Đại biểu Quốc hội lo ngại việc quản lý các tập đoàn lớn, công nghệ cao chưa chặt chẽ khiến xảy ra tình trạng thất hứa.

Ngày 11/11, ĐBQH Phan Xuân Dũng - Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội (đại biểu đoàn Ninh Thuận) khi thảo luận về Luật Chuyển giao công nghệ đã bày tỏ lo ngại về thực trạng quản lý không chặt chẽ dẫn đến việc các tập đoàn lớn của nước ngoài lách luật để đưa công nghệ không phù hợp vào Việt Nam.

Thực tế hiện nay, trong các dự án, hầu như cơ quan quản lý nhà nước rất khó tiếp cận công nghệ của họ.

“Ví dụ như Formorsa, họ nói họ là tập đoàn giàu có, tập đoàn công nghệ cao. Thế nhưng nếu quản lý nhà nước và các quy định pháp luật không chặt chẽ thì có thể họ lách ngay, đưa công nghệ không phù hợp vào”, ông Phan Xuân Dũng cảnh báo.

Formosa la tap doan lon nhung that hua nhieu - Anh 1

Đại biểu Phan Xuân Dũng - Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường.

Thực tế, qua kiểm tra rà soát đã phát hiện Formosa tự ý thay đổi công nghệ nghệ xử lý cốc, từ công nghệ xử lý cốc khô (có nghĩa là công nghệ thân thiện) sang công nghệ xử lý cốc ướt (là công nghệ phát tán rất nhiều chất thải, đặc biệt là khí thải).

“Yêu cầu họ phải có hồ điều hòa xử lý nước trước khi đưa ra khỏi khu vực nhà máy... nhưng do chúng ta kiểm soát không kỹ, giao cho họ cả một diện tích đất rộng, nên khó kiểm tra, rà soát hết”, ông Phan Xuân Dũng nêu thực trạng tại Formosa.

Ông Dũng cũng nêu thực trạng tại dự án Boxit Tây Nguyên ngay từ đầu đã bị đánh tráo công nghệ.

Đề xuất một giải pháp trước mắt về Luật chuyển giao công nghệ, ông Dũng cho rằng cần quy định sao cho Bộ KH-CN, những người quản lý khoa học can thiệp được vào quá trình chuyển giao công nghệ, đặc biệt là công nghệ từ nước ngoài vào.

Cũng chung nhận định này, đại biểu Lưu Bình Nhưỡng (đoàn Bến Tre) cũng nhận định trong dự luật chưa quy định rõ về chuyển giao các loại công nghệ theo cấp bậc.

Với lĩnh vực nhập khẩu công nghệ, ông cho rằng vẫn còn tình trạng nhập về rồi “bó tay” hết. Xảy ra tình trạng này là do sự lệch pha về công nghệ, chỉ nhập phần cứng trong khi phần mềm vận hành trong nước lại chưa theo kịp.

Như nhà máy điện hạt nhân, Việt Nam phải cử đi đào tạo nhưng có những công nghệ hoàn toàn phụ thuộc vào chuyên gia nước ngoài.

Vì vậy, khi giá công nghệ chỉ một đồng thì cuối cùng lại phải bỏ ra rất nhiều tiền mua những thứ để vận hành máy móc.

“Có những công nghệ hoàn toàn phải phụ thuộc vào chuyên gia của họ, nên các cỗ máy nhập về chỉ là những đống thép lạnh lùng nằm đấy. Do vậy, luật cần khắc phục điểm này và nên khuyến khích chuyển giao mà phải làm sao phát triển thị trường công nghệ”, đại biểu Lưu Bình Nhưỡng nói.

Theo đại biểu đoàn Bến Tre, trong luật cũng cần quy định chặt chẽ về thẩm định, trách nhiệm thẩm định bởi hiện nay vẫn rất sơ hở.

Formosa la tap doan lon nhung that hua nhieu - Anh 2

Khu xử lý nước thải của Formosa Hà Tĩnh.

Ông cho rằng nếu đã kết luận thẩm định nhưng sau này lại phát hiện ra sai sót thì những hội đồng này phải hoàn toàn liên đới chịu trách nhiệm, tránh tình trạng “vỗ vai” tạo lợi ích nhóm để nhập công nghệ mấy tỉ đô rồi về vứt xó nhưng vẫn vô can.

“Phải liên kết ngay tính liên đới chịu trách nhiệm giữa hội đồng thẩm định, cơ quan thẩm định với hậu quả xảy ra sau này. Kể cả tính chuyện xử lý trách nhiệm hình sự. Vì như vậy là thiếu tinh thần trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng hoặc cố ý nhập thiết bị công nghệ hàng tỉ đô gây lãng phí thất thoát cho nhà nước”, ông Nhưỡng nhấn mạnh.

Trước đó, chiều 10/11, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã có thông báo về kết quả khắc phục các tồn tại, vi phạm về bảo vệ môi trường của Công ty TNHH Gang thép Hưng nghiệp Formosa Hà Tĩnh (FHS) sau sự cố gây ô nhiễm môi trường biển 4 tỉnh miền Trung.

Bộ trưởng Trần Hồng Hà đã ký quyết định phê duyệt nguyên tắc kế hoạch, lộ trình khắc phục các tồn tại, vi phạm về bảo vệ môi trường và kế hoạch giám sát môi trường của FHS.

Trong đó, yêu cầu Formosa phối hợp với các cơ quan tư vấn, khoa học kỹ thuật, chuyên gia môi trường trong nước và quốc tế xây dựng, lập kế hoạch cải thiện các công trình bảo vệ môi trường của dự án, đảm bảo hoàn thành trước ngày 31/3/2017 - trước khi Lò cao đi vào vận hành chính thức.

Cúc Phương (Tổng hợp VNN, DT)