Loạt bài viết về những người trồng ngô đã thu hút được rất nhiều sự quan tâm của bạn đọc. Xót thương cho số phận của người trồng ngô phải gán đất, phẫn nộ với cách làm giàu kiểu tín dụng đen, đề nghị chính quyền nhập cuộc là những dòng trạng thái, ý kiến phản hồi ngay trên các diễn đàn mạng xã hội.

Những dấu hỏi

Tôi lại ngược lên Sơn La theo lời mời của Huyện ủy Mai Sơn về cuộc gặp mặt báo chí chiều ngày 29/9 trong đó có nội dung quan trọng là tiếp thu phản ánh của Báo NNVN về tình trạng người trồng ngô bị gán đất và bàn cách tháo gỡ. Tranh thủ trước cuộc họp tôi có cuộc gặp với ông Hà Văn Bình, Phó Chủ tịch UBND huyện.

Giai cuu cho hang ngan nong dan bi gan dat do vay no trong ngo o Son La - Anh 1

Toàn cảnh cuộc họp

Ông thông tin cây ngô phủ kín 21 xã thị trấn của huyện với 21.000/40.000ha đất nông nghiệp. Tình hình gán nợ đất bắt đầu xảy ra từ 2001, 2002 ở các xã Phiêng Pằn, Chiềng Lương, Nà Ớt, Phiêng Cằm, Chiềng Nơi...

Ước lượng hiện nay toàn huyện có bao nhiêu hộ nông dân bị gán đất và có bao nhiêu ngàn ha đất bị gán thưa ông? Tôi hỏi. Ông Bình trả lời: Việc này khó vì chuyện gán đất xảy ra giữa chủ đầu tư và người trồng ngô nhiều khi xã cũng không nắm được. Huyện đang chỉ đạo giao cho các xã thống kê tình trạng này.

Hình thức đầu tư ngô khá giống với tín dụng đen bởi lẽ theo quy định việc cho vay không được quá 150% lãi suất ngân hàng, nghĩa là chỉ được 13,5%/năm, còn ở đây thấp thì 30%/năm, trung bình thì 40%, thậm chí có chỗ tới 50%/năm? Tôi hỏi.

Ông Bình trả lời: Lãi suất như thế là quá lớn, là không đúng, là do tư thương tự nghĩ ra chứ không theo một quy định nào cả. Tại sao biết là không đúng mà tình trạng đầu tư kiểu trên vẫn diễn ra hơn 10 năm nay? Tôi hỏi.

Ông Bình trả lời: Vừa rồi ở các cuộc họp huyện đã giao cho công an nắm thông tin, nghiên cứu xem hợp đồng giữa chủ đầu tư và người dân có xử lý được không. Chúng tôi rất muốn giúp đỡ người dân. Nếu những tờ giấy ghi nợ, gán nợ là sai pháp luật nhất định sẽ bị xử lý. (Tinh vi ở chỗ các giấy vay nợ không ghi gốc là bao nhiêu, lãi là bao nhiêu để biết đúng hay sai mà chỉ ghi tổng số nợ).

Hiện chỉ có hình thức chuyển nhượng và cho thuê đất chứ chưa có hình thức gán đất như ở đây. Vậy nó có đúng pháp luật không? Tôi hỏi. Ông Bình trả lời: Chủ nợ chắc thấy không còn có gì để lấy đi nữa mới bắt buộc dân phải gán đất.

Giai cuu cho hang ngan nong dan bi gan dat do vay no trong ngo o Son La - Anh 2

Gia cảnh của một hộ dân bị gán đất

Đẩy người nông dân ra đường vì mất đất canh tác, ở đồng bằng còn có cơ hội làm dịch vụ, làm công nhân, làm thuê làm mướn, ở miền núi thì chẳng khác nào triệt đi đường sống của họ.

Chính quyền cơ sở đứng ra chứng nhận cho việc gán đất là đúng hay sai? Như ở bản Nà Nhụng xã Phiêng Pằn tổ chức hẳn một cuộc gán đất của 39 hộ cho chủ đầu tư ở ngay nhà văn hóa chẳng hạn? Tôi hỏi. Ông Bình trả lời: Xác nhận một văn bản bình thường thì không sao nhưng đất đai là tư liệu sản xuất mà cán bộ xác nhận cho việc gán thì nhận thức không cao, không biết hậu quả.

Các hình thức đòi nợ bằng cách chặn xe của người khác để ép con nợ bán ngô giá rẻ cho mình, quay phim những người “dám” bán ngô ra ngoài để phạt, lùng sục từng lều canh nương để thu giữ ngô có phải là xã hội đen? Tôi hỏi. Ông Bình trả lời: Đấy là bắt ép, người ta không muốn nhưng bắt phải theo.

