"Năm 2013 đánh dấu 3 năm chuyển hướng toàn bộ hoạt động khuyến học, khuyến tài vào việc xây dựng xã hội học tập” - Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam Nguyễn Mạnh Cầm cho biết tại Hội nghị Ban chấp hành TƯ Hội Khuyến học Việt Nam lần thứ 5 diễn ra hôm qua (27-12).

Bế mạc, trao bằng cho học viên lớp học tiếng Thái

xã Tân Sơn (Mai Châu, Hòa Bình)

Cả nước có 5,5 triệu gia đình hiếu học

Đại diện UNESCO tại Việt Nam công nhận rằng, việc học tập suốt đời phải bắt đầu từ gia đình và kết thúc tại gia đình. Phong trào thi đua xây dựng gia đình hiếu học, dòng họ hiếu học, cộng đồng khuyến học đã tạo nên một điều kiện rất cần thiết để xây dựng xã hội học tập từ cơ sở, với 5,5 triệu gia đình hiếu học, trên 40 nghìn dòng họ hiếu học và gần 30 nghìn cộng đồng khuyến học hiện có.

Tại hội nghị, Phó Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam GS Phạm Tất Dong cho biết: Quỹ Khuyến học của địa phương hiện nay rất đa dạng. 3 năm qua, số HS, SV được nhận học bổng và tiền thưởng trên 9 triệu lượt em với tổng số tiền 1.200 tỷ đồng.

Các cấp Hội đã hỗ trợ các HS, SV hàng nghìn xe đạp và xe lăn, hàng triệu quyển vở, hàng chục ngàn sách giáo khoa. Năm nào cũng có khoảng trên dưới 100 ca mổ tim và hàng ngàn ca "phẫu thuật nụ cười”. Trong 3 năm qua, nhân dân đã hiến trên 5 nghìn m2 đất để mở rộng diện tích xây trường.

Về phát triển hệ thống giáo dục người lớn, GS Dong cho biết: Hội cùng với ngành giáo dục tập trung chủ yếu vào việc phát triển và nâng cao chất lượng của trung tâm học tập cộng đồng. Hiện đã có 10.877 trung tâm học tập cộng đồng trên địa bàn xã, phường, thị trấn. Nhưng trong số hơn 10 ngàn trung tâm học tập cộng đồng trên mới có 3237 trung tâm có trụ sở riêng. Bộ GD&ĐT mới cử được 4.616 giáo viên về trung tâm. Ngân sách dành cho các trung tâm cũng quá thấp, hơn nữa lại không được cấp phát đầy đủ.Tuy nhiên, chuyện người lớn tuổi vẫn tha thiết truyền dạy chữ dân tộc, vẫn vượt quãng đường hàng chục, hàng trăm cây số đi thi và đi học ĐH giờ không còn hiếm.

Người truyền dạy chữ Thái cổ Mai Châu

Một lòng say mê chữ Thái cổ và tâm niệm "người Thái phải biết chữ Thái”, ông Hà Văn Thiệp (người dân tộc Thái, cán bộ Thường trực Trung tâm học tập cộng đồng xã Tân Sơn, Mai Châu, Hòa Bình) đã quyết tâm nghiên cứu, bảo tồn và truyền dạy chữ Thái cổ Mai Châu cho mọi người từ gần 10 năm nay…

"Do sớm có chữ viết nên tổ tiên người Thái trải qua hàng nghìn năm vẫn để lại các tác phẩm rất quý như Quam Tô Mương (Kể chuyện Mường), Tay Pù Xớc (Đường chinh chiến của ông cha ta)… răn dạy con cháu cách làm người, trồng trọt chăn nuôi, nhưng do đa số viết bằng chữ Thái cổ nên rất ít người đọc được” - ông Thiệp cho biết. Điều đó thôi thúc ông tổ chức mở lớp để ông nội mình dạy chữ Thái cổ Mai Châu cho 30 người, và ông Thiệp chính là một học viên học giỏi, đam mê nhất ở lớp học ấy.

Người thầy đầu tiên dạy chữ Thái cho ông Thiệp chính là ông nội của ông Thiệp. Năm nay tuổi đã 94 nhưng cụ vẫn rất minh mẫn, vẫn có thể đọc được những sách viết chữ Thái cổ. Hàng ngày qua những câu thơ đối đáp, cụ vẫn nuôi dưỡng, truyền niềm đam mê chữ Thái cổ của mình cho mọi người, trong đó có cháu mình.

