Gần đây, mạng xã hội, cụ thể là facebook đã lan tỏa mọi ngóc ngách trong đời sống xã hội. Một thực tế ở VN mà ai cũng thấy, mạng facebook quảng cáo vô số từ khách hàng; song, việc quản lý dòng tiền quảng cáo này và kiểm tra chuyện đóng thuế của facebook, thì vẫn… mù khơi. Tưởng đấy chỉ là cuộc chơi ảo, nhưng nhiều người dùng facebook như kênh thông tin, trao đổi, lưu trữ hình ảnh, chia sẻ kỷ niệm, bán hàng và người chơi phải… tốn tiền cho nó.

Facebook: Choi gia, tra tien that! - Anh 1

Quảng cáo, mua like, mua người theo dõi…

Dù là mạng ảo, nhưng facebook gần đây trở thành cuộc chơi tốn tiền của những người… chảnh! Nhiều người muốn chứng tỏ mình “hot” bằng cách mua cả người theo dõi (người xem trang thông tin của mình). Thậm chí, có người còn mua like (người bấm nút “thích” bài viết) cho từng bài viết của mình. Một chuyên trang mạng tiếp thị bán “like” giới thiệu: Có 2 dạng mua là “câu like” và “mua like”. Dạng “câu like” là trả tiền để faecbook cho chạy thông tin đó trên mạng đến các đối tượng xem. Hình thức “câu like” phải trả tiền theo gói, tùy vào số lượng người tiếp cận sẽ có giá từ 46.000 đồng đến hàng triệu đồng/gói... Với dạng này, bài viết phải có nội dung hấp dẫn thì người xem mới bấm “like”, vì facebook chỉ có trách nhiệm hiện lên trang của người xem. Dạng khác mua “like” trực tiếp cho bài viết của mình. Một chuyên gia công nghệ thông tin hướng dẫn chúng tôi phân biệt rõ: Một bài viết bình thường, có khoảng 10 lượt “like” sẽ có 1 bình luận. Do vậy, nhìn bài viết nào có lượng “like” đến hàng “k” (tức 1.000 lượt), nhưng chỉ có vài bình luận, thì đích thị đấy là… “mua like”. Hiện có rất nhiều người chơi facebook muốn chứng tỏ mình đẳng cấp, đã bỏ tiền “mua like” cho từng bài viết. Giá hiện nay khoảng từ 170 đồng đến 400 đồng/like, tùy theo thỏa thuận.

Mặt khác, trên cộng đồng mạng hiện nay còn rao bán cả lượt “người theo dõi”, cũng với giá như lượt “like”. Nhằm thẩm tra hiện tượng trên có thật hay không nên chúng tôi đã chọn một số điện thoại từ một địa chỉ rao bán… Sau khi liên hệ, thỏa thuận giá, nhắn số tài khoản, chỉ vài phút sau số lượng người theo dõi trên trang của chúng tôi đã tăng lên 10.000 lượt với giá 1,7 triệu đồng! Mấy hôm sau, facebook của chúng tôi bị chặn vì bị ai đó báo cáo sai phạm (?!). Và chúng tôi bắt đầu hành trình lấy lại tài khoản vô cùng gian truân. Dù chúng tôi cung cấp cho facebook bản sao chứng minh nhân dân, passport; thậm chí thẻ ngành nghề cho facebook nhiều lần, nhưng khoảng chục ngày mới lấy lại được tài khoản của mình. Trong khi đó, bên ngoài, có người ẩn danh liên hệ trả treo với chúng tôi rằng, chỉ cần trả tiền, sẽ mở tài khoản trong vòng 2, 3 ngày.v.v…

Muốn chặn, mở: Chung tiền!

