Trong khi áp lực tăng giá điện đến từ các nguồn nguyên liệu đắt đỏ là than, khí, dầu, và VN đã bắt đầu phải nhập khẩu than và tương lai là khí cho sản xuất điện thì việc duy trì giá năng lượng thấp đang khiến Việt Nam trở thành nơi chứa các công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường và ngốn nhiều điện năng. “Cần thay đổi cách tiếp cận về tiêu dùng điện, sử dụng điện tiết kiệm, tránh lãng phí để giảm áp lực về nguồn cung luôn tăng cao.

Giam bot nguy co thieu dien tu phia cau - Anh 1

Nhiệt điện vẫn là lựa chọn số 1 để đáp ứng an ninh năng lượng trong vòng 15 năm tới.

Tăng 1% GDP, điện phải đáp ứng gấp đôi

Ngày 15.11, tại cuộc tọa đàm do báo điện tử Dân trí tổ chức, có chủ đề "Cung ứng điện giai đoạn 2016-2020: Nguy cơ thiếu điện và giải pháp", tiến sĩ Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế VN đã thẳng thắn chỉ ra hàng loạt các vấn đề có tính sống còn mà VN đang phải đối mặt là: Đầu tư rất lớn, trong khi khả năng cung ứng vốn ít và hàng loạt vấn đề liên quan đến môi trường và hiệu quả kinh tế. Vì vậy, giải quyết vấn đề cung cầu điện là bài toán của cả nền kinh tế chứ không phải chỉ có một mình Tập đoàn Điện lực VN (EVN) đứng ra cáng đáng. Ông phân tích, nếu các nước có hệ số đàn hồi điện chỉ 1:1 (tức là để tăng trưởng 1% GDP, thì điện cũng tăng trưởng tương ứng 1-1,2%) thì ở VN hệ số này là 1:1,8, nghĩa là điện phải đáp ứng gần gấp đôi. Điều này cho thấy cần phải quản lý việc sử dụng năng lượng từ phía cầu, hay nói đúng hơn “thiếu điện còn do dùng điện chứ không chỉ do cung cấp điện”, phải coi giảm cầu là giải pháp chiến lược để tiết kiệm năng lượng thay vì cứ “gồng mình đuổi theo cầu’.

Theo TS Trần Đình Thiên, tới đây đổi mới mô hình tăng trưởng, tái cơ cấu cũng phải tư duy theo hướng này. “Chúng ta duy trì một nền kinh tế tiêu tốn năng lượng, sử dụng năng lượng quá nhiều, cần phải thay đổi, phải tái cơ cấu. Ngay cả giá năng lượng cũng ảnh hưởng tới tiêu dùng năng lượng. Vì sao có quá nhiều nhà máy ximăng, nhà máy thép công nghệ lạc hậu vào VN tiêu tốn điện năng, phải chăng giá năng lượng ở VN đang dung túng cho các loại công nghệ tiêu tốn điện năng, làm hại môi trường”, TS Thiên nói.

Đồng tình với quan điểm này, ông Franz Genner - Trưởng nhóm chuyên gia Năng lượng, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam (WB) cung cấp số liệu: Mỗi năm, Việt Nam cần 5 tỉ USD vào khâu truyền tải và phát điện, hi vọng thu hút được 70% vốn đầu tư từ tư nhân. Với giá điện hiện nay, để thu hút được như vậy khá là khó, nhất là trong bối cảnh 1/3 nguồn vốn ODA cho điện sẽ không còn. “Giải pháp như TS. Thiên đề cập, kiểm soát về cầu tiêu thụ năng lượng là giải pháp rất quan trọng và ít tốn kém nhất để VN có thể tránh được những đợt tăng giá điện mới”.

Không tiết kiệm sẽ không thể đủ điện

Theo ông Đinh Thế Phúc, Phó cục trưởng Cục Điều tiết Điện lực (Bộ Công Thương), tính toán trong Tổng sơ đồ điện VII điều chỉnh đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, giai đoạn 2011 - 2020, có xét đến năm 2030, tổng công suất của các nhà máy điện tại VN phải đạt 60.000 MW. Riêng trong 5 năm (2016-2020), cần đưa vào thêm 21.650 MW, ước tính tổng mức đầu tư lên tới gần 30 tỉ USD, thì EVN chỉ đáp ứng được khoảng 1/3, còn lại phải trông vào các dự án của nhà đầu tư BOT, hoặc giao cho các doanh nghiệp, nhà đầu tư trong nước. Tuy nhiên có một thực tế là các dự án BOT thường chậm tiến độ đưa vào vận hành, dẫn đến thiếu điện cục bộ, đặc biệt là ở khu vực phía nam, nơi trung tâm kinh tế của cả nước. Mấy năm rồi, giải pháp chống thiếu điện là truyền tải cao trên đường dây 500kV cung ứng điện từ Bắc và miền Trung vào miền Nam, nhưng về lâu dài, Cục điều tiết điện lực đã tính đến phải bổ sung thêm nguồn điện cho miền Nam.

Theo TS Franz Genner, với giá bán điện 7,6 cent/KWh hiện nay, thì VN sẽ khó thu hút đầu tư vào điện. Ước tính giá điện này chỉ đủ để đáp ứng chi phí vận hành, bảo trì của EVN. Với cơ cấu nguồn sử dụng năng lượng than nhập khẩu, năng lượng tái tại như điện gió, điện mặt trời với chi phí cào thì tới năm 2030, dự báo giá điện phải tăng thêm tới 40% - chuyên gia năng lượng WB cho biết. Điều này sẽ đặt VN trước thách thức về an ninh năng lượng, nếu không đủ nguồn tài chính để phát triển các dự án điện.

Hồng Quân