Trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ, đường mòn Hồ Chí Minh "xuyên dãy Trường Sơn" là mục tiêu hàng đầu bị máy bay Mỹ ném bom nhằm cắt đứt khả năng chi viện cho miền Nam. Để đánh lừa những thiết bị cảm biến hiện đại hàng đầu thế giới được Mỹ sử dụng trong chiến tranh, bộ đội Việt Nam đã sử dụng nhiều phương thức rất độc đáo.

He lo bi quyet day te nhi cua bo doi Truong Son dung de danh lua may bay My - Anh 1

Bộ đội công binh mở đường Trường Sơn năm 1973. (Ảnh: Báo Đắk Lắk)

Những "bí kíp" bảo vệ đường mòn Hồ Chí Minh của bộ đội Việt Nam, theo lời kể từ một nhà báo Mỹ

Don Luce là một trong số ít những nhà báo Mỹ được Việt Nam mời ra miền Bắc khi đó. Nhờ vậy, ông có cơ hội được chứng kiến tận mắt cảnh giao liên, vận tải trên đường mòn Hồ Chí Minh. Ở chuyến đi này, ông đã vào sâu đến địa bàn tỉnh Quảng Trị.

Nhớ về chuyến đi dọc đường mòn Hồ Chí Minh, Don Luce chia sẻ nó mang lại cho ông một cảm giác "rất thú vị". Một trong những điều khiến ông bất ngờ đầu tiên, là khi xe Jeep chở đoàn khách băng qua một con sông.

"Con sông cắt ngang đường đi, và không có chiếc cầu nào ở đó. Nhưng chiếc xe thì không cho thấy nó sẽ dừng lại, mà cứ đi thẳng, tiến tới phía dòng sông. Tôi phải bảo người lái xe là anh phải dừng lại đi chứ, phía trước có sông kìa.

Lời kể của nhà báo Don Luce. (Nguồn: VTV)

Nhưng chiếc xe sau đó vẫn cứ tiếp tục đi, đi xuyên trên mặt sông. Thì ra khi đó người ta đã xây một cây cầu ngầm, giấu đầu cầu ở hai bên bờ. Bằng cách đó, khi máy bay bay trên trời tìm mục tiêu ném bom, nó sẽ không thể tìm ra cây cầu.

Bởi cây cầu khi đó nằm dưới mặt nước. Ánh sáng chiếu từ trên trời xuống sẽ bị mặt nước phản chiếu lại, qua đó che giấu được cây cầu. Và thế là chúng tôi cứ thế đi trên mặt sông", Don kể.

Ở một đoạn đường khác, khi đi qua, Don quan sát thấy bộ đội Việt Nam làm một con đường xuyên giữa hai hàng cây đã nhiều năm. Họ lấy dây túm lại 2 bên hàng cây rồi buộc lại thật chặt với nhau.

Số cây này trở thành "lá chắn tự nhiên" cho con đường. Nếu máy bay Mỹ có ném bom xuống, bom sẽ rơi vào cây và trượt sang 2 bên rồi mới phát nổ. Nhờ đó, phần đường bị phá hủy do bom nổ sẽ được bảo vệ, hạn chế tối đa thiệt hại.

He lo bi quyet day te nhi cua bo doi Truong Son dung de danh lua may bay My - Anh 2

"Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước".

Tuy nhiên, điều làm Don Luce ấn tượng nhất chính là bí quyết được bộ đội Việt Nam sử dụng để đánh lừa những thiết bị cảm biến hiện đại của quân đội Mỹ. Trong chiến tranh, Mỹ rải xuống rất nhiều thiết bị cảm biến điện tử dùng để dò ra "hơi người", nhằm xác định mục tiêu ném bom.

Cơ chế hoạt động của thiết bị điện tử "dò tìm hơi người" là nhận biết khí amoniac (nitơ hyđrat - NH3, có trong nước tiểu của người và động vật). Một khi phát hiện ra có khí amoniac, thiết bị này sẽ gửi tín hiệu về trung tâm để máy bay định vị được mục tiêu cần ném bom.

Theo logic thông thường, để vô hiệu hóa thiết bị này thì cần phải phá hủy nó. Nhưng bộ đội và người dân Việt Nam khi ấy còn nghĩ ra được một cách độc đáo, "tế nhị" hơn để đánh lừa các thiết bị của Mỹ.

"Khi tôi kể về thiết bị cảm biến ấy, bộ đội và người dân cười lớn. Họ nói họ chỉ cần tiểu tiện lên thiết bị đó, sau đó chạy một mạch về hang trú ẩn, ngồi trong hang quan sát máy bay ném bom trúng khu vực họ vừa tiểu tiện", Don Luce kể.

Luôn xác định là sẽ hy sinh

Hồi ức của cựu chiến binh Nguyễn Viết Hồng. (Nguồn: VTV)

Cựu chiến binh Nguyễn Viết Hồng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, là một trong những người từng tham gia phá bom mìn trên đường mòn Hồ Chí Minh. Ông kể lại về cách phá bom từ trường, một loại bom hiện đại được Mỹ ném xuống khi đó:

"Thời đó chưa có thiết bị chuyên dụng để phá bom từ trường, nên chúng tôi chỉ có thể mang thân mình vào trực tiếp phá bom thôi. Phá trực tiếp rất nguy hiểm, chỉ cần sơ suất một chút là mất mạng. Vì bom từ trường sẽ phát nổ ngay khi người lại gần có mang bất kỳ một mảnh sắt nào.

Nếu vào phá một quả bom từ trường hay bom nổ chậm, bên ngoài còn rất nhiều loại bom mìn khác. Chúng tôi phải chọn cách phá từ ngoài vào dần bên trong. Sau này chúng tôi nghĩ ra sáng kiến đội mũ, mặc áo làm bằng rơm bọc đồng. Giống như mũ và áo giáp vậy, cách đó giúp hạn chế thương tổn khi bị mảnh bom văng ra chạm phải.

Thời đó chiến tranh ác liệt, gian khổ, hy sinh không thể kể hết. Nhưng chúng tôi vẫn nghĩ là thời đó bộ đội công binh, lái xe, pháo binh, bộ binh,... đều giữ ý chí, quyết tâm rất cao".

Đại tá Lê Kim Thơ nói ông luôn xác định sẽ hy sinh tại chiến trường. (Nguồn: VTV)

Đại tá Lê Kim Thơ thì hồi tưởng lại: "Tôi luôn xác định khi ở chiến trường, ở các trọng điểm như thế thì mình sẽ chết, sẽ hy sinh. Từng ngày, từng giờ, từng phút bom đạn nổ liên tục. Không có giờ phút nào vắng tiếng bom đạn. Đủ các loại máy bay tập trung tấn công".

"Lúc đó tôi luôn xác định mình sẽ hy sinh, dù sớm hay muộn thôi. Nhưng may là tôi còn sống. Đồng đội, chiến sĩ bên cạnh tôi hy sinh rất nhiều. Bom đạn hy sinh như vậy nhưng anh em vẫn ra ngoài khắc phục mặt đường. Dù có bom đạn vẫn cứ làm", ông chia sẻ.

Những người lính Việt Nam khi đó bất chấp gian khổ, mạng sống, theo lời Đại tá Lê Kim Thơ, tất cả nhằm quyết tâm giải phóng miền Nam ruột thịt.

Hải Sơn

Bài viết tham khảo từ phim tài liệu Nơi huyền thoại bắt đầu - tập 10: Trường Sơn ngàn dặm của Đài truyền hình Việt Nam