Vì facebook có quy định tài khoản nào bị nhiều người báo cáo sai phạm sẽ chặn lại để xử lý. Do vậy, những người ghét nhau, những người bán hàng qua mạng cạnh tranh nhau cũng muốn báo cáo sai phạm để chặn facebook của đối thủ. Do vậy, trên thị trường có hẳn công ty được lập ra để báo cáo sai phạm thuê. Ai muốn chặn trang nào thì trả tiền, sẽ có người báo cáo để chặn. Giá tùy theo thỏa thuận từ 1,5 triệu đến 4,5 triệu.

Trong khi thủ tục đăng ký thành lập facebook vô cùng đơn giản, chỉ cần đăng ký số điện thoại hoặc địa chỉ email là có ngay tài khoản trong vòng 30 giây nhưng khi tài khoản bị chặn thì thủ tục lấy lại tài khoản vô cùng nan giải. Nhiều khách hàng nản lòng bỏ cuộc. Còn những người đã lưu quá nhiều hình ảnh, kỷ niệm, liên lạc, hay những trang bán hàng phải nhiều năm mới tạo được lượng lớn khách hàng, nên bằng mọi cách để lấy lại tài khoản. Và muốn lấy lại nhanh, phải trả tiền!

Anh N.H.C - một doanh nhân ở TP HCM - đã bức xúc phản ánh: “Khi đăng ký, khách hàng có số điện thoại hoặc email… Nhưng khi bị báo cáo nghi ngờ là giả mạo, facebook chỉ cần gởi mật mã vào số điện thoại hoặc email đăng ký ban đầu của chính chủ là xong. Song ở đây, facebook buộc khách hàng gửi cả số chứng minh nhân dân, passport, thẻ ngành nghề, thậm chí là khai sinh.v.v…, mới trả lại tài khoản(?!). Ai sẽ bảo mật những thông tin đó? Thế nhưng, nhiều khách hàng than phiền, nhiều trường hợp facebook không xem xét để trả lại tài khoản cho họ, còn có xem xét thì cũng không biết đến khi nào.

Bạn Nickie Tran - ngụ quận 1, TP HCM cho biết: “Tôi từng bị chặn tài khoản, vì bị báo cáo tài khoản giả mạo. Sau đó, tôi cung cấp giấy tờ đủ thứ, nhưng qua hơn chục ngày, tài khoản của tôi vẫn không mở lại được. Tôi đã nhiều lần gửi thông tin yêu cầu facebook xem xét, nhưng không được trả lời”. Trong khi đó, qua giới thiệu trên mạng, có người ra giá với Nickie Tran rằng, chỉ cần chi 6 triệu đồng sẽ mở lại tài khoản và có cả… “bảo hành” nữa! Nickie Tran chê mắc, thì được giảm xuống còn 4,5 triệu đồng. Nghe đâu người có khả năng mở này là người quản lý các trang thông tin cá nhân của những người nổi tiếng, chuyên quảng cáo và “câu like”. Nhưng rồi Nickie Tran đã liên hệ thẳng người quản lý facebook cả khu vực Đông Nam Á, đóng tại Singapore, đề nghị mở lại tài khoản... Dù vị quản lý này báo tài khoản chị đã mở lại, nhưng 2 ngày sau, chị vẫn phải nhờ bên ngoài hỗ trợ mới lấy lại được tài khoản(?).

Nói về vấn đề mất tài khoản, có đến hàng tá người bức xúc. Thí dụ: Nick “Nguyen Linh Phong” comment: “Tôi đã bị mất nick như thế, bao nhiêu bạn bè, hình ảnh và công việc mất trắng luôn. Ức mà không làm gì được!”. Nick “Bui Thu Hien” cũng cho biết bị mất tài khoản nhưng tiếc những hình ảnh, thông tin trong đó nên phải trả tiền để lấy lại. Nick “Phuong Que Do” cũng bị mất trang bán hàng qua mạng trên facebook từ 3 tháng nay, nhưng không được facebook cấp lại dù đã làm đủ cách. Do vậy, trang bán hàng này bị mất hàng loạt khách hàng đã xây dựng từ lâu, nên sẵn sàng trả tiền để lấy lại tài khoản. Từ những thông tin cung cấp qua lại, cộng đồng facebook mới nghi ngờ: Phải chăng, có một nhóm người chuyên theo dõi facebook của những người nổi tiếng, có lượng bạn đông, những trang người bán hàng rồi báo cáo “vi phạm” chặn lại. Rồi sau đó nhận mở thuê để lấy tiền? Hành vi này chẳng khác gì tống tiền khách hàng.

