Việc Formosa và Vedan xin tự nhập than để phát điện là yêu cầu chính đáng, phù hợp với Luật doanh nghiệp và tránh được tình trạng độc quyền.

Yêu cầu chính đáng

Ngày 13/10, Công ty Cổ phần Hữu hạn Vedan Việt Nam đã có công văn gửi Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài Chính, Bộ Công Thương và Tổng cục Hải quan cho nhập khẩu than trực tiếp về phát điện thay vì qua các doanh nghiệp được chỉ định theo quy định của Chính phủ từ năm 2014.

Trước đó, Công ty Formosa cũng gửi kiến nghị đến Tổng cục Hải quan đề nghị cho tự nhập khẩu than về sử dụng cho nhà máy nhiệt điện tại Khu Công nghiệp Nhơn Trạch 3 tại Đồng Nai.

Formosa cho biết, doanh nghiệp này đã có nhiều năm kinh nghiệm nhập khẩu, nguồn cung ổn định, chất lượng tốt và giá cả phù hợp rồi, Formosa không cần thiết phải ký kết với TKV và Tổng công ty than Đông Bắc.

Trước thông tin trên, trao đổi với Đất Việt, TS Nguyễn Thành Sơn - nguyên Giám đốc Ban quản lý các dự án than đồng bằng sông Hồng thuộc Tập đoàn Công nghiệp than - khoáng sản Việt Nam (Vinacomin) khẳng định yêu cầu này hoàn toàn có cơ sở và các cơ quan quản lý nhà nước cần phải xem xét.

Theo TS Sơn, nhập khẩu than không phải ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Ở Việt Nam hiện nay có trên 100 doanh nghiệp nhập khẩu than. Vì vậy không có lý do gì, Formosa hay Vedan không được phép nhập cả.

Thứ hai về mặt kinh tế thì kiến nghị như vậy là xác đáng. Bởi lẽ than trong nước hiện bán giá đắt hơn so với than tự nhập khẩu.

Formosa, Vedan xin tu nhap than: Sao phai qua TKV, Dong Bac? - Anh 1

Việc Formosa và Vedan xin tự nhập than để phát điện là yêu cầu chính đáng, phù hợp với Luật doanh nghiệp và tránh được tình trạng độc quyền. Ảnh minh họa

“Nếu bắt các doanh nghiệp nhập than phải thông qua TKV hay Tổng công ty Đông Bắc thì họ không có nhiều lựa chọn. Doanh nghiệp biết rõ mình cần loại than gì, chất lượng ra sao, giá cả và đối tác như thế nào cho phù hợp. Và chỉ phụ thuộc vào công ty Đông Bắc và TKV thì chắc chắn doanh nghiệp sẽ không thể tự chủ được.

Thực tế từ 2013 đến giờ, khi Việt Nam bắt đầu nhập khẩu than thì Formosa là một trong 5 doanh nghiệp nhập khẩu than nhiều nhất, nhiều hơn cả TKV và Đông Bắc. Tôi hoàn toàn ủng hộ và cho rằng việc này xác đáng và hợp lý”, TS Sơn nhấn mạnh.

Sau Formosa, Vedan xin tự nhập than để được phát điện

Đồng quan điểm, TS Bùi Quang Tín, Khoa Quản trị Kinh doanh, Đại học Ngân hàng TP.HCM cho rằng đề nghị của Formosa, Vedan đều xuất phát từ nhu cầu thực tế và không vi phạm gì so với Luật doanh nghiệp.

“2 doanh nghiệp này đều là tư nhân, không có phần vốn góp của nhà nước trong đó. Hơn nữa hiện nay, các doanh nghiệp cổ phần chỉ hoạt động theo luật doanh nghiệp. Mà theo luật doanh nghiệp mới nhất năm 2015, không có điều khoản nào nhà nước buộc Formosa hay Vedan phải mua hàng của các đối tác như TKV hay Đông Bắc.

Mặt khác, ngành than không thuộc các lĩnh vực an ninh quốc phòng, bí mất quốc gia hay những lĩnh vực bắt buộc nhà nước phải sở hữu 100% thì việc chủ động nhập khẩu than là chuyện hoàn toàn bình thường.

Doanh nghiệp sẽ tự chủ để nhập than theo nhu cầu, giá cả, thị trường hay cân đối thời điểm nhập cho phù hợp”, TS Tín nhấn mạnh.

Tránh tình trạng độc quyền

Một vấn đề khác TS Tín đề cập đến là hiện nay chính phủ đã đưa ra những gợi mở cho một thị trường cạnh tranh công bằng, bình đẳng, minh bạch giữa các doanh nghiệp trong nước với nước ngoài, doanh nghiệp có vốn của nhà nước hay tư nhân. Vì vậy thay vì bắt các công ty tư nhân phải thông qua TKV hay Tổng công ty Đông Bắc thì nên để ngành than hoạt động theo cơ chế thị trường.

“Tôi nghĩ để các doanh nghiệp được tự chủ là cần thiết. Nếu cứ để 2 doanh nghiệp nắm độc quyền thì nó sẽ tạo ra sự thiếu cạnh tranh, tạo ra sản phẩm giá không đúng so với thị trường. Thực tế những doanh nghiệp được chỉ định nhập khẩu sẽ chi phối giá cả và cuối cùng người tiêu dùng sẽ bất lợi”, TS Tín nói.

Cùng đưa ra phân tích, TS Nguyễn Thành Sơn khẳng định, tại nhiều quốc gia trên thế giới ,việc nhập khẩu than được tiến hành công khai, minh bạch theo cơ chế thị trường. Việc để 1 hay vài doanh nghiệp nắm quyền chi phối là điều tối kỵ với các nền kinh tế này.

“Việc nhập khẩu than thì không nên tập trung vào một mối vì như vậy sẽ rất rủi ro. Các nước như Nhật và Hàn Quốc có chính sách phân tán các nguồn cung cấp than tránh tập trung vào một mối để hạn chế mức thấp nhất những rủi ro có thể xảy ra. Về mặt quản lý nhà nước thì không ai tạo ra sự độc quyền cả”, TS Sơn nhấn mạnh.