Từng thống kê nhưng đã bị mất hết

Cũng theo ông Hà Văn Bình, năm 2014, thông qua những cuộc giao ban, các xã có báo cáo về chuyện người trồng ngô phải gán đất nên huyện đã giao cho Phòng Dân tộc thống kê. Nhưng do lãnh đạo đã chuyển công tác, máy móc lại không bàn giao nay không còn lưu được số liệu gì.

Giờ huyện tiếp tục chỉ đạo giao cho Phòng Nông nghiệp thống kê tổng số hộ trồng ngô phải gán đất vì nợ, tổng diện tích bị gán, tổng số chủ đầu tư trên địa bàn. Mọi việc bắt đầu lại từ đầu nên phải mất khoảng 1 tháng.

Sau khi tổng hợp được số liệu huyện sẽ tìm gặp những nhà đầu tư để có biện pháp thuyết phục họ trả lại phần đất đã bị gán cho nông dân sản xuất tiếp. Còn nông dân hàng năm sẽ trích một phần sản phẩm thu được bán đi trả tiền cho nhà đầu tư.

Phải xác định phần nào là phần đầu tư, phần nào là lãi. Cần chốt lại phần đầu tư, phần này kiểu gì nông dân cũng phải trả. Còn phần lãi thì xem có vượt quá quy định của pháp luật không. Nếu vượt quá thì sai, thì phải xử lý theo pháp luật. Cơ quan đứng ra thực hiện những việc này có thể là công an chủ trì, biên phòng phối hợp, thêm vào nữa có thanh tra, có kiểm sát… Mấu chốt là nhận thức của người dân về lâu về dài. Có thể giải quyết được lần này nhưng lần sau liệu họ có tiếp tục nợ và gán đất nữa hay không?

Đấy chỉ là một cách trong nhiều cách có thể giúp cho người nông dân nâng cao đời sống. Ngoài ra còn có nhiều cách khác như đầu tư các dự án chăn nuôi, trồng trọt, tập huấn các mô hình phát triển kinh tế…

Tìm cách tháo gỡ

Cuộc gặp mặt báo chí do bà Đinh Thị Bích Thảo, Bí thư Huyện ủy Mai Sơn, chủ trì đã nhanh chóng “nóng” lên với hàng loạt câu hỏi của các phóng viên truyền hình, báo mạng, báo giấy về vấn đề gán đất trừ nợ do Báo NNVN đăng tải trước đó.

Giai cuu cho hang ngan nong dan bi gan dat do vay no trong ngo o Son La - Anh 3

Bí thư huyện Mai Sơn chỉ đạo cách giải quyết vấn đề gán nợ đất

Theo bà Bí thư khi đọc các bài báo trên Huyện ủy đã triệu tập ngay một cuộc họp với UBND yêu cầu phải báo cáo. Hiện tượng gán đất trừ nợ cho các chủ đầu tư không chỉ riêng có ở Mai Sơn mà diễn ra trên nhiều huyện, nhiều xã khác.

Huyện ủy đã giao nhiệm vụ cho các cơ quan chuyên môn trong huyện rà soát lại toàn bộ danh sách các hộ gán đất, diện tích gán đất, thành lập ngay một tổ công tác chuyên về vấn đề này.

Bà Thảo tâm tư: Công chức nhà nước với đồng lương như hiện nay nếu không khéo quản lý chi tiêu cũng còn phải vay nợ chứ không nói đến người dân chỉ có mỗi mảnh đất để canh tác… Đây là vấn đề khó, muốn giải quyết cũng phải trên cơ sở pháp luật. Đối với các chủ đầu tư, nếu có dấu hiệu vi phạm pháp luật thì công an phải vào cuộc. Đối với nông dân đã gán đất thì chính quyền không thể có khoản kinh phí nào để chuộc lại. Đất đã cấp, đã giao cho các hộ rồi. Người đẻ nhưng đất không đẻ.

Tuy nhiên, Phiêng Pằn là xã biên giới, Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy quân sự huyện là cấp ủy phụ trách nên chính quyền có giải pháp là đề nghị diện tích đất quân sự không dùng sẽ giao tạm cho dân canh tác.

Cuối cùng, theo bà Bí thư, chính quyền đã vào cuộc nhưng vẫn còn những thứ chưa thể giải quyết ngay được vì đây là một việc rất khó.

Khoản 1 Điều 476 Bộ luật Dân sự 2005 có quy định về lãi suất vay như sau: “Lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 150% của lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố đối với loại cho vay tương ứng”.

Kể từ ngày 1/12/2010, lãi suất cơ bản là 9%/ năm. Như vậy, lãi suất do các bên thỏa thuận sẽ không được vượt quá: 9% x 150% = 13,5%/ năm. Lãi suất cho vay tối đa trung bình một tháng sẽ là: 13,5 : 12 = 1,125%/tháng.

Thực tế đồng bào ở Sơn La đang phải vay tiền hoặc vay vật tư với lãi suất trung bình từ 2,5 - 4% tháng tức khoảng 30 - 50%/năm thậm chí vay nóng lãi suất 50% trong thời hạn vài tuần, vài tháng.