Trước khi đảm nhận dạy chữ Thái ở Trung tâm học tập cộng đồng năm 2005, ông Thiệp là thầy giáo tiểu học. Từ 2005 đến nay, ông đã dạy được 6 lớp chữ Thái, khoảng 180 học viên. "Đã có thời mọi người cười tôi đi vận động bà con học chữ Thái. Họ bảo biết nói tiếng Thái là được rồi, học làm gì cho mất thời gian, học cũng có viết được giấy xin vay vốn, giấy đề nghị gửi cho nhà nước đâu… Nhưng sau mọi người dần hiểu ra ý nghĩa chữ Thái cổ đã rất tích cực đi học để có thể đọc thông viết thạo” - ông Thiệp nói. Không chỉ con em người Thái theo học còn có người dân tộc Dao, Mường, Kinh…, từ các cháu học cấp 2 đến những cụ ông 70 tuổi đều rất tích cực.

Ông Thiệp tâm sự: Trong lớp học chữ Thái của ông có hai học viên xuất sắc là Hà Thị Cườm và Ngần Thị Ca (đều 25 tuổi, ở xã Tân Sơn, Mai Châu, Hòa Bình) có thể xem là những truyền nhân của ông về dạy chữ Thái cho người Thái. "Đấy là niềm vui nhất của tôi vì đã có những học trò kế tục được sự nghiệp để giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc Thái”.

Hiểu sự cần thiết học chữ dân tộc, nhiều bà con người Dao ở huyện Mai Châu cũng đến Trung tâm học tập cộng đồng xã Tân Châu xin được học chữ Dao. Ngay chính ông Bí thư Đảng ủy xã Tân Sơn Triệu Văn Tâm cũng tham gia khóa học chữ Dao đầu tiên kết thúc đầu năm 2013, đạt thành tích xuất sắc, giờ đã có thể đọc thông viết thạo chữ Dao, truyền dạy được cho bà con…

Tuổi học ngày càng cao

Quảng Trị là địa phương mà Hội Khuyến học đã xây dựng được những chương trình hỗ trợ có tác dụng bền vững, như chương trình Đỡ đầu dài hạn, chương trình "Tấm lòng quê hương - Tiếp sức đến trường” đến nay đã hơn 10 năm. Mỗi năm toàn tỉnh vận động trên 15 tỷ đồng cho khuyến học, khuyến tài. Thí sinh lớn tuổi từng 5 lần đi thi ĐH ở địa phương này là ông Nguyễn Văn Minh, năm nay 63 tuổi, nhà ở phường 1, TP.Đông Hà (Quảng Trị). Người cùng tuổi 63 với ông Minh may mắn hơn khi đang là SV HV Bưu chính Viễn thông là ông Đỗ Lê Thắng ở TP. Yên Bái. Còn một phụ nữ lên chức bà nội vẫn đi thi đại học là bà Nguyễn Thị Phong, xã Phong Thịnh, huyện Thanh Chương (Nghệ An) năm nay 57 tuổi. Với bà, "bể học là mênh mông, còn sống là còn phải học”.

Dường như chưa bao giờ lại có nhiều người cao tuổi ham dạy ham học như bây giờ. Có những đôi bạn già cùng học, cùng tiến được cả tỉnh, cả nước biết tiếng. TP Bắc Giang có đôi bạn SV già hiếu học là cụ Hoàng Ân (năm nay ngoài 80) và cụ Nguyễn Văn Thành (74 tuổi) 5 năm theo học khóa đào tạo Đại học từ xa của Đại học Mở Hà Nội, khoa Luật kinh tế.

Long An cũng có đôi bạn già cùng học, cùng tiến là ông Lê Văn Xê (ở xã Bình Thạnh, huyện Thủ Thừa) - một cử nhân tốt nghiệp đại học Nông lâm TP HCM với chuyên ngành nông học ở tuổi thất thập cổ lai hy, và ông Nguyễn Văn Biểu (xã Hòa Phú, huyện Châu Thành, Long An), kém ông Xê 2 tuổi. Thầy chủ nhiệm Phạm Hữu Nguyên cho biết: Cả hai đều học xuất sắc như nhau.

Với tinh thần hiếu học muôn tuổi, toàn dân tham gia xây dựng xã hội học tập, tạo thêm nhiều cơ hội để ai cũng có thể được học và ai cũng có một hình thức học tập thường xuyên thích hợp, cộng đồng khuyến học đang hướng theo lý tưởng "làm cho dân tộc ta trở thành một dân tộc thông thái” như Chủ tịch Hồ Chí Minh hằng mong mỏi.

Phương Anh - Ngân Hà