Chế biến cá tra phục vụ xuất khẩu. KTNT - Ngành sản xuất, chế biến và xuất khẩu cá tra đang vấp phải khó khăn vốn tồn tại đã lâu mà chưa có hướng giải quyết: giá thành sản xuất tăng nhưng giá thu mua không tăng, thậm chí giảm. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp bán phá giá ở thị trường xuất khẩu khiến giá cá tra xuất khẩu sụt giảm liên tục (từ 2,28 USD/kg năm 2009 xuống còn 2,13 USD/kg). Trước những khó khăn ấy, phương pháp định giá sàn được đưa ra. Tuy nhiên, khi đi vào phân tích thì cách làm này vẫn còn nhiều bất cập.

Liên tục giảm giá Thời gian gần đây, giá cá tra lên xuống thất thường, giảm từ 800-1.000 đồng/kg. Hiện, giá cá tra nguyên liệu dao động ở mức 15.600 -15.900 đồng /kg. Trong khi đó, giá thức ăn liên tục tăng, có tháng 4 - 5 lần điều chỉnh giá. Với giá thành cá tra thương phẩm từ 15.500-16.000 đồng/kg thì người nuôi chỉ từ hòa vốn tới... lỗ. Theo Bộ Nông nghiệp và PTNT, do giá cá tra giảm và không ổn định nên nhiều hộ đã “treo” ao, diện tích thả nuôi mới tăng không đáng kể. Điều này gây khó khăn cho việc tạo nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến xuất khẩu vào những tháng cuối năm. Về nguyên nhân dẫn tới giá cá tra trong nước giảm, Bộ Nông nghiệp và PTNT cho rằng, do đồng euro đang bị mất giá nên việc xuất khẩu cá tra vào thị trường châu âu gặp khó khăn, giá giảm nhiều so với xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ. Trong 5 tháng đầu năm 2010, mặt hàng cá tra, basa đứng vị trí thứ hai sau tôm về kim ngạch xuất khẩu, tương ứng với khối lượng xuất khẩu 250.000 tấn, trị giá 536 triệu USD, tăng 21,24% về khối lượng, 13,17% về giá trị so với cùng kỳ. Trước đó, số liệu thống kê 4 tháng của Bộ Nông nghiệp và PTNT cho thấy, cá tra, basa là mặt hàng chủ đạo của xuất khẩu thủy sản với giá trị kim ngạch 306,98 triệu USD, cao hơn giá trị xuất khẩu tôm đông lạnh (219,97 triệu USD). Nhưng cũng có nhiều ý kiến cho rằng, khó có thể đưa ra mức giá sàn xuất khẩu cho cá tra giống như gạo vì philê cá tra xuất khẩu có rất nhiều dạng sản phẩm. Theo báo cáo của Cục Chế biến thương mại nông, lâm, thủy sản và nghề muối (Bộ Nông nghiệp và PTNT), giá xuất khẩu cá tra bình quân giảm mạnh qua các năm. Năm 2008, giảm 8% so với năm 2007; năm 2009 giảm 12,8%. Cũng trong năm 2009, chỉ duy nhất thị trường Nga tăng giá, còn lại giá cá tra xuất sang các thị trường đều giảm. Cục cũng đưa ra 3 tồn tại tác động đến giá xuất khẩu cá tra. Một là, do tác động của khủng hoảng kinh tế, thị trường co hẹp và sức mua kém. Hai là, chi phí sản xuất và lãi suất cao, hạn chế tín dụng, trong khi giá bán cá không tăng, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh. Người nuôi thua lỗ, cung - cầu nguyên liệu không ổn định, khi thiếu nguyên liệu giá lại tăng đột biến, gây tâm lý chạy theo số lượng, đồng thời bị nhà nhập khẩu ép giá. Ba là, cạnh tranh không lành mạnh của một số doanh nghiệp thông đồng với nhà nhập khẩu bán cá chất lượng thấp, gian lận và giá thấp. Thông tin liên kết thị trường giữa các doanh nghiệp xuất khẩu còn hạn chế. Chất lượng sản phẩm cá tra xuất khẩu không đồng đều như tỷ lệ mạ băng lớn, nhiễm khuẩn, kháng sinh, ghi nhãn mác không đồng nhất, tác động đến hình ảnh, uy tín cũng như giá sản phẩm. Giá sàn khó thực hiện Hiện nay, để khắc phục tình trạng một số doanh nghiệp chào hàng xuất khẩu với giá thấp gây ảnh hưởng xấu đến mặt bằng giá chung cũng như góp phần đảm bảo chất lượng sản phẩm cá tra của nước ta trên thị trường quốc tế, một số chuyên gia đã đưa ra phương pháp định giá sàn với mức đề xuất cho giá sàn xuất khẩu cá tra philê tại thị trường Hoa Kỳ là 1,55 USD/pound, tương đương 3,3 USD/kg. Thị trường châu âu mức giá sàn được đề xuất thấp hơn, ở mức 2,75 USD/kg. Tại thị trường Nga, giá sàn được đề xuất ở mức 1,75 USD/kg, bao gồm cả sản phẩm đóng gói nhỏ vào các siêu thị. Các nước khác theo sản phẩm tương tự để vận dụng như Ai Cập, Ucraina, sản phẩm gần giống với thị trường Nga nên mức giá sàn cũng xấp xỉ như vậy. Tuy nhiên, Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) Trương Đình Hòe cho rằng, trước đây, VASEP đã tiến hành thử nghiệm nhiều lần về mức giá sàn. Tuy nhiên, thực tế khó thực hiện vì quy cách của sản phẩm cá tra khá đa dạng, thị trường thay đổi, và quan trọng là chưa có chế tài xử phạt khi doanh nghiệp vi phạm. Nhưng chủ trương của Nhà nước, VASEP và các doanh nghiệp là vẫn tiếp tục thực hiện trên cơ sở xác định doanh nghiệp dẫn đầu cũng như đặc điểm của từng thị trường. Tuy nhiên, giá sàn cũng bộc lộ những bất cập vì liên quan đến chất lượng. Vì vậy, quản lý được giá cũng đồng thời phải quản lý được chất lượng nhưng philê cá tra có hàng chục loại sản phẩm nên việc đề xuất chung một mức giá sàn là không hợp lý. Trí Quang