Thị trường phát triển là do kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp, tình hình kinh tế trong và ngoài nướcổn định chứ không phải là do có sử dụng đòn bẩy tài chính hay các công cụ phái sinh, trong đó có GDKQ hay không?

Sắp kết thúc quý III/2010, nhưng TTCK Việt Nam chưa tỏ rõ xu hướng phục hồi và dòng tiền đầu tư vẫn yếu ớt trên cả hai sàn giao dịch. Trong bối cảnh ấy, một vấn đề không mới lại được đưa ra thảo luận đó là các công cụ phái sinh trong đó được quan tâm nhiều nhất là hoạt động giao dịch ký quỹ (GDKQ). Nhưng, cho tới thời điểm hiện tại, vẫn chưa có một thông tư hướng dẫn cụ thể nào từ UBCKNN cho hoạt động mà rất nhiều nhà đầu tư (NĐT) đang trông đợi và quan tâm. Vậy nguyên nhân là gì? Ông Hoàng Minh Đức - Trưởng phòng Môi giới, CTCK Phố Wall chi nhánh Sài Gòn - cho rằng: Thị trường phát triển là do kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp, tình hình kinh tế trong và ngoài nướcổn định chứ không phải là do có sử dụng đòn bẩy tài chính hay các công cụ phái sinh, trong đó có GDKQ hay không? Còn việc tại sao đến giờ này, UBCKNN vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể về hoạt động GDKQ thì có thể có nhiều lý do: Thứ nhất, trên thực tế, hầu hết các công ty chứng khoán (CTCK) đều đã triển khai nghiệp vụ này và mỗi CTCK có 1 tỷ lệ ký quỹ khác nhau, do đó khi thị trường sụt giảm, những CTCK có tỉ lệ ký quỹ càng cao thì sức ép giải chấp càng lớn và nếu không xử lý kịp thời sẽ có nhiều tài khoản của NĐT bị âm, khi đó thì ai sẽ gánh khoản nợ này? Thứ hai là nếu cho giao dịch ký quỹ thì tỷ lệ ký quỹ là bao nhiêu thì phù hợp? Thứ ba, những cổ phiếu nào sẽ được vay và vay với tỷ lệ bao nhiêu? Và cuối cùng, những tổ chức hay đơn vị nào sẽ được chọn quản lý tài khoản ký quỹ của NĐT? Xem ra, vẫn còn nhiều khó khăn để đưa hoạt động giao dịch ký quỹ vào thực tiễn, bởi cho các nhà đầu tư khi tham gia. Mặc dù vậy, vẫn có ý kiến cho rằng, cùng với giao dịch ký quỹ, UBCKNN nên cho phép NĐT thực hiện đồng thời việc bán khống. Nhưng liệu đây có phải là một biện pháp thích hợp khi thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn còn là một thị trường non trẻ so với các thị trường trong khu vực và trên thế giới? Theo ông Đức, nếu tất cả các NĐT đều được bán khống thì cơ hội và rủi ro của họ là ngang nhau. Điều quan trọng là NĐT nào có chiến lược tốt thì sẽ có nhiều cơ hội tìm kiếm lợi nhuận. Nhưng nhìn chung, nếu được phép mua bán liền tay có khi NĐT còn bị lỗ vì phí giao dịch và phí vay nhiều hơn là lỗ vì giá cổ phiếu giảm. Trong khi đó, ông Nguyễn Quang Huy - Giám đốc chi nhánh CTCK Sao Việt - thì cho rằng, nên lần lượt đưa vào thực hiện từng công cụ phái sinh, trước tiên là GDKQ và sau đó mới đến hoạt động bán khống, bởi vì một thị trường chứng khoán phát triển thì phải có đủ các công cụ phái sinh nhưng trong trường hợp TTCK Việt Nam còn non trẻ và nhiều biến động thì không nên đưa vào thực hiện cùng một lúc hai công cụ trên. Vậy, những rủi ro chính mà các CTCK cũng như NĐT gặp phải ở đây là gì? Rất nhiều vấn đề được đưa ra như: không có tỷ lệ hỗ trợ chung cho tất cả các CTCK hay chưa có các quy định chung về việc kiểm soát rủi ro cho nghiệp vụ hỗ trợ tài chính,… Ông Đức cũng chia sẻ: “Đối với CTCK, khó khăn lớn nhất là vốn và rủi ro pháp lý vì không phải CTCK nào cũng đủ tiềm lực về vốn để NĐT vay, nhiều công ty phải liên kết với ngân hàng để có khoản tiền cho vay này đồng thời hợp pháp hóa việc cho vay tiền, vì theo luật thì các CTCK không được phép cho vay“. Giải pháp Trong cuộc họp giữa Hiệp hội kinh doanh Chứng khoán và một số CTCK lớn mới đây, một biện pháp kiểm soát rủi ro xung quanh hoạt động giao dịch ký quỹ đã được đưa ra là khống chế mức trần chung cho NĐT vay tại tất cả các CTCK. Tuy giải pháp này sẽ hạn chế rủi ro cho NĐT khi ngay cả lúc thị trường giảm sâu thì họ vẫn có thể kịp thời tái cơ cấu danh mục, thu hồi vốn gốc, như nhận xét của ông Huy, nhưng nó vẫn gây ra nhiều tranh luận, bởi trên thực tế, bất kỳ một công cụ hỗ trợ thị trường mới mẻ nào cũng cần có một lộ trình nhất định. Ông Đức nói: “Theo tôi, điều này khó thực hiện vì để cho khoảng hơn 100 CTCK đồng thuận và nghiêm chỉnh thực hiện mức cho vay chung đối với NĐT, bởi trong môi trường kinh doanh lúc nào cũng có sự khác biệt giữa NĐT thông thường và NĐT VIP“. Nói tóm lại, việc đưa ra văn bản hướng dẫn hoạt động giao dịch ký quỹ vẫn là vấn đề nan giải đối với cơ quan quản lý trước bài toán làm thế nào để hạn chế các tác động tiêu cực của dòng tiền đầu cơ. Nhiều ý kiến cho rằng, UBCKNN cần giám sát chặt chẽ việc tách tài khoản của NĐT ra khỏi các CTCK để đưa vào ngân hàng, bởi vấn đề này dù được đặt ra đã lâu vẫn không được các CTCK thực hiện đầy đủ vì nhiều lý do, trong đó có thể do các CTCK sử dụng tiền của NĐT cho chính các hoạt động GDKQ. Stocknews