Hệ thống thiết chế văn hóa ở TP Hồ Chí Minh đang rơi vào tình trạng vừa thiếu vừa xuống cấp, trong khi các công trình quy hoạch đầu tư tiền tỷ vẫn nằm trên giấy. Thực trạng này đang ảnh hưởng không nhỏ đến các hoạt động phát triển và bảo tồn các giá trị văn hóa, nghệ thuật cũng như đời sống của các văn nghệ sĩ.

Hàng loạt công trình quy hoạch trên giấy

Trước khi mất, Giáo sư Trần Văn Khê có một nguyện vọng duy nhất là căn biệt thự ông được cấp khi về Việt Nam sinh sống nằm tại 32 Huỳnh Đình Hai, quận Bình Thạnh sẽ được chuyển đổi thành nhà lưu niệm, bảo tàng trưng bày tư liệu nghiên cứu, các loại nhạc cụ đã sưu tầm cho thế hệ sau. Thế nhưng, sau hơn một năm rưỡi kể từ ngày giáo sư từ giã cõi trần, căn nhà của ông vẫn đóng cửa cài then. Dù gia đình giáo sư đã bàn giao nhà cho Trung tâm Bảo tồn di tích, Sở Văn hóa - Thể thao TP Hồ Chí Minh tiếp quản, nhưng di nguyện của ông biến ngôi nhà thành nhà lưu niệm, thư viện chưa có câu trả lời.

He thong thiet che van hoa o TP Ho Chi Minh: Vua thieu vua xuong cap - Anh 1

Sân khấu tạm bợ của Đoàn Xiếc TP Hồ Chí Minh.

Không ít người tỏ ra lo ngại, căn nhà của Giáo sư Trần Văn Khê sẽ rơi vào trường hợp bị lãng quên tương tự như ngôi nhà của học giả Vương Hồng Sển. Cụ Vương Hồng Sển - một nhà nghiên cứu văn hóa, một học giả uyên bác và là nhà sưu tầm cổ vật nổi tiếng. Trước khi mất ông có nguyện vọng hiến tặng ngôi nhà ông yêu mến đặt tên “Vân đường phủ” cùng các cổ vật, tư liệu nghiên cứu trưng bày trong nhà cho UBND TP Hồ Chí Minh để xây dựng thành bảo tàng Vương Hồng Sển. Cụ Sển đã mất đi hơn 20 năm, cũng đã 16 năm căn nhà của cụ tại số 9/1 Nguyễn Thiện Thuật, quận Bình Thạnh được UBND TP Hồ Chí Minh thu hồi để làm bảo tàng Vương Hồng Sển. Thế nhưng, chưa có một bảo tàng nào được xây dựng, đến nay căn nhà này đang bị bỏ trống và xuống cấp trầm trọng.

Tình trạng quy hoạch trên giấy còn xảy ra ở các công trình văn hóa được lập dự án xây mới. Điển hình, Sở Văn hóa - Thể thao TP Hồ Chí Minh từng công bố xây dựng dự án Nhà hát Phương Nam tại Nhà thi đấu Phú Thọ với mức đầu tư hàng nghìn tỷ đồng. Bên cạnh đó, phía Nhà hát Giao hưởng - Nhạc - Vũ kịch (HBSO) cũng nhiều năm liền xin dự án xây dựng nhà hát tại Thủ Thiêm nhưng đến thời điểm này vẫn bặt vô âm tín. Hầu hết các công trình văn hóa di tích lịch sử của người dân TP Hồ Chí Minh đều được xây dựng từ trước năm 1975, đến nay trải qua chặng đường dài phát triển mặc dù được tu tạo nhưng các công trình này đã xuống cấp.

Cần có cơ chế

Khi công trình rạp xiếc nghìn tỷ đã quy hoạch 13 năm vẫn nằm trên giấy, số phận của các nghệ sĩ Đoàn Xiếc TP Hồ Chí Minh vẫn tiếp tục long đong và trôi dạt. Để duy trì hoạt động đoàn phải thuê mặt bằng biểu diễn tại Thảo Cầm Viên, rồi dời về Đầm Sen, Thanh Đa sau đó ổn định tại Công viên 23-9, sau một thời gian lại buộc phải di dời về Công viên Gia Định, quận Gò Vấp. Đóng đô tại khu vực xa trung tâm nên lượng khán giả và du khách đến xem xiếc rất ít, đời sống nghệ sĩ đoàn xiếc khó khăn. Đặc biệt khi mùa mưa như hiện nay, đoàn xiếc còn gặp phải bất trắc chịu ảnh hưởng thời tiết, sân khấu thì tạm bợ, khuôn viên vào mùa mưa ngập nước lênh láng.

Không chỉ riêng nghệ sĩ đoàn xiếc phải gánh chịu số phận long đong, TP Hồ Chí Minh hiện có 8 đơn vị biểu diễn nghệ thuật, nhưng cơ sở của các đơn vị chưa xứng tầm nhà hát hoặc đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp của Nhà nước. Trong khi đó, công trình Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang được đầu tư xây dựng hơn 130 tỷ đồng nhưng lại không thể sử dụng do thiết kế không phù hợp với hoạt động biểu diễn gây ra lãng phí và bức xúc trong dư luận. Nghệ sĩ Hồng Vân chia sẻ: Sân khấu TP Hồ Chí Minh đang trong giai đoạn khó khăn, khán giả ngày nay ít đi xem kịch một phần vì sức hút của các chương trình truyền hình và các loại hình giải trí nghe nhìn. Trong khi đó chi phí thuê rạp tăng cao, sân khấu mất đi nghệ sĩ tên tuổi vì họ bây giờ cũng đã chuyển qua đóng phim, diễn hài, làm MC, giám khảo chương trình truyền hình.

Để giải quyết vấn đề này, TP Hồ Chí Minh cần có một lộ trình tạo ra cơ chế thuận lợi trong việc xã hội hóa nguồn lực văn hóa. Những công trình đầu tư cần có trọng điểm, tương xứng tầm quốc gia và đạt chuẩn quốc tế. Theo nghệ sĩ Hồng Vân, nếu không quan tâm phát triển văn hóa, với tốc độ phát triển kinh tế nhanh như hiện nay thì trong 10 đến 15 năm nữa chúng ta mới bàn đến việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa thì e rằng đã quá muộn.

Tuệ Diễm