Chưa bao giờ việc mua các loại mỹ phẩm, quần áo, giày dép... hay thực phẩm chức năng, trái cây tươi, thậm chí cả thuốc đặc trị từ nước ngoài lại dễ dàng như hiện nay. Người tiêu dùng chịu chi, giúp những người kinh doanh kiếm được khá “bộn” còn ngân sách thì hoàn toàn thất thu.

Hang xach tay: khach chiu choi, Nha nuoc that thu - Anh 1

Hình giới thiệu về cherry được đăng tải trên Facebook của người bán như một cách chứng thực cho người mua. Ảnh: FB S.N

Cửa ngõ... Facebook

“Cuối tuần này, có chị bạn từ Úc về. Ai muốn ăn cherry Úc xịn thì đặt hàng. Mình bán giá rất tốt nhé!”, lời rao của chủ nhân Facebook S.N (một người đang kinh doanh trực tuyến) nhanh chóng nhận được hàng chục comment (bình luận) đặt hàng. Một thùng cherry về Việt Nam bằng đường xách tay, bán hết sau chưa tới một giờ đăng tải. Chủ nhân Facebook chia sẻ, hàng bán nhanh vì giá tốt (450.000 đồng/ki lô gam, rẻ hơn cả hàng tại các cửa hàng trái cây nhập khẩu), chất lượng lại đảm bảo, không lo bị trộn bởi cherry Trung Quốc.

Câu chuyện nho nhỏ kể trên cho thấy, nếu như trước đây, hàng hóa từ nước ngoài do các tiếp viên hàng không, thủy thủ tàu viễn dương... xách về bán chủ yếu qua các cửa hàng chuyên doanh thì nay, Facebook đang là một... cửa ngõ chính (trong rất nhiều hình thức qua mạng). Muốn mua gì, cần gì, từ trái cây tươi, thực phẩm chức năng, quần áo, nước hoa... đều có thể nhờ Facebook!

Chị Trần Ngân, một Facebooker sống tại TPHCM đang có nghề tay trái là bán hàng có nguồn gốc Đức. Từng du học ở Đức nên khi về Việt Nam, chị thường lên các trang web bán hàng của Đức tìm quần áo, giày dép, đồ dùng... cho con và bản thân. Qua thời gian, chị trở thành một người chuyên nhận đặt hàng từ Đức. Mỗi khi các trang web bán hàng ở Đức có đợt giảm giá, chị chia sẻ trên Facebook để khách theo đó vào chọn. Với những mặt hàng mà chính sách hải quan dễ như quần áo, giày dép, túi xách thì ưng cái nào, khách báo cho chị và chờ thêm chừng một tuần, mười ngày là nhận hàng và trả tiền. Giá bằng giá trên trang web (với tỷ giá thường là 26.000 đồng “ăn” một euro) cộng tiền vận chuyển Đức - Việt Nam (260.000 đồng/ki lô gam) cộng vận chuyển trong TPHCM và 10% tiền công trên tổng giá trị đơn hàng. Còn với hàng điện tử, nước hoa, đồng hồ thì có thêm phụ thu vì khâu hải quan khó hơn và số lượng hạn chế. Vào mùa giảm giá, tiền hàng chị Ngân mua từ các trang web nước ngoài lên tới cả trăm triệu đồng, còn mùa thấp điểm cũng trên dưới 50 triệu.

“Tôi chỉ làm cho vui, lượm bạc cắc. Bạn bè tôi nhận hàng Mỹ, hàng Tây Ban Nha... số lượng lớn hơn gấp nhiều lần. Tôi bán chủ yếu cho khách Sài Gòn. Trong khi dân Sài Gòn phần nhiều chuộng hàng Mỹ, dân Hà Nội mới thích hàng Đông Âu, Tây Âu. Nói chung, bây giờ người làm những việc này rất nhiều. Khách cần gì là có”, chị Ngân nói.

