Vào lúc 0 giờ 2 phút ngày 31/10/2011, tại Bệnh viện Jose Fabella ở Manila (Philippines), công dân thứ 7 tỷ của thế giới đã chào đời. Mặc dù chỉ mang tính chất tượng trưng do LHQ ấn định, nhưng con số đáng nhớ này đặt ra cho nhân loại cả những cơ hội cũng như thách thức nặng nề.

Theo thông tin của nhiều hãng truyền thông lớn, sáng 31/10, thế giới đã đón chào công dân thứ 7 tỷ. Đó là một bé gái nặng 2,5 kg tên là Danica May Camacho, được sinh ra lúc 0 giờ 2 phút tại Bệnh viện Jose Fabella ở Thủ đô Manila của Philippines. Là công dân đại diện 7 tỷ, ngay sau khi vừa chào đời, bé Danica đã được chào đón bằng một lễ kỷ niệm với sự có mặt của nhiều quan chức cao cấp của LHQ cùng rất nhiều quà tặng.

Chỉ là con số biểu trưng

Nhiều người sẽ đặt câu hỏi: Tại sao lại xác định được Danica là công dân thứ 7 tỷ của thế giới? Thực tế, tất cả các nước đều có điều tra nhân khẩu học. Tuy quy trình ở mỗi nước có thể khác nhau, nhưng vẫn giúp LHQ có được số liệu để xác định dân số thế giới. Nhờ đó, từ nhiều tháng trước, Quỹ Dân số LHQ (UNFPA) đã đưa ra dự báo công dân địa cầu thứ 7 tỷ sẽ chào đời ngày 31/10/2011.

Tuy nhiên, con số 7 tỉ cũng chỉ mang tính biểu trưng vì theo UNFPA, cứ mỗi giây có hơn 2 trẻ được sinh ra trên thế giới, nên không thể đếm được chính xác số người. Các nhà dân số học còn lập luận rằng, ngay cả những thống kê tốt nhất thế giới vẫn bị sai số trong khoảng ít nhất từ 1 - 2%.

Có lẽ cũng vì sự sai số mà một số chuyên gia dân số không đồng ý với thời điểm UNFPA đưa ra. Đơn cử Cục thống kê dân số của Mỹ nói rằng phải đến tháng Tư sang năm mới có công dân thứ 7 tỷ ra đời, trong khi tổ chức tư nhân Tham khảo Dân số có trụ sở tại Washington D.C thì cho rằng con số 7 tỷ đã qua từ mấy tuần trước...

Toàn cảnh nhân loại

Kể từ ngày đầu tiên xuất hiện trên Trái đất, theo UNFPA, loài người mất khoảng 200.000 năm để đạt dân số 1 tỉ người vào năm 1804. Nhưng từ cột mốc 6 tỉ (12/10/1999) đến 7 tỉ (31/10/2011), nhân loại chỉ mất vỏn vẹn 12 năm, chứng tỏ dân số tăng rất nhanh.

Tờ Le Parisien dẫn lời Giám đốc Viện Nghiên cứu Nhân khẩu học quốc gia Pháp Gilles Pison cho biết “mỗi giây có 4 em bé được sinh ra và 2 người qua đời, như vậy, dân số toàn cầu tăng 200.000 người mỗi ngày. Nếu giữ tỷ lệ tăng trưởng 1,2% hiện tại thì dân số sẽ đạt 100 tỷ người năm 2200 và 1.000 tỷ người năm 2450. May mắn là trên thực tế, điều này không thể xảy ra vì tỷ lệ tăng dân số đã giảm dần từ nhiều năm qua. Năm 1960, tỷ lệ này là 2%, đến nay đã giảm gần một nửa”. Đấy là chưa kể nhờ “chính sách một con” của Trung Quốc, nếu không “dân số thế giới đã chạm mốc 7 tỷ vào năm 2006” như Giáo sư Zhai Zhenwu ở Đại học Nhân Dân (Bắc Kinh) nhấn mạnh trên Xinhua. Giáo sư Zhai tính toán rằng chính sách một con ở quốc gia đông dân nhất thế giới đã ngăn ngừa sự xuất hiện của 400 triệu công dân nữa, chứ không chỉ là 1,34 tỷ như hiện nay. Như vậy, theo đó, các chuyên gia nhân khẩu học dự đoán khi lên đến 9 tỷ người năm 2050, dân số thế giới gần đạt mức ổn định và chỉ tăng rất chậm để chạm ngưỡng 10 tỉ người vào năm 2100.

Theo báo cáo của UNFPA công bố ngày 26/10, chính sự phát triển của khoa học kỹ thuật, giáo dục và kinh tế là nguyên nhân bùng nổ dân số nửa sau thế kỷ XX. Cụ thể, tuổi thọ trung bình của con người tăng từ 48 tuổi vào đầu thập niên 1950 lên 68 tuổi hiện nay. Các chương trình chủng ngừa trên diện rộng và điều kiện vệ sinh, y tế được cải thiện cũng đã giúp giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ em… Thêm vào đó, tỷ lệ sinh của nhiều nước châu Phi vẫn còn rất cao. Chẳng hạn như trung bình phụ nữ Nigeria có 7 con, gần gấp 5 lần so với phụ nữ Thụy Sĩ. Vì thế, theo dự báo, người châu Phi sẽ ngày càng đông đúc và chiếm 35,3% dân số toàn cầu vào năm 2100. Nhưng đông nhất vẫn là châu Á (60%) với hơn 4 tỷ người trong tổng số 7 tỷ sống tại châu Á. Đặc biệt, cứ 5 người sẽ có 2 người mang quốc tịch Trung Quốc hoặc Ấn Độ. Cũng theo dự tính của LHQ, Ấn Độ sẽ vượt qua Trung Quốc để trở thành quốc gia đông dân nhất thế giới vào năm 2050, và Hoa Kỳ cũng sẽ ở trong top 10 quốc gia đông dân nhất toàn cầu. Ngược lại, dân số châu Âu sẽ tăng rất ít, chỉ còn chiếm 1/15 dân số thế giới vào cuối thế kỷ XXI.

Cơ hội ít, thách thức nhiều

Ở thời khắc thế giới tròn 7 tỷ người đáng nhớ này, các chuyên gia dân số cho rằng, với quy mô dân số kỷ lục như vậy cũng có nghĩa là con người trên toàn thế giới ngày càng sống lâu hơn và nhiều trẻ em vượt qua được bệnh tật để tiếp tục sống. Đó là thành công lớn của nhân loại.

Tuy nhiên, dân số sinh sôi quá nhanh sẽ làm tăng nhu cầu về tài nguyên thiên nhiên và tạo ra những áp lực ngày càng lớn cho hành tinh. Có tới 97% sự tăng trưởng dân số đang diễn ra tại các quốc gia kém phát triển. Khoảng cách giàu nghèo ngày càng gia tăng và chưa bao giờ lại có nhiều người phải đối mặt với các vấn đề như mất an ninh lương thực, thiếu nước, thiên tai đến vậy. Theo Tổ chức Nông Lương LHQ (FAO), giá lương thực tăng cao trong năm nay đã đẩy 70 triệu người phải sống ở mức “nghèo khổ cùng cực” và trên thế giới hiện còn gần 1 tỉ người chịu cảnh thiếu ăn. Tiêu biểu là nạn đói đang hoành hành tại Somalia chỉ trong vòng 3 tháng đã làm hơn 29.000 trẻ em dưới 5 tuổi tử vong và hàng triệu người đói khát. FAO ước tính cần phải tăng năng suất nông nghiệp của thế giới lên 70% từ đây đến năm 2050 mới có thể loại bỏ được nạn đói.

Ngoài ra, theo FAO, hằng năm có 1,3 tỉ tấn, tương đương 1/3 tổng sản lượng lương thực toàn cầu bị lãng phí. Trung bình mỗi người dân ở châu Âu và Bắc Mỹ phung phí 95-115 kg lương thực/năm, chủ yếu do hệ thống phân phối, sử dụng thường dẫn đến việc vứt bỏ nhiều loại thực phẩm vẫn còn dùng được. Trong khi đó, tại các nước đang phát triển, lương thực bị lãng phí do kỹ thuật sản xuất, thu hoạch và chế biến nông sản chưa đem lại hiệu quả cao.

“Đất chật, người đông” cũng khiến môi trường bị hủy hoại nhanh chóng. Theo Le Parisien, mỗi ngày, hoạt động của con người tạo ra 2.700 tỷ lít nước thải và khiến 960.000 ha rừng “tan thành khói bụi”. Cùng lúc đó, cứ 20 phút lại có một loài động-thực vật tuyệt chủng. Làm thế nào để các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi không làm kiệt quệ nguồn nước ngầm, khiến đất mất hết độ màu mỡ hay làm tăng lượng khí thải nhà kính là câu hỏi không dễ giải đáp.

Chưa kể, trong 7 tỉ người sẽ có hơn 50% dưới 29 tuổi và 25% dưới 15 tuổi, chỉ có 600 triệu người trên 65 tuổi, gây áp lực lớn về việc làm… Rồi sự bất cân bằng giới - nam nhiều hơn nữ ở nhiều quốc gia, như Trung Quốc (120-100), Georgia, Armenia, Serbia, Bosnia (115-100)… có thể ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội. Hậu quả trước mắt là hàng trăm triệu “nam nhi” sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc kiếm vợ. Kế đến, các loại tội phạm tình dục, những đường dây buôn người có nguy cơ gia tăng và thậm chí có thể xuất hiện tình trạng “đa phu”...

Bên cạnh đó, các nước giàu và các nước có thu nhập trung bình lại đang lo lắng về tỷ lệ sinh thấp, suy giảm dân số, già hóa dân số, dẫn tới các quốc gia phải phối hợp chặt chẽ để quản lý các luồng di cư, nhập cư trong bối cảnh tỷ lệ gia tăng dân số giữa các châu lục không đều…

Tóm lại, thế giới đã tròn 7 tỷ người. Với tốc độ tăng dân số hiện tại, mỗi năm dân số toàn cầu sẽ tăng thêm khoảng 78 triệu người, tạo áp lực ngày càng lớn cho hành tinh. Biến đổi khí hậu, khan hiếm tài nguyên, khoảng cách giàu nghèo, mất an ninh lương thực, sự bất bình đẳng nam nữ… đã, đang và sẽ đặt 7 tỷ người trước những thách thức vô cùng to lớn.

Minh Minh (tổng hợp)