Ngày trước nghệ sĩ Thương Huyền là một giọng sơn ca họa mi từ thời tiền chiến, sang chống Pháp, rồi những năm đầu miền Bắc giải phóng. Thương Huyền là nghệ danh. Vốn tên bà là Nguyễn Thị Thường. Thương Huyền là đánh vần từ chữ Thường mà thành.

Huyen - Anh 1

Nghệ sĩ Thanh Huyền thì đích thực tên khai sinh là như vậy, không phải đánh vần từ chữ Thành.

Thế rồi hình thành một trào lưu đặt tên cho con gái, lấy chữ Huyền. Quả thực tên con gái mà có chữ Huyền đặt vào đấy nghe vừa huyền ảo, vừa mềm mỏng dịu dàng. Nhưng cái sự đánh vần kia cũng khiến người ta nên thận trọng khi đặt cái tên Huyền.

Xuất hiện hàng loạt cái tên thoạt nghe êm ái mềm mại như nhung. Thu Huyền, chắc là để nhắc nhớ rằng sân hận oán thù không nên giữ mãi trong lòng. Phương Huyền, ấy là để nhớ về cái phường nơi gia đình từng cư trú, phường Đồng Xuân chẳng hạn. Minh Huyền, toan xưng mình với cả người già và trẻ em đây. Mi Huyền, nhà có nghề gia truyền bán bánh mì. Lê Huyền, nhắc nhở người ta đi bộ phải đi bên lề đường. Tô Huyền, chắc chắn là một người ở trong nhà vẫn được mọi người gọi yêu là tồ.

Theo đà ấy, chẳng biết có ai sẽ được đặt tên là Gan Huyền, Khung Huyền nữa hay không.

Tất nhiên, chữ huyền có ý nghĩa riêng của nó, nhưng những cái tên đặt lên nghe như đánh vần với dấu huyền, dù sao cũng gây liên tưởng dí dỏm.

Có một nhà báo tên là Trường, bèn đánh vần tên mình mà thành bút danh Trương Huyền, nghe cũng tạm.

Đang chuyện đánh vần, chuyển sang một tí chuyện đặt nghệ danh bằng cách nói lái. Ông Nguyễn Thứ Lễ có thể ít ai biết. Nhưng chữ Thứ Lễ được lái thành Thế Lữ, thì đấy là nhà thơ của bài Nhớ rừng (lời con hổ ở vườn bách thú), là đạo diễn của nhiều vở kịch vang danh trên sân khấu Việt Nam. Nguyễn Huy Lư cũng không mấy ai biết, nhưng lái thành Lữ Huy Nguyên, đấy là nhà thơ Việt Nam hiện đại, từng là giám đốc nhà xuất bản Văn Học.

Dân gian kể, có cô gái từ nông thôn lên làm công nhân xưởng may, tên là Nguyễn Thị Hồi, tên bình thường quá. Cô tự đặt thêm cho mình cái tên đệm cho kêu: Minh Hồi. Chẳng hiểu sao, cánh thanh niên đang tuổi nhòm ngó đám con gái cứ thấy Minh Hồi là lảng hết. Tránh cho xa. Mãi cho đến một ngày, có cô bạn gái mới thẳng thắn chỉ ra cho cô biết: Mày đặt tên như thế thì chỉ có ma nó mới dám lại gần.

Thì ra cánh con trai đã coi cái tên Minh Hồi là một tín hiệu ngầm mà cô gửi đến cho mọi người. Ngầm, vì nghĩa thật của nó là phải nói lái.

Hồ Anh Thái