Việc chăm lo đàn cá bằng phương pháp quản lý mật độ sẽ là giải pháp hạn chế hiện tượng cá chết trên kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè (TP.HCM). Biện pháp này cũng nhằm tăng cường khả năng thích nghi của cá trong các điều kiện môi trường bất lợi.

Đó là nội dung được PGS.TS Vũ Cẩm Lương báo cáo tại hội thảo “Cơ sở khoa học về sức tải thủy vực và chiến lược quản lý đàn cá trên kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè”. Hội thảo được tổ chức tại Sở khoa học và công nghệ (KH&CN) TP.HCM sáng 28/10.

Quản lý mật độ, thành phần loài cá phù hợp sức tải dòng kênh

Tại hội thảo, PGS.TS Vũ Cẩm Lương, cho rằng, những con kênh chảy trong lòng TP.HCM sẽ phải đứng trước rất nhiều áp lực từ con người. Nguyên nhân chính của hiện tượng cá chết hàng loạt thời gian qua là do hệ thống cống thu gom nước thải dùng chung với cống thoát nước mưa. Khi có mưa, một lượng nước thải hòa lẫn với nước mưa thoát ra ngoài kênh, góp phần làm các chỉ số ô nhiễm kênh tăng lên làm cá chết.

“Để giải quyết vấn đề môi trường cần phải có thời gian nghiên cứu giải pháp bền vững và nguồn đầu tư tài chính lớn. Do đó, trước mắt chúng ta phải tìm kiếm giải pháp trước mắt hạn chế hiện tượng cá chết hàng loạt”, TS Lương nói.

Đề tài nghiên cứu do TS Lương làm chủ nhiệm hướng đến việc quản lý đàn cá dựa trên cơ sở khoa học về sức tải thủy vực. Theo TS Lương, sức tải thủy vực là khả năng dòng kênh tiếp nhận, dung nạp đàn cá. Để làm được việc này cần phải có quá trình thực hiện việc quản lý đàn cá bằng các quan trắc môi trường, khảo sát trên đối tượng này.

Thành phố hiện nay đang thực hiện việc quan trắc chất lượng nước phục vụ quản lý môi trường nói chung. Song, vẫn chưa có các hoạt động quan trắc và giám sát môi trường tại các dòng kênh phục vụ cho thủy sản. Đây là công việc cần phải làm đầu tiên trong việc thực hiện quản lý đàn cá.

Han che ca chet hang loat bang cach quan ly mat do - Anh 1

PGS. TS Vũ Cẩm Lương (phải) chia sẻ những giải pháp quản lý đàn cá trong bối cảnh môi trường bị ảnh hưởng từ tác động của con người. Ảnh: Hà Thế An.

TS Lương lý giải, thời điểm sáng sớm (khoảng 5-6 giờ sáng) hàm lượng DO (oxi hòa tan) trong nước thấp nhất. Đây được xem là thời điểm “nhạy cảm” nhất trong quá trình sinh trưởng của cá. Nếu chỉ số DO xuống thấp cá sẽ chết. Việc quan trắc phải thực hiện vào thời điểm hàm lượng DO thấp nhất để đánh giá khả năng thích nghi của từng loại cá trong điều kiện môi trường thay đổi.

Nhóm nghiên cứu đã tiến hành việc khảo sát số lượng cá, các loài cá, lượng thức ăn của cá tại 9 trạm thu mẫu đặt dọc tuyến kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè. Quá trình khảo sát cho kết quả, cá rô phi chiếm nhiều nhất trong tổng lượng cá của dòng kênh (84%). Trong khi đó, rô phi là loại cá không được thả tại khu vực dòng kênh.

Do đó, để cân bằng tỉ lệ các loài cá sinh sống trong dòng kênh, cần phải có quá trình quản lý đàn cá ở mức phù hợp với sức tải sinh thái của môi trường. Nếu để lượng cá rô phi phát triển quá nhanh, dẫn đến mất cân bằng chuỗi thức ăn các loài cá.

TS Lương đề xuất cần phải tăng cường các loài cá có cơ quan hô hấp phụ (cá trê, rô đồng, cá tra, cá lóc…). Đây là những loài cá có khả năng “hít khí trời” để hô hấp, thích nghi tốt hơn với điều kiện môi trường biến động khi làm lượng DO xuống thấp. Ngoài ra, để đảm bảo sự cân bằng các loài cá, cần thả thêm những loài cá dữ như cá trê, cá lóc để giảm bớt sự tăng trưởng của cá rô phi.

Việc phát triển cân bằng các loại cá sẽ đảm bảo môi trường sống. Đây là phương pháp để giảm thiểu vấn đề cá chết hàng loạt.

Đóng mở hợp lý các cửa ngăn triều để đảm bảo lượng oxy cho cá

Theo TS Lương, thành phố có thể thực hiện việc quản lý đóng mở hệ thống các cửa ngăn triều để giảm thiểu tối đa các thay đổi đột ngột về môi trường, đặc biệt là chỉ số DO tác động lên cá.

TS Lương lý giải, các cửa ngăn triều thường được xây dựng nhằm điều tiết lượng nước thủy triều của sông Sài Gòn. Khi mực nước sông vượt ngưỡng 2,8m, các cửa ngăn triều đồng loạt đóng lại để chống ngập cho nội đô thành phố. Trường hợp mực nước giảm xuống mức dưới 2,8m, cửa ngăn triều sẽ mở ra tự do.

Vào tháng 1 và tháng 3 trong năm, có thời điểm mực nước thủy triều xuống ở mức cực đại. Tuy nhiên, cửa ngăn triều lại được mở tự do, lượng nước trong kênh “thất thoát” ra ngoài làm cho hàm lượng DO trong nước xuống thấp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình hô hấp của cá.

Do đó, TS Lương đề xuất "Các đơn vị quản lý nên thực hiện việc quản lý đóng mở các cửa ngăn triều vào đầu và giữa mùa mưa theo nguyên tắc không tháo nước quá kiệt, không tháo nước kiệt cực đại vào giữa khuya và sáng sớm. Việc tháo nước quá kiệt và kiệt cực đại sẽ khiến hàm lượng DO trong nước xuống thấp, cá không thích nghi kịp và chết".

Han che ca chet hang loat bang cach quan ly mat do - Anh 2

Hội thảo có sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà quản lý, đại diện các đơn vị truyền thông. Ảnh: Hà Thế An.

Ngoài ra, TS Lương khuyến nghị, cần phải chủ động quản lý nguồn cung DO để tăng cường lượng oxy trong nước bằng những biện pháp cụ thể như thiết lập máy quạt nước, đặt các máy phun nước tạo oxy trên dòng kênh. Việc đưa oxy vào nước sẽ giúp trung hòa các chất hữu cơ làm sạch thủy vực, cải tạo môi trường dòng kênh.

Tại hội thảo, bà Huỳnh Thị Kim Cúc, Phó giám đốc Sở nông nghiệp và phát triển nông thôn TP.HCM khuyến nghị, để giải quyết vấn đề cá chết tại kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè cần có sự chung tay của nhiều cơ quan quản lý và của cả cộng đồng. “Người dân thành phố phải nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, không xả rác bừa bãi ra môi trường. Rác có thể trôi ra dòng kênh theo ống cống làm ô nhiễm môi trường sống của cá”, bà Cúc nói.

Hà Thế An