“24 phương án tham gia cuộc thi thiết kế “Khu tưởng niệm các chiến sĩ Gạc Ma” với nhiều cá nhân, tập thể đến từ khắp cả nước nhưng tựu trung ấy là lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần tự hào dân tộc. Còn đó một Gạc Ma bi hùng, một vết thương của tổ quốc dường như chưa bao giờ lành mà mọi con dân Việt Nam không bao giờ quên” - ông Nguyễn Tấn Vạn - Chủ tịch hội Kiến trúc sư Việt Nam, Phó Trưởng ban giám khảo Cuộc thi Thiết kế phương án “Khu tưởng niệm các chiến sĩ Gạc Ma” - xúc động chia sẻ tại vòng sơ khảo cuộc thi diễn ra vào ngày 16.11 tại Văn phòng B - Tổng LĐLĐ Việt Nam.

Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam Đặng Ngọc Tùng cùng Ban giám khảo xem xét một số tác phẩm dự thi

“Có điều gì đó thiêng thiêng lắm!”

Trong số những cá nhân tham gia cuộc thi, có lẽ đặc biệt hơn cả là vợ chồng ông Lâm Quang Nới và bà Lý Thị Liễu, đến từ TPHCM. Ông Nới nay đã 65 tuổi, còn bà “thì trẻ lắm, mới chỉ 62 thôi”. Ông bà gửi đến cuộc thi hai phương án thiết kế mà theo bà Liễu là “hơn 60 năm ở trên đời, chúng tôi đã nghe, đã nhận quá nhiều từ đất nước, từ Gạc Ma. Tham gia cuộc thi này, đó là việc làm cụ thể mà chúng tôi có thể làm cho đất nước, cho Gạc Ma bi hùng của dân tộc”. Bà kể, khi nghe được thông tin Tổng LĐLĐ Việt Nam phát động cuộc thi, cả hai vợ chồng đều có những ý tưởng của riêng mình. Sau chuyến khảo sát thực địa xây dựng tại bắc bán đảo Cam Ranh, huyện Cam Lâm (Khánh Hòa) vào đầu tháng 10.2014, ông bà bắt tay vào thiết kế phương án. “Có điều gì đó thiêng liêng, thôi thúc mình, làm chúng tôi không hề thấy mệt mỏi”, ông Lâm Quang Nới nói. “Chúng tôi có thể làm bất kỳ lúc nào. Nửa đêm. Một, hai giờ sáng, khi nảy ra một ý tưởng nào đó, tôi lại bật dậy vẽ lại ngay”, bà Liễu tiếp lời.

“Gạc Ma mãi là một phần thân thể của tổ quốc, là vết thương chưa bao giờ lành. Tổ quốc, dân tộc Việt Nam không bao giờ quên. Trận hải chiến ngày 14.3.1988 là cuộc chiến không cân sức giữa hải quân của ta và quân đội Trung Quốc, khiến 64 chiến sĩ của ta hy sinh. Đau đớn hơn cả là cho đến nay, 64 hài cốt các chiến sĩ vẫn còn nằm lại ở biển khơi… Chính nỗi niềm đau đáu ấy đã trở thành chủ đề tư tưởng chủ đạo xuyên suốt cho sáng tác tác phẩm của tôi - “Những người nằm lại phía chân trời”” - bà Lý Thị Liễu xúc động chia sẻ.

Để lại ấn tượng mạnh mẽ với hội đồng giám khảo trong buổi sơ khảo là ông Huỳnh Việt Dũng, đến từ Cty mỹ thuật Tìm Đẹp (TPHCM). “Thái độ khi trình bày ý tưởng của tác giả Huỳnh Việt Dũng làm tôi thật sự xúc động. Ông cẩn thận, trau chuốt từng chi tiết, từng cảnh. Ở ông Dũng, đó là một tình yêu đất nước chân thành, là cái tâm trong, tấm lòng sáng”, ông Khương Đình Mười - Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TPHCM nhận xét.

Ông Huỳnh Việt Dũng có thời gian công tác ở huyện đảo Trường Sa với công việc trang trí phòng truyền thống ở đảo Nam Yết. Ông kể, chỉ hơn 1 năm đi và về Trường Sa và đất liền (2012-2013) nhưng đó là công việc khiến ông biết bao tự hào. Và khi nhận được thông tin có cuộc thi thiết kế phương án “Khu tưởng niệm các chiến sĩ Gạc Ma”, ông đã dành gần như toàn bộ tâm sức của mình thiết kế với một tâm niệm “sẽ làm được một việc gì đó cụ thể cho Gạc Ma”. Ông đến buổi sơ khảo từ rất sớm, một mình ông vận chuyển toàn bộ mô hình lên phòng thi. Cẩn thận và tỷ mỉ, ông sắp xếp từng chi tiết. Ông kể, để tạo hình được hai nhân vật Trần Văn Phương và Nguyễn Văn Lanh, ông đã thay đổi đến gần 70 lần, và hình ảnh 3 chiếc tàu ông chỉ kịp hoàn thành trước ngày gửi bài đi dự thi 3 ngày.

