… xây nhà thờ cho bố mẹ, Vì đất vì tiền, đưa đứa em tật nguyền ra tòa; “Đoạn tình” với cha mẹ vì mảnh đất 800 ngàn tăng giá 2 tỉ đồng; Vì đất mất… tình thân; Gia đình ly tán, con cái hư hỏng vì bỗng dưng cầm tiền tỉ: Hận thù, kiện tụng vì… đất; Anh em thương tàn vì tranh chấp đất đai; Chị em mất lòng nhau vì tranh chấp đất kéo dài; Anh em chém nhau mất mạng vì tranh chấp đất đai…

Khi dong tien thanh ngon lua 'Noi da nau thit' - Anh 1

Một phiên tòa xét xử tranh chấp đất đai khiến nhiều người đau xót. Nguồn tuoitre.vn

Những câu chuyện đau lòng trong gia đình liên quan đến đất đai xuất phát từ nhiều lý do; không có di chúc của người có tài sản để lại cho thế hệ sau, hoặc cha mẹ nghĩ anh em trong nhà từng yêu thương đùm bọc nhau, nhường nhịn từ miếng ăn, hi sinh vì nhau như thế thì không chỉ vì tiền bạc hay đất đai chia rẽ được… Hay trong gia đình đông con, cha mẹ dựng vợ gả chồng hết rồi mà có người con thiệt thòi bị tật nguyền, không có khả năng lao động, không gia đình riêng nên cha mẹ để lại mảnh đất cho người con tật nguyền mà không chia đều như lẽ thường khi nhắm mắt xuôi tay. Cuộc sống lẽ ra cứ lặng lẽ trôi đi nếu như không có một ngày mảnh đất cha mẹ để lại cho người em tật nguyền bỗng nhiên có giá tiền tỉ mà nếu cứ tính chi li ra cả một đời người tần tảo làm lụng chưa chắc đã có được như vậy. Thế là kiện tụng, thế là bỗng dưng anh chị em trong nhà tự nhiên tranh nhau muốn được chăm sóc người em tật nguyền kia, dù trước đó, khi xây dựng gia đình, có mái ấm riêng chẳng ai muốn ở chung vì sợ ảnh hưởng, liên lụy, tốn kém, vất cả… Tất cả những năm tháng ấu thơ anh chị em cùng chia ngọt sẻ bùi dưới một mái nhà tưởng chừng không ai có thể quên, bỗng chốc tan biến thành mây khói để thay vào đó là khuôn mặt của sự lạnh lùng, đầy vị kỷ và nhuốm ma lực vật chất.

Giáo dục đạo đức qua văn hóa bị coi nhẹ

Tại sao người ta vẫn nói tình cảm máu mủ là thiêng liêng, và tiền bạc không thể đánh đổi được nhưng vẫn nhan nhản những câu chuyện đau lòng vì tiền bạc, đất đai mà tình cảm máu mủ lại bị chia cắt?

Băn khoăn này được tiến sĩ, nhà văn Phạm Việt Long – nguyên chánh văn phòng Bộ Văn hóa – Thông tin chia sẻ:Nhìn chung, đã là con người thì ai cũng coi trọng tình cảm máu mủ, và đó là sự thiêng liêng, tiền bạc không thể đánh đổi được. Tuy vậy, giống như mọi sự vật, hiện tượng, quan hệ gia đình bao giờ cũng có mặt trái, mặt xấu. Không phải bây giờ mới xảy ra những chuyện đau lòng – vì tiền bạc, đất đai mà tình máu mủ bị chia cắt. Từ xa xưa, khi chấm dứt chế độ công xã nguyên thủy, con người có ý thức về sở hữu cá nhân, thì đã xảy ra nhiều chuyện tranh giành, tước đoạt của cải vật chất giữa những người ruột thịt. Trong văn học dân gian, xuất hiện hàng loạt chuyện về người mồ côi bị bóc lột, chịu khổ ải, chuyện người em bị người anh chiếm đoạt của cải, đất đai… Chung quy là do lòng tham đã chế ngự tình cảm, đẩy quan hệ máu mủ xuống phía dưới.

