Điều tra chương trình hạt nhân của I-ran lâm vào ngõ cụt

Ngày 27-11, trong cuộc họp kéo dài 2 ngày tại Viên (Áo), Ban giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đã thông qua nghị quyết lên án I-ran bí mật phát triển cơ sở làm giàu u-ra-ni thứ hai gần thành phố linh thiêng Côm (Qom), đồng thời yêu cầu Tê-hê-ran ngừng ngay dự án này. Cuộc họp tại Viên của IAEA hôm 27-11. Ảnh: AF. Nghị quyết trên được thông qua với tỉ lệ 25 phiếu thuận, 3 phiếu chống và 6 phiếu trắng (một thành viên vắng mặt). Đây là nghị quyết đầu tiên về I-ran được ban giám đốc gồm 35 nước thành viên IAEA thông qua trong gần bốn năm. Với sự ủng hộ hiếm hoi của Nga và Trung Quốc, nghị quyết đã phát đi thông điệp về tâm trạng tức giận của cộng đồng quốc tế trước việc I-ran bí mật theo đuổi chương trình hạt nhân cùng thái độ coi thường của Tê-hê-ran. Tuy nhiên, không rõ liệu nghị quyết được sáu cường quốc bảo trợ này có đồng nghĩa với việc Bắc Kinh và Mát-xcơ-va sẽ ủng hộ các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc mà giới lãnh đạo phương Tây có thể áp dụng nếu như I-ran không sớm giải tỏa các mối quan ngại về tham vọng hạt nhân của nước này. Hầu hết các nước đang phát triển trong Ban giám đốc IAEA đã phản đối bản nghị quyết nói trên, cho rằng nó mang tính khiêu khích và sẽ phản tác dụng. Cũng tại cuộc họp, Tổng giám đốc sắp mãn nhiệm của IAEA En Ba-ra-đây (El Baradei) cho biết, cuộc điều tra của ông về chương trình hạt nhân I-ran đang ở trong ngõ cụt và sự tin tưởng đối với nước này đã sụt giảm sau khi Tê-hê-ran thừa nhận bí mật xây dựng một cơ sở hạt nhân. Mặc dù thường bị chỉ trích có thái độ mềm mỏng với Tê-hê-ran, ông En Ba-ra-đây gần đây đã có những phát biểu thẳng thắn khác thường về I-ran, cho thấy ông thật sự thất vọng về các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân gây tranh cãi của nước này. Ông phàn nàn về việc I-ran trong hơn một năm qua đã không làm sáng tỏ những quan ngại còn tồn tại về chương trình hạt nhân của nước này, bao gồm các hệ thống phóng và các vụ thử tên lửa, bị nghi ngờ phục vụ mục đích sản xuất bom hạt nhân. Ông Ba-ra-đây cho rằng sự thiếu hợp tác của I-ran đã khiến cuộc điều tra của IAEA về “bản chất hòa bình” trong chương trình hạt nhân của Tê-hê-ran lâm vào bế tắc, đồng thời khẳng định cuộc điều tra sẽ không đi đến kết quả nếu I-ran không hợp tác đầy đủ với IAEA. Về thỏa thuận u-ra-ni, mà chính ông Ba-ra-đây là người vạch ra, các nhà ngoại giao cho biết, ông Ba-ra-đây rất thất vọng vì cho tới lúc này I-ran vẫn chưa chấp thuận những đề xuất ban đầu hoặc các phương thức thay thế, vốn được cho là công bằng và giúp xua đi những lo ngại về chương trình hạt nhân của I-ran. Phản ứng trước nghị quyết lên án của IAEA, I-ran cảnh báo bản nghị quyết này sẽ hủy hoại mối quan hệ giữa I-ran và IAEA. Trang web của Đài truyền hình nhà nước I-ran dẫn lời Đại sứ nước này tại IAEA A-li Át-ga Xôn-ta-ni-ê (Ali Asghar Soltanieh) nói sau cuộc họp của Ban giám đốc IAEA, rằng Tê-hê-ran muốn có vòng đàm phán thứ hai để thảo luận những cân nhắc về kinh tế, kĩ thuật và nhiều yếu tố khác, đặc biệt điều khoản nhằm đảm bảo I-ran có được nhiên liệu hạt nhân. Trước đó, chính ông Xôn-ta-ni-ê tuyên bố Tê-hê-ran "sẽ giảm xuống mức tối thiểu" sự hợp tác với IAEA nếu cơ quan này thông qua nghị quyết lên án chương trình hạt nhân của I-ran. Trong một động thái có liên quan, Tổng Thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), ông Rát-mút-xen (Rasmussen) cảnh báo rằng NATO hiện đang cân nhắc khả năng thiết lập một hệ thống phòng thủ tên lửa bảo vệ châu Âu nếu I-ran sở hữu bom hạt nhân. NGỌC HÀ