Vấn đề khai thác thủy điện ở thượng nguồn sông Mê Kông đã để lại nhiều hậu quả nặng nề đối với nhân dân các tỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long.

Ngày 14/10, tại Kiên Giang, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) đã tổ chức diễn đàn khoa học: “Tác động kép của biến đổi khí hậu và khai thác thủy điện ở thượng nguồn sông Mê Kông đối với đồng bằng sông Cửu Long”.

Tham dự Diễn đàn có ông Phạm Văn Tân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Liên hiệp Hội, ông Huỳnh Quang Hưng- Ủy viên Ban thường vụ huyện Phú Quốc, Phó Chủ tịch thường trực huyện Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang), ông Huỳnh Minh Thành, tỉnh ủy viên, Bí thư huyện Phú Quốc cùng đại diện các ban, ngành tỉnh Kiên Giang cũng như lãnh đạo Liên hiệp các hội KH&KT các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Tại diễn đàn, vấn đề khai thác thủy điện ở thượng nguồn sông Mê Kông đã nhận được nhiều ý kiến đóng góp, phân tích từ phía các chuyên gia cũng như các nhà khoa học.

Khai thac thuy dien song Me Kong: Nguy hai voi Viet Nam - Anh 1

Vấn đề khai thác thủy điện ở thượng nguồn sông Mê Kông đã để lại nhiều hậu quả nặng nề đối với nhân dân các tỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long. Ảnh: Corbis

Nhiều hệ lụy nghiêm trọng

Trình bày quan điểm về vấn đề này, ThS. Nguyễn Văn Khiết, Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Kiên Giang lo ngại, việc khai thác thủy điện ở thượng nguồn sông Mê Kông hiện nay đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp và môi trường sinh thái ở Kiên Giang cũng như khu vực ĐBSCL.

Theo ông Khiết, từ năm 2014 đến nay, do tác động của hiện tượng ElNiNo nên mùa khô kéo dài, mùa mưa tới muộn và kết thúc sớm. Từ đầu năm 2015 dòng chảy ở thượng nguồn sông Mê Kông bị thiếu hụt, mực nước thấp nhất trong vòng 90 năm qua và không còn khả năng đẩy mặn, dẫn đến tình trạng mặn trên sông đã xuất hiện sớm hơn gần 2 tháng so với cùng kỳ và xâm nhập mặn sâu về phía thượng lưu, nơi xa nhất gần 100 km.

“Tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn nêu trên đã làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống của nhân dân Kiên Giang và nhân dân vùng đồng bằng sông Cửu Long. Tổng diện tích cây trồng bị thiệt hại trong vùng ĐBSCL là 126.798 ha. Các tỉnh có diện tích thiệt hại nhiều là Cà Mau 49.343 ha, Kiên Giang là 34.093 ha, Bạc Liêu: 11.456 ha và Bến Tre là 10.755 ha.

Ngoài ra, hạn hán, xâm nhập mặn cũng đã ảnh hưởng lớn đến việc cấp thoát nước sinh hoạt tại một số khu vực sử dụng nước mặt, nhất là các vùng chưa có công trình cấp nước, tập trung ở các khu vực ven sông, ven biển như Cà Mau, Kiên Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Hậu Giang, Long An, Tiền Giang, Bạc Liêu.

Mặt khác, do nguồn nước cạn kiệt tình trạng ô nhiễm môi trường trong khu vực ĐBSCL cũng ngày càng phát triển theo hướng tiêu cực làm ảnh hưởng đến cuộc sống của nhân dân trong vùng ĐBSCL”, ông Khiết dẫn chứng.

Trong khi đó, điều TS. Nguyễn Văn Khang, Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT Tiền Giang lo ngại nhất hiện nay là, Trung Quốc đã xây 6 đập thủy điện trải dọc sông Mê Kông; Lào và Campuchia định xây thêm hơn 10 đập.

Khai thac thuy dien song Me Kong: Nguy hai voi Viet Nam - Anh 2

Ruộng đồng nứt nẻ vì hạn hán ở Đồng bằng sông Cửu Long.

“Các đập thủy điện ở Trung Quốc và các hồ chứa ở Thái Lan, Lào và Campuchia đãvà sẽ làm giảm nghiêm trọng dung lượng nguồn nước, tổng lượng phù sa, các loài thủy sinh và gây ra ô nhiễm môi trường; ngoài ra, đập thủy điện còn làm cản trở chu trình sinh sản, thay đổi chế độ dinh dưỡng ảnh hưởng đến sinh trưởng của một số loài thủy sản, thay đổi hệ sinh thái, làm xáo trộn cuộc sống của người dân vùng hạ lưu.

Những thay đổi làmcho mực nước sông Mê Kông bị thấp đi do các con đập của thủy điện ở đầu nguồn, cộng với thiên taihạn hán do biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn nặng nề ở hạ lưu sông Mê Kông mànhững năm gần đây người dân ở ĐBSCL đang phải tìm cách ứng phó để bảo vệ sản xuất và cuộc sống”, TS Khang phân tích.

Dù là tỉnh duy nhất trong 13 tỉnh Đồng Sông Cửu Long chưa bị nhiễm mặn do nước biển dâng, tuy nhiên ThS. Lê Minh Hùng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Đồng Tháp cho rằng với việc khai thác thủy điện ở thượng nguồn sông Mê Kông, trong tương lai không xa, Đồng Tháp sẽ phải chịu chung cảnh ngộ với các tỉnh trong khu vực.

“Hệ quả này còn nặng nề hơn nếu xem xét thêm các tác động xuyên biên giới do các hoạt động khai thác nước ở các quốc gia thượng nguồn, đặc biệt là các dự án liên quan các đập thủy điện. Biến đổi khí hậu và các đập ở thượng nguồn trong tương lai sẽ là mối đe dọa kép liên quan đến mực nước, dòng chảy của hạ lưu sông Mê Kông và các hệ quả khác”, ông Hùng nhấn mạnh.