Chị Cẩm Nhung, phóng viên của một đài truyền hình tại Hà Nội có thâm niên bán hàng xách tay (chuyên hàng Nhật) hơn hai năm nay. Chị Nhung cung cấp qua Facebook cá nhân gần như tất cả các mặt hàng (trừ thực phẩm tươi) nhưng chủ lực là mỹ phẩm, quần áo mùa đông, với nhiều hình thức: từ nhận đặt hàng theo web, chuyển tại nhà đến tự gom hàng rồi bán lẻ dần dần. Nguồn hàng của chị Nhung cũng rất đa dạng, từ người em dâu đang sống ở Nhật đi gom mỗi khi có đợt giảm giá; đặt trực tiếp trên web, qua công ty vận chuyển bằng đường biển hoặc hàng không về Việt Nam; lấy lại từ các tiếp viên hàng không. Tuy là nghề tay trái nhưng thu nhập từ đây cũng đủ cho chị Nhung chi tiêu, mua sắm thoải mái.

Anh Nguyễn Đức Tuấn (kỹ sư cầu đường, làm việc tại một công ty trực thuộc Bộ Giao thông Vận tải ở Hà Nội) hiện kinh doanh các loại thực phẩm chức năng, sữa thực vật có chứng nhận organic, ngũ cốc, dầu thực vật... Anh Tuấn cho biết hồi đầu chưa có vốn, mặt hàng còn ít, vợ chồng anh bán qua trang Facebook cá nhân. Mọi thông tin từ tư vấn, đặt hàng, giao dịch... đều qua đây và điện thoại (khi cần). Sau đó, anh phát triển thêm trang fanpage trên Facebook, chấp nhận trả thêm mỗi tháng khoảng một triệu rưỡi, để có thêm công cụ quảng cáo. Thời gian gần đây, anh còn lập trang web bán hàng có tên miền Việt Nam để đảm bảo độ tin cậy cho khách hàng, với chi phí bỏ ra chưa tới 10 triệu đồng. Hiện mỗi tháng anh có doanh thu năm, bảy chục triệu dù mới kinh doanh hơn bốn tháng. “Khách hàng thường toàn những người giàu chịu chi”, anh cho biết.

Khách hàng chịu chi và dễ tính

Chị Ngân kể, cách đây chưa lâu, khách hàng nhờ chị mua một nồi chiên không dầu từ Đức. Chị tư vấn rằng, hàng về đến nơi sẽ có giá tương đương với hàng bán trong nước, lại không được bảo hành nhưng khách vẫn nhất định mua ở nước ngoài vì tin tưởng chất lượng hơn, với lại... sang hơn. Nhiều trường hợp, khách nhờ chị mua thuốc đặc trị ung thư nhưng chị không dám nhận vì không biết rõ, cũng không thể có chỉ định của bác sĩ (có giấy này nhà thuốc hoặc bệnh viện ở Đức mới bán). “Tôi không nhận nhưng cuối cùng khách của tôi cũng mua được qua người khác. Không rõ bằng cách nào. Hàng dạng này rủi ro vô cùng nhưng người mua chấp nhận hết, chắc có bệnh thì vái tứ phương”, chị Ngân kể.

Anh Tuấn thừa nhận, những mặt hàng mà anh đang bán như bột yến mạch, diêm mạch, hạt kê hữu cơ, gạo hữu cơ, dầu ăn hạt lanh, hạt hướng dương hay tảo thải độc... (có những mặt hàng Việt Nam sản xuất được nhưng hiếm hoi vì chưa có chứng nhận bởi các tổ chức lớn, có những mặt hàng Việt Nam không có) hoàn toàn không có nhãn tiếng Việt, tức không hề qua khâu công bố chất lượng khi nhập khẩu, xin phép của cơ quan chuyên ngành (mà chỉ có mã truy xuất quốc tế từ nhà sản xuất). Tuy nhiên, khách không hề quan tâm điều này vì tin tưởng vào thương hiệu và việc công bố chất lượng của các nhà sản xuất ở nước ngoài.

