Theo báo cáo giám sát của Ủy ban thường vụ Quốc hội, chương trình xây dựng NTM trong 5 năm qua (2010-2015) đã thay đổi bộ mặt của nông thôn. Tính đến tháng 9-2016, đã có 2.045 xã (chiếm 23%) đạt tiêu chí NTM, có 24 đơn vị cấp huyện được công nhận đạt tiêu chí NTM. Tỷ lệ hộ nghèo khu vực nông thôn giảm từ 17,4% năm 2011 xuống 8,2% năm 2015. Riêng những xã đã đạt tiêu chí NTM, mức thu nhập bình quân đầu người tăng từ 16 triệu đồng năm 2011 lên đạt 28,4 triệu đồng năm 2015, tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh từ 11,6% xuống còn 3,6%. Chương trình đã huy động được sức mạnh của toàn dân với tổng số vốn huy động được khoảng 851.380 tỷ đồng đầu tư. Trong đó, ngân sách nhà nước 266.000 tỷ đồng, (chiếm 31,34%), vốn tín dụng gần 435.000 tỷ đồng (51%), huy động từ doanh nghiệp 42.198 tỷ đồng (4,9%), người dân và cộng đồng đóng góp 107.447 tỷ đồng (12,62%).

(ĐTTCO) - Nợ đọng trong thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) đang là câu chuyện thời sự ở nhiều địa phương. Thiếu sâu sát, cứng nhắc, không đánh giá thực tế nguồn lực để có nguồn vốn đủ cho xây dựng cơ bản là nguyên nhân dẫn đến những món nợ không nhỏ đang treo trên nhiều vùng quê chưa thật sự thoát nghèo.

Ganh no vi muc tieu quoc gia - Anh 1

Có thể nói, sau 5 năm thực hiện xây dựng NTM, diện mạo nhiều vùng nông thôn được đổi thay, hạ tầng kinh tế - xã hội thiết yếu được nâng cấp, đời sống đa số nông dân được cải thiện. Kinh tế nông thôn chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp, dịch vụ, ngành nghề. Đã xuất hiện nhiều mô hình kinh tế có hiệu quả gắn với xây dựng NTM, nâng cao thu nhập và đời sống vật chất tinh thần cho người dân…

Tuy nhiên, so với mục tiêu phát triển còn nhiều vấn đề cần phải giải quyết mới đáp ứng được yêu cầu đặt ra, đặc biệt là tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản ở các địa phương rất lớn. Theo đó, đến nay có 53/63 tỉnh, thành có nợ đọng với số tiền khoảng 15.277 tỷ đồng. Số nợ đọng của các địa phương tập trung chủ yếu trong các dự án về giao thông (30,8%); thủy lợi (5,5%); trường học (23,3%); cơ sở vật chất văn hóa (12,7%)… Điều đáng nói, khoảng 1.140/3.637 xã có nợ đã được công nhận đạt chuẩn NTM, chiếm hơn 62% tổng số nợ. Đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung bộ là 2 khu vực có số nợ đọng xây dựng cơ bản lớn nhất (khoảng 11.500 tỷ đồng), chiếm tới 75,3% số nợ đọng của cả nước. 2 khu vực này cũng là nơi có phong trào xây dựng NTM dẫn đầu cả nước.

Vì sao phong trào xây dựng NTM càng mạnh, nợ đọng càng lớn? Và lo ngại hơn, con số nợ đọng này đều không có nguồn thanh toán. Nguyên nhân chính được chỉ ra do áp lực về tiêu chí, thậm chí chạy theo tiến độ, dẫn đến nhiều hạng mục công trình phải làm gấp, vượt dự toán của địa phương. Nôn nóng chạy theo mục tiêu đạt chuẩn NTM, nhiều địa phương đã kêu gọi doanh nghiệp ứng vốn trước trong khi nguồn vốn huy động từ xã hội không như mong đợi đã gây nợ đọng. Bên cạnh đó, thủ tục giải ngân các phần việc, công trình xây dựng còn rườm rà, phức tạp. Đặc biệt, tư tưởng của đội ngũ cán bộ ở nhiều địa phương vẫn nặng về xin tiền, chưa nghĩ kế, nghĩ cách để tìm ra giải pháp áp dụng xây dựng NTM.

Mục tiêu của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM là 50% số xã trong cả nước đạt chuẩn vào năm 2020. Đây thật sự là áp lực với các địa phương trong bối cảnh vừa phải cân đối nguồn lực để xử lý nợ đọng, vừa phải huy động nguồn lực để đạt mục tiêu chương trình. Được biết, để đạt chuẩn NTM, các xã đều phải đáp ứng bộ tiêu chí bao gồm 19 nội dung. Điều này là chưa công bằng, bởi khả năng đóng góp của các xã ven đô, đồng bằng cao hơn, trong khi người dân miền núi thu nhập thấp, gặp khó khăn trong việc xây dựng NTM.

Vì thế, để tháo gỡ những khó khăn trên đòi hỏi phải tăng huy động nguồn lực (nhất là từ nguồn ngân sách, doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế), tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực cũng như tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để kịp thời chấn chỉnh thiếu sót, hạn chế. Đồng thời, cần đánh giá lại bộ tiêu chí xây dựng NTM cho phù hợp hơn với yếu tố vùng, miền. Bên cạnh đó, trong phân bổ ngân sách năm 2017, các địa phương cần cân đối nguồn lực để xử lý một phần số nợ đọng. Điều quan trọng hơn, từ tình trạng nợ đọng cần có phương thức quản lý chặt chẽ hơn nguồn vốn cũng như cách thức tiến hành các chương trình trong phạm vi xây dựng NTM, tránh đi lại “vết xe đổ”.

Mặc dù, số nợ đọng trên chỉ chiếm 1,8% so với tổng nguồn lực huy động cho chương trình và chiếm 5,7% tổng nguồn ngân sách hỗ trợ thực hiện, song nó để lại hậu quả xấu và ảnh hưởng đến chủ trương xây dựng NTM của Đảng và Nhà nước. Vấn đề khắc phục nợ đọng và những sai phạm ra sao, lộ trình của chương trình sẽ được tiếp diễn như thế nào đòi hỏi sự quyết tâm của các địa phương và sự hỗ trợ sát sao của các bộ, ban, ngành.

ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH