Ám ảnh quá khứ

(Cadn.com.vn) - Ứng viên tổng thống Mỹ của đảng Cộng hòa Donald Trump gần đây gợi ý rằng Nhật Bản và Hàn Quốc nên được phép sở hữu vũ khí hạt nhân (VKHN). Đây là vấn đề Tokyo đã nhiều lần nghĩ đến trong nhiều thập kỷ qua.

Không nước nào trên thế giới từng hứng chịu nỗi kinh hoàng của chiến tranh hạt nhân như Nhật Bản. Vào ngày 6-8 hàng năm, người Nhật tưởng nhớ các nạn nhân của vụ đánh bom nguyên tử Hiroshima. Các chính trị gia và những người sống sót đều khẳng định “không bao giờ lặp lại thảm kịch này”. Với quá khứ kinh hoàng này, trở thành một cường quốc hạt nhân quân sự sẽ là điều cuối cùng Tokyo nghĩ tới.

70 năm sau thảm họa hạt nhân Hiroshima, người dân Nhật Bản một lần nữa đối mặt với vụ khủng hoảng tại nhà máy điện hạt nhân Fukushima sau trận động đất sóng thần tháng 3-2011. Người dân Nhật không chỉ lên án việc thảo luận về sở hữu VKHN, mà còn mạnh mẽ phản đối sở hữu hạt nhân dân sự.

Hat nhan hay khong hat nhan? - Anh 1

Tổng thống Mỹ Barack Obama (trái) và Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe tại đài kỷ niệm tại Hiroshima hồi tháng 5-2016. Ảnh: Reuters

Tiến thoái lưỡng nan

Kể từ khi kết thúc Thế chiến II, Nhật Bản đặt mình dưới chiếc ô hạt nhân của Mỹ. Chiếc ô hạt nhân này mâu thuẫn với “ba nguyên tắc không hạt nhân” (không sở hữu, không chế tạo, không cho phép vào lãnh thổ) mà Nhật tự đưa ra. Nguyên tắc “không cho phép vào lãnh thổ” không thể thực hiện vì trong thực tế, các lực lượng Mỹ đóng tại Nhật đưa VKHN vào nước này. Tuy nhiên, Tokyo vẫn chấp nhận điều này trong nhiều thập kỷ qua, miễn là Mỹ không đề cập đến chúng.

Dù biết rất rõ rằng, Mỹ và các cường quốc hạt nhân trong HĐBA LHQ sẽ không bao giờ cho phép Nhật Bản vi phạm Hiệp ước Không phổ biến VKHN và trở thành một cường quốc hạt nhân mới, Thủ tướng Nhật Bản dù ít hay nhiều chắc chắn sẽ dự tính hoặc bí mật thảo luận khả năng phát triển và sở hữu VKHN. Sự cám dỗ của VKHN kéo dài trong nhiều thập kỷ bùng lên thành tia lửa vào năm 1964 khi Trung Quốc thực hiện thành công vụ thử hạt nhân đầu tiên. Điều này khiến Tokyo bí mật thảo luận với Tây Đức về khả năng phát triển khả năng răn đe vào năm 1969.

Thật không may, Mỹ quyết tâm không cho phép Nhật Bản trở thành một cường quốc hạt nhân.

Yêu cầu cấp bách

Hiện nay, trong bối cảnh Triều Tiên thường xuyên khiêu khích về VKHN, và nghi ngờ ngày càng tăng về tính hiệu quả của chiếc ô hạt nhân của Mỹ, Nhật Bản ý thức cần phát triển khả năng hạt nhân.

Hồi tháng 8, trong cuộc cải tổ nội các, Thủ tướng Shinzo Abe bổ nhiệm ông Tomomi Inada, một người ủng hộ chủ nghĩa dân tộc và trung thành với VKHN làm Bộ trưởng Quốc phòng. Nhật Bản cũng khẳng định sẽ để ngỏ khả năng sở hữu VKHN bằng cách diễn giải lại Hiến pháp hòa bình đối với việc trang bị VKHN. Tokyo tuyên bố: “Ngay cả khi có liên quan đến VKHN, Hiến pháp không nhất thiết phải cấm sở hữu, miễn là chúng được giới hạn” để đảm bảo “sự cần thiết tối thiểu” về khả năng tự vệ”. Hơn thế nữa, Nhật Bản đã tích lũy được một kho dự trữ đầy ấn tượng với 48 tấn plutonium. Về mặt lý thuyết, Tokyo có thể bắt đầu sản xuất hàng ngàn đầu đạn hạt nhân chỉ trong vài tháng.

Một nước Nhật có VKHN sẽ tạo ra một cơn sóng thần địa chính trị rất lớn trong khu vực Đông Nam Á, đẩy Hàn Quốc làm theo, đẩy Trung Quốc tiếp tục củng cố kho VKHN, đẩy Triều Tiên tăng cường sản xuất VKHN. Kết quả là, toàn bộ khu vực sẽ rơi vào cuộc chạy đua vũ trang không kiểm soát. Mỹ khai thác nỗi sợ hãi này để thuyết phục Trung Quốc kiềm chế Triều Tiên phát triển VKHN. Washington đe dọa Bắc Kinh: “Nếu không kiềm chế Triều Tiên lại, Mỹ sẽ không ngăn chặn người Nhật tiến tới VKHN”.

Sự sợ hãi này có thể là mục tiêu chính trong chính sách hạt nhân của Nhật Bản: Duy trì kho dự trữ plutonium khổng lồ cho mục đích năng lượng hạt nhân dân sự trong tương lai, trong khi sử dụng nó như một cách răn đe mà không cần phải phát triển VKHN.

AN BÌNH (Theo Diplomat)