Theo chị Nhung, hiện có rất nhiều người kinh doanh hàng xách tay qua Facebook nhưng lấy lại từ những người buôn lớn đưa hàng về bằng đường biển (container). Phổ biến là thực phẩm chức năng, ngũ cốc, sữa, nước trái cây... Đây là hàng thường được những người sống ở nước ngoài “gom” số lượng lớn theo đợt giảm giá, thậm chí còn thấp hơn giá trên web công bố nhằm có giá tốt; thời gian vận chuyển kéo dài; hàng lại cận date (hạn sử dụng) nên chất lượng không kiểm soát nổi. Tình trạng hàng giả nhái cũng không ít. Thế nhưng, nhiều khách rất dễ tính, tin và thích hàng xách tay.

Tiền đổ ra nước ngoài

Theo những người kinh doanh hàng xách tay, các mặt hàng này sẽ về Việt Nam qua vài hình thức phổ biến. Thứ nhất là qua đội ngũ tiếp viên hàng không xách tay theo mỗi chuyến bay từ nước ngoài về, qua thủy thủ tàu viễn dương. Thứ hai là qua công ty vận chuyển chuyên nghiệp bằng đường hàng không, đường biển (do đây là hàng mua trực tuyến từ các trang web bán hàng chỉ vận chuyển nội địa, không mang tính toàn cầu như kiểu Amazon hay Alibaba...). Thứ ba là qua tay những người thường xuyên bay qua bay lại giữa Việt Nam và nước ngoài. Tất cả gần như không đóng đồng thuế nhập khẩu, giá trị gia tăng hay tiêu thụ đặc biệt (những sắc thuế thu ở khâu nhập khẩu) nào cho Nhà nước.

Chị Ngân thẳng thắn, về bản chất đây là hàng trốn thuế vì công ty vận chuyển làm dịch vụ sẽ tìm mọi cách để được miễn thuế. Chẳng hạn, sẽ chia nhỏ hàng hóa để nằm trong hạn mức miễn thuế. Hình thức này vất vả, mất thời gian và có nhiều rủi ro. Dễ hơn là “lót tay”, chung chi với cán bộ hải quan. Thậm chí, chính các

công ty vận chuyển là “sân sau”, người nhà của cán bộ hải quan.
“Không bao giờ có hàng về bằng đường bưu điện hết. Vì sẽ bị khó dễ đủ kiểu. Tôi giao hết cho công ty vận chuyển của người bạn với giá hữu nghị là 260.000 đồng/ki lô gam trọn gói từ Đức về Việt Nam. Họ đã phải chi 80.000 đồng/ki lô gam ở khâu hải quan. Hàng từ Mỹ thì khoảng 60.000 đồng/ki lô gam. Tất cả đều có khung giá hết. Tất nhiên là có những khoảng thời gian khó khăn vì chính họ bị kiểm tra. Rồi thì sẽ có lúc hàng từ nước này khó, nước kia dễ, mặt hàng này hạn chế, mặt hàng kia thoải mái. Nhà nước có thu được đồng nào không thì tôi không chắc”, chị Ngân cho biết.

Ngược lại, các nước bán hàng thì đều đã thu được thuế, ví dụ như thuế giá trị gia tăng vì hàng hóa đều xuất hóa đơn đàng hoàng.

Anh Tuấn chia sẻ, sau một thời gian kinh doanh thì anh nhận thấy, những mặt hàng xách tay nhiều nhất là mỹ phẩm, quần áo, thực phẩm chức năng, rượu từ đủ thị trường. Đây là những mặt hàng cho lợi nhuận cao vì hàng ở Việt Nam ít, nhu cầu lớn, chịu thuế nhập khẩu chính ngạch cao và chất lượng trong nước còn nhập nhằng. “Xách tay những hàng này mới bõ công”, anh Tuấn nói.

Và tất nhiên, những người kinh doanh qua Facebook như chị Ngân, chị Nhung hay thậm chí đã có trang web như anh Tuấn đều không đóng đồng thuế nào cho cơ quan thuế nội địa. Bởi lẽ, không ai đăng ký với cơ quan thuế và cũng không cơ quan thuế nào kiểm soát nổi.