Có hai vấn đề cấp thiết để các trường đại học tự chủ gắn với nâng cao chất lượng ở thời điểm hiện nay là cơ chế thực thi quyền tự chủ và cam kết chịu trách nhiệm đầy đủ trước xã hội.

Hai van de cap thiet - Anh 1

Thứ nhất là về cơ chế thực thi quyền tự chủ. Để bảo đảm thực thi quyền tự chủ đúng đắn và hiệu quả ở các trường đại học thì việc xây dựng nhà trường dân chủ có tầm quan trọng đặc biệt. Điều này bảo đảm cho việc nhà trường trở thành một khối đoàn kết nhất trí, biết học hỏi và khả năng sáng tạo phong phú. Thách thức lớn nhất khi triển khai dân chủ trong giáo dục chính là ở chỗ xem dân chủ là một phương thức quản lý hay là mục tiêu của tổ chức.

Mặt khác, đã từ lâu Nhà nước có chủ trương thành lập Hội đồng trường ở các trường đại học công lập. Đây là mắt xích đầu tiên, cốt lõi trong chuỗi các khâu thực thi quyền tự chủ. Quyền hạn, trách nhiệm trong các lĩnh vực công tác và thẩm quyền giải quyết xung đột trong nhà trường cũng như trách nhiệm của Hội đồng trường trước xã hội cần được thể chế hóa và triển khai trong thực tiễn.

Thứ hai là cam kết chịu trách nhiệm đầy đủ và đến cùng trước xã hội. Đó là trách nhiệm pháp lý, trách nhiệm tinh thần và trách nhiệm giải trình trước Nhà nước và xã hội về những quyết định và hành động của trường đại học và về những hậu quả của các quyết định và hành động này (đặc biệt là về bảo đảm chất lượng và tài chính). Quyền tự chủ được giao đến đâu thì trách nhiệm phải chịu đến đó. Trách nhiệm này cũng phải được thể chế hóa. Cùng với Nhà nước, các tổ chức xã hội cần phải định hướng, điều chỉnh các thể chế bất thành văn theo hướng phù hợp với sự đổi mới về thể chế giáo dục, truyền bá ý thức sống và làm việc theo pháp luật. Làm sống lại tinh thần “nhân nghĩa trí tín” của những giảng viên và cán bộ quản lý đại học. Hạn chế chính của các trường đại học của nước ta cũng nằm ở hai khâu này.

Tăng mức tự chủ được đi kèm với các cấp độ “trách nhiệm” và giáo dục đại học đang chuyển dần từ hệ thống kiểm soát nhà nước sang hệ thống giám sát nhà nước. Nhưng câu hỏi đặt ra là những ai trong xã hội sẽ thực hiện chức năng giám sát này theo một cách đáp ứng có hiệu quả những nhu cầu của xã hội mà không phải của một nhóm riêng biệt?

Vì vậy Nhà nước cần thể chế hóa nhằm phát triển các cơ chế “trách nhiệm”, khi các hệ thống chuyển hướng tới nhà nước giám sát và việc kiểm soát trực tiếp được nới lỏng, đặc biệt là về các vấn đề tài chính. Chính phủ có thể quy trách nhiệm và có thể tìm cách bảo đảm rằng các trường đại học chịu trách nhiệm cho tất cả những điều về: tính toàn vẹn học thuật, toàn vẹn tài chính, sử dụng hiệu quả các nguồn lực, chất lượng và sự phù hợp của đầu ra, và bảo đảm công bằng xã hội.

Mặt khác, Nhà nước cũng cần hỗ trợ các trường đại học tự chủ trong thể chế hóa việc xây dựng nhà trường dân chủ, kế đó là xây dựng một mô hình hội đồng trường tiên tiến, hiệu quả, mở với cộng đồng và xã hội.