Cắt nghĩa thêm về những câu chuyện ở trên, nhà văn Phạm Việt Long đưa ví dụ so sánh: Ở nước ta, qua một giai đoạn dài kháng chiến chống giặc ngoại xâm, ý thức cộng đồng được đề cao, mọi người đoàn kết, hi sinh quyền lợi cá nhân đề giành độc lập, tự do cho Tổ quốc, thì ý thức sở hữu cá nhân lắng xuống. Đến thời kinh tế thị trường, do sự tác động của quy luật cạnh tranh, ý thức sở hữu cá nhân tăng mạnh, khiến cho xã hội xuất hiện nhiều hiện tượng tranh giành, tước đoạt, kể cả giữa những người trong gia đình. Bên cạnh đó, các phương tiện truyền thông đang thiên về cổ vũ làm giầu, tôn vinh người giầu, cổ vũ lối sống tiêu dùng, vô tình khơi dậy ý thức vị kỷ, sự ham muốn vật chất, khiến cho tình trạng tranh giành vật chất giữa những người ruột thịt càng trở nên phổ biến hơn.

Nhìn nhận dưới góc độ đạo đức trước tình trạng “nồi da nấu thịt” vì đất đai, vì vật chất, nhà văn Phạm Việt Long chưa ra nhận định: Tôi cảm thấy ngày nay, nền tảng đạo đức xã hội đang bị lung lay, biến dạng, đáng báo động. Những tiêu chí về đạo đức, như nhân, nghĩa, lễ, tín… đều bị biến dạng, lu mờ.

Khi dong tien thanh ngon lua 'Noi da nau thit' - Anh 2

Ảnh minh họa. Nguồn giacngo.vn

Văn hóa, tuy luôn luôn được nói rằng đề cao, nhưng trên thực tế, luôn luôn bị coi nhẹ. Về vật chất, cứ nhìn vào sự phát triển đô thị thì thấy, biết bao nhiêu cơ sở văn hóa nằm ở vị trí đất đai đẹp, thuộc khu trung tâm bị thu hồi làm siêu thị, chung cư… Về tinh thần, sự giáo dục đạo đức qua văn hóa bị coi nhẹ, người ta đề cao vai trò giải trí của văn hóa, trưng diễn thường xuyên những loại văn hóa lai tạp, vô bổ hoặc phản lại đạo đức truyền thống. Đạo đức của những người lãnh đạo, lẽ ra phải là mẫu mực của xã hội, thì cũng ngày càng xuất hiện những cán bộ có chức có quyền vi phạm pháp luật... Trên nền tảng đạo đức chung bị pha tạp, biến dạng, xuống cấp ấy, thì các hành động tranh giành của cải, chia cắt tình máu mủ diễn ra ngày một nhiều, cũng là điều khó tránh khỏi.

Và câu hỏi đặt ra, liệu có thể ngăn chặn được những câu chuyện đau lòng này được không, ông Phạm Việt Long nhấn mạnh; điều này còn tùy thuộc vào chính chúng ta, những con người đang sống trong xã hội này. Với xã hội phát triển như hiện nay, thì phải kết hợp giữa giáo dục đạo đức, lối sống và vận dụng luật pháp.

Muốn giáo dục đạo đức, thì trước hết, trong từng gia đình, phải xây dựng được nền tảng đạo đức của gia đình mình. Phải có quy chuẩn đạo đức để mọi thành viên trong gia đình tuân theo. Ông bà, cha mẹ phải gương mẫu, dìu dắt con cháu. Con cháu phải học tập, làm theo gương ông bà, cha mẹ. Rồi, ngay trong gia đình, cũng phải vận dụng những điều luật để tránh cách hành xử cảm tính, làm nảy sinh lòng tham, làm cho việc phân chia tài sản giữa các thành viên thiếu cơ sở pháp lý.

Nhìn rộng ra xã hội, trước hết, tầng lớp lãnh đạo phải làm gương sáng cho nhân dân về đạo đức và nhân dân phải noi gương. Bên cạnh đó, những chế tài pháp luật phải được vận dụng phù hợp, hỗ trợ cho đạo đức, hướng con người vào việc thiện.

Hà Anh