“Tôi không ngại thay đổi miễn sao thể hiện được trên tượng đài, tinh thần quả cảm, đoàn kết của chiến sĩ hải quân ta - những người “thà hy sinh tất cả chứ không chịu mất đảo, hãy để cho máu mình tô thắm lá cờ của Quân chủng Hải quân anh hùng”” - Ông Dũng rưng rưng.

Hơn cả tình yêu, đó là máu thịt

Trong phần trình bày của mình, ông Dũng không có bất kỳ tài liệu cầm tay nào. Ông bảo: “Suốt thời gian dài tìm hiểu về Gạc Ma, ba tháng làm việc liên tục khi xây dựng phương án, tất cả như là ruột gan, máu thịt của mình thì cần gì tài liệu nào”.

Ban tổ chức thuyết trình các mẫu thiết kế tượng đài các chiến sĩ Gạc Ma.

“Những chiến sĩ hy sinh trong trận hải chiến năm ấy cũng bằng tuổi tôi bây giờ. Có những người biết chắc đi sẽ không trở về, sẽ có mất mát, sẽ có hy sinh, biết là gian nguy nhưng các anh vẫn tiến lên. Đó không phải là mưu sinh, không phải là tôn giáo mà đó là lý tưởng, từ Bạch Đằng Giang đến Gạc Ma, ngàn năm nay vẫn là tinh thần vệ quốc. Bấy lâu nay, tôi vẫn tiếp nhận thông tin về Gạc Ma nhưng đó đơn giản chỉ là tiếp nhận, để thật sự cảm được chỉ khi tôi bắt đầu tham gia cuộc thi này. Cuộc thi nào cũng chỉ có một phương án được chọn, nhưng kết quả như thế nào, cái chúng tôi được nhất chính là tình yêu đối với đất nước, với Gạc Ma gần gũi, cụ thể hơn bao giờ hết”, Trần Anh Tuấn, tác giả đến từ Hà Nội, chia sẻ.

“Trong 24 nhóm tác giả, cá nhân tham gia cuộc thi, có rất nhiều bạn trẻ đến từ các tỉnh thành trong cả nước, đó là một tín hiệu đáng mừng. Trong đó, có nhóm tác giả trẻ đến từ Trung tâm nghiên cứu Kiến trúc - Sở Quy hoạch Kiến trúc TPHCM với phương án “Hành trình khát vọng” lọt vào nhóm 3 tác phẩm xuất sắc nhất. Ở phương án của mình, các bạn có những đột phá, sáng tạo mới mẻ nhưng vẫn có sự hào hùng, bi tráng ở đó”, ông Huỳnh Văn Mười - Chủ tịch Hội Mỹ thuật TPHCM đánh giá.

“24 phương án tham dự đều thể hiện lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc, đa phần bám sát yêu cầu của ban tổ chức cuộc thi đưa ra. Tuy nhiên, nhiều tác giả “tham” nhiều thứ quá, khiến cho ý tưởng của họ bị loãng ra. Có tác phẩm lại ảnh hưởng bởi các đồ án, dự án quốc tế. Có những phương án tốt nhưng có một vài chi tiết gần như làm hỏng cả tổng thể, có tác phẩm bi thương quá”, ông Nguyễn Tấn Vạn nhận xét.

Kết thúc vòng sơ khảo, ban giám khảo đã chọn ra 3 phương án thiết kế gồm: “Giọt nước mắt thiên thu” của tác giả Lâm Quang Nới; “Những người nằm lại phía chân trời” của tác giả Lý Thị Liễu và “Hành trình khát vọng” của nhóm tác giả trẻ đến từ Trung tâm nghiên cứu Kiến trúc - Sở Quy hoạch Kiến trúc TPHCM. Theo giám khảo Khương Đình Mười thì 3 tác phẩm này có có bi nhưng không bi thương mà lại hùng tráng. Ở đó, có cả quá khứ, hiện tại và hướng tới tương lai.

Thay mặt Ban tổ chức, ông Đặng Ngọc Tùng - Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam, gửi lời cảm ơn đến tất cả các tác giả đã gửi phương án đến dự thi. “Với 3 tác phẩm được chọn, hội đồng ban giám khảo sẽ có những góp ý để các tác giả hoàn chỉnh lại sản phẩm của mình. Sẽ có một buổi nữa để 3 phương án trình bày và sẽ chọn một tác phẩm sau cùng để lên phương án xây dựng”, ông Đặng Ngọc Tùng cho biết.

“Đến lúc này, có hai điều tôi thấy tiếc nuối đó là tôi đã nhiều lần xin được ra Trường Sa nhưng chưa được duyệt. Tôi chưa có cơ hội được tiếp xúc, trò chuyện nhiều với các thân nhân của các chiến sĩ đã hy sinh ở Gạc Ma nên có thể trong tác phẩm của mình có đôi chỗ còn thiếu, chưa thể hiện tới. Tôi hy vọng sẽ nhận được sự góp ý của ban giám khảo để tác phẩm, phương án của mình được hoàn chỉnh hơn”, ông Lâm Quang Nới nói.