Các nhà tâm lý cho biết: có một điểm giao giữa chấp nhận bạn là ai và phấn đấu trở thành con người như bạn mong muốn.

Hanh phuc hon neu thay doi tinh cach? - Anh 1

Người Mỹ đã chi hàng tỷ USD mỗi năm về sách và các hội thảo để giúp thay đổi cá tính của họ. Những cuốn sách này được xuất bản dựa trên giả định cá tính có thể thay đổi, và việc thay đổi tính cách là tốt. Thay đổi các vấn đề cơ bản bị cho là xấu trong nhân cách sẽ khiến bản thân cảm thấy tốt hơn, khỏe mạnh hơn và hạnh phúc hơn. Nhiều chuyên gia cho rằng, tính cách thực sự có thể thay đổi (trái ngược hoàn toàn với quan điểm “giang sơn dễ đổi bản tính khó dời”) thông qua sự trưởng thành và phát triển tự nhiên. Nhưng việc thay đổi tính cách có thực sự khiến bản thân hạnh phúc hơn?

Gần đây, một loạt các nghiên cứu ở Australia đã thấy rằng những thay đổi trong tính cách (bất kể nguyên nhân) có liên quan tới sự gia tăng mức độ hài lòng về cuộc sống. Một trong các nghiên cứu đó, các nhà khoa học đã tìm hiểu dữ liệu từ 11.104 người Úc trong độ tuổi từ 18 đến 79, trong thời gian 4 năm. Kết quả cho thấy, đã có sự gia tăng về tính hướng ngoại, bác ái và dễ tính liên quan tới mức độ gia tăng sự hài lòng trong cuộc sống, trong khi thần kinh trở nên nhạy cảm hơn khi họ cảm thấy bất an hay không hài lòng.

Một cuộc nghiên cứu khác được tiến hành trên hơn 8.000 người Úc cho thấy có sự thay đổi trong tính cách diễn ra trong cùng khoảng thời gian thay đổi các yếu tố về kinh tế - xã hội, chẳng hạn như thu nhập, thất nghiệp và tình trạng hôn nhân. Trong thực tế, những thay đổi về tâm trạng, tính cách thường bị đánh giá thấp khi tác động tới hạnh phúc, thậm chí còn để lại những hậu quả kinh tế mạnh mẽ. Các nhà khoa học đã tính toán rằng, sự sụt giảm hạnh phúc khi tâm trí bị rối loạn có thể làm mất 314.000 USD. Như vậy, một chút ít lo lắng cũng có thể khiến giá trị “nấc thang kinh tế” nhảy lên.

Kết hợp hai nghiên cứu này cho thấy: sự thay đổi tính cách thậm chí có thể là một yếu tố dự báo tốt hơn về sự hài lòng của cuộc sống so với nhiều các yếu tố khác được xem xét trong mô hình kinh tế hạnh phúc.

Không chỉ tác động một chiều, thay đổi cá tính ảnh hưởng tới hạnh phúc, ngược lại sự thay đổi trong hạnh phúc cũng tác động lớn tới tính cách. Ví như, hoàn cảnh làm cho con người rơi vào trạng thái tiêu cực (ví dụ, ở trong mối quan hệ bị lợi dụng) có thể khiến người đó phải lo lắng nhiều hơn hoặc tỏ ra thận trọng hơn. Một môi trường có nhiều hỗ trợ (chẳng hạn một công việc tuyệt vời hay lương lậu cao) khuyến khích người đó được hành động theo ý thích, dễ tính, bớt cáu giận hơn….

Nghiên cứu của nhà tâm lý học Christopher Soto dựa trên số liệu về 16.367 người Úc, tuổi từ 15 đến 93 chỉ ra rằng: dự đoán hạnh phúc dẫn tới sự thay đổi trong tính cách. Những người bắt đầu thay đổi tính cách theo xu hướng hướng ngoại, tận tâm, thấu hiểu… sẽ có được một cuộc sống cảm xúc tích cực hơn. Những người có “vốn hạnh phúc” cao cũng tích cực hơn, tận tâm hơn, quyết đoán hơn, chăm chỉ làm việc, bình tĩnh, tốt bụng và hành xử theo những cách sáng tạo sẽ giúp thúc đẩy hạnh phúc của bản thân. Có thể nói, hạnh phúc và tính cách có mối quan hệ nhân quả.

Dù vậy, thay đổi quá nhiều trong tính cách có thể khiến nhiều người cảm thấy có sự giả dối và không ổn định. Trong một nghiên cứu năm 2008 của Jason Riis và các đồng nghiệp, họ đã tìm hiểu xem người ta phản ứng thế nào với hai cách quảng cáo: “Zeltor: Trở thành hơn cả con người bạn” (tăng cường bản thân) và “Zeltor: Trở thành chính bạn” (tự bằng lòng với mình). Họ nhận thấy rằng con người có xu hướng miễn cưỡng tăng cường những điểm mà họ cho là “không phải con người họ” (chẳng hạn, những người thích yên tĩnh không quá mong muốn trở nên sôi động hơn) mà thoải mái hơn với những đặc điểm về cơ bản không thay đổi cá tính vốn có của bản thân quá nhiều (chẳng hạn, tăng cường khả năng tập trung). Và khi quảng cáo nhấn mạnh “kích hoạt con người thật trong bạn”, họ mới trở nên quan tâm hơn.

Dường như, với nhiều người, sự cân bằng giữa “tôi là chính tôi” và “phát triển con người tôi” là một điều quan trọng để hạnh phúc. Các nhà nghiên cứu Chris Martin và Corey Keyes của Đại học Imory đã phát hiện ra rằng: sự “thay đổi vừa phải” mang lại hạnh phúc cho hơn 1.700 người Mỹ được nghiên cứu. Những thay đổi quá lớn (dù là tích cực hay tiêu cực) thường khiến họ không quá thoải mái và hạnh phúc. Nhưng thay đổi quá ít lại tạo ra con người cứng nhắc và không linh hoạt.

Nhìn chung, thay đổi tính cách sẽ giúp bạn thể hiện giá trị hơn, cũng tức là, nó nắm giữ tiềm năng để làm bạn hạnh phúc hơn. Nhưng thay đổi không chỉ mang ý nghĩa về hạnh phúc, mà dường như còn xác lập vị trí của bạn trong xã hội và ý nghĩa của bạn trên thế giới này.

Hương Nguyên