Quản lý tốt rừng ngập mặn sẽ phát huy tốt các chức năng:“Cân bằng môi sinh môi trường, cung cấp thức ăn, là vườn ươm giống cho các loài thủy sinh và đặc biệt là phòng hộ đê biển và dân sinh kinh tế ở khu vực”.

Hien ke bao ve rung phong ho de bien - Anh 1

Rừng ngập mặn Xuân thủy được bảo vệ nghiêm ngặt nhờ sự tham gia tích cực của cộng đồng

Ở Vườn Quốc gia Xuân Thủy (Giao Thủy), rừng ngập mặn được duy trì lâu dài một cách chủ động và bền vững mà không hề phụ thuộc vào các yếu tố khó khăn chủ quan và khách quan như trước.

Từ năm 1997-2005, Hội Chữ thập đỏ Đan Mạch đã tài trợ cho 2 tỉnh Thái Bình và Nam Định trồng diện tích rừng ngập mặn phòng hộ đê biển lên tới trên 2.000ha. Đến nay diện tích rừng trên đã khép tán, phát huy tốt vai trò hộ đê.

Tuy nhiên do dự án đã kết thúc từ năm 2005, đến nay chính quyền địa phương vẫn còn lúng túng không biết phải quản lý hệ thống rừng ngập mặn như thế nào cho hiệu quả. Kinh phí dành cho hạng mục này rất hạn chế, một số nơi, rừng ngập mặn gần như vô chủ, bị một số kẻ xấu xâm hại, chặt phá làm đầm tôm, vây vạng hoặc khai thác lấy củi, khiến cho diện tích và chất lượng rừng bị suy giảm.

Về lâu dài, nếu không có giải pháp quản lý hữu hiệu, dải rừng ngập mặn quý giá nói trên sẽ bị phá hủy, tác động tiêu cực đến mục tiêu bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên môi trường ở vườn quốc gia - khu Ramsar quốc tế Xuân Thủy.

Đứng trước thực trạng đó, VQG Xuân Thủy mà người khởi xướng là ông Giám đốc Nguyễn Viết Cách, sau nhiều năm trăn trở đã đề xuất ý tưởng: “Xây dựng đề án cộng đồng quản lý rừng ngập mặn cho các xã vùng đệm” nhằm bảo tồn lâu dài hệ sinh thái rừng quý giá trên. Năm 2009, nhận được sự hỗ trợ của Chương trình liên minh đất ngập nước quốc tế (WAP), VQG Xuân Thủy đã tiến hành khảo sát lập đề án.

Sau một thời gian làm việc nghiêm túc với cộng đồng vùng đệm, phân tích tổng hợp các yếu tố liên quan và thống nhất kế hoạch triển khai với UBND xã Giao An, bản đề án đã hoàn thành và đã được các bên liên quan thống nhất thông qua. Khi triển khai đề án, chính quyền địa phương sẽ đóng vai trò đôn đốc giám sát và hỗ trợ Ban quản lý rừng cộng đồng thực hiện việc quản lý bảo vệ rừng mà không cần phải huy động lực lượng công an và kinh phí lớn như trước.

Cộng đồng tham gia quản lý rừng ngập mặn sẽ đảm nhiệm vai trò làm chủ rừng, chủ động thực hiện các công việc về tuần tra kiểm soát để bảo vệ toàn vẹn tài nguyên rừng như đã cam kết trong hợp đồng, về quyền lợi. Họ được sử dụng hợp pháp và khai thác hợp lý nguồn tài nguyên thủy sản ở dưới tán rừng đã được giao khoán. Như vậy sẽ không còn tình trạng vô chính phủ như trước.

Trong bối cảnh hệ thống luật pháp hiện hành của Việt Nam về vấn đề này vẫn còn bị bỏ ngỏ. Đề án đã thiết thực giải quyết tốt bài toán về quản lý rừng ngập mặn hậu dự án quốc tế, không còn phải phụ thuộc vào các nguồn lực từ bên ngoài mà dựa ngay vào nội lực lâu bền của địa phương.

Với phương thức quản lý rừng ngập mặn dựa vào cộng đồng như trên, diện tích rừng ngập mặn ở khu vực các xã vùng đệm VQG Xuân Thủy sẽ được lưu giữ lâu bền mà không phụ thuộc vào nguồn kinh phí hỗ trợ khoán bảo vệ rừng của nhà nước.