Với việc chăm sóc khách hàng đầy bất cập trên, không biết vô tình hay hữu ý, đã tạo điều kiện cho các nhân viên quản lý, móc nối trục lợi từ khách hàng. Do vậy, không phải ngẫu nhiên, cộng đồng mạng facebook đang đòi gởi đơn thỉnh cầu thẳng đến ông Mark - chủ facebook để kiểm tra lại nhân viên của mình, nếu không thì đề nghị facebook phải… cải cách lề lối quản lý mạng, cách xử lý những sự cố đối với khách hàng.

Có hay không chuyện trốn thuế?

Hiện nay, rất nhiều trang fanpage trên facebook phải trả tiền quảng cáo hàng ngày với số lượng lớn. Muốn trang của mình có nhiều người xem, các người quản lý trang phải trả tiền để facebook hiện lên tường chung. Tức cưỡng ép khách hàng phải xem những thứ họ không liên kết. Ngay các fanpage cũng bị facebook mời quảng cáo đủ kiểu với giá không rẻ. Trong khi luật VN quy định ai kinh doanh trên địa bàn Việt Nam phải khai báo và nộp thuế cho nhà nước. Ông Nguyễn Văn Mai – chuyên gia về thuế ở TP HCM – nói: “Nguyên tắc thu thuế là doanh nghiệp phải đăng ký hoạt động tại VN. Với Facebook, họ chưa đăng ký văn phòng hoạt động ở VN, thì không thể nói họ trốn thuế được. Việc thu thuế là qua các đại lý của Facebook ở VN. Tuy nhiên, do mạng xã hội phát triển quá thể, phát sinh nhiều hình thức, đối tượng kinh doanh, quản lý sử dụng mạng...; trong khi luật pháp của chúng ta chưa theo kịp và hệ thống quản lý nhà nước trong lĩnh vực này còn chỗ hở, nên người ta đã lợi dụng để… né thuế”. Nói cách khác, một khi Facebook chưa có sự hiện diện chính thức ở VN theo Luật Đầu tư, thì nghĩa vụ thuế trực tiếp của họ không có. Nghĩa vụ thuế của họ đã gián tiếp chuyển sang cho những người mua dịch vụ của họ tại VN.

Song, thực tế cho thấy các trang bán hàng trên facebook, theo quy định về thương mại điện tử thì các trang thông tin điện tử, mạng xã hội có trách nhiệm yêu cầu những trang bán hàng qua mạng phải khai báo rồi báo cáo cho Bộ Công Thương quản lý. Tuy nhiên đến nay, các hoạt động bán hàng qua mạng facebook vẫn không được khai báo mà hoàn toàn thuộc quyền “sinh sát” của “ông chủ” facebook. Một số chủ trang đề nghị: Thà cho khai báo, nộp thuế đầy đủ để các trang được tồn tại hợp pháp. Đằng này, hễ gầy dựng được một số khách hàng là bị những kẻ ẩn mặt nhân danh facebook chơi bẩn chặn lại, rồi phải chung tiền cho thế lực bên ngoài mới mở lại được tài khoản; bằng không là… mất trắng tài khoản. Do vậy, nhiều khách hàng yêu cầu facebook phải kiểm tra lại quy trình và có chính sách bảo vệ khách hàng thỏa đáng.

Theo số liệu của TS. Đinh Lê Đạt - một chuyên gia trong lĩnh vực quảng cáo trực tuyến: Tổng doanh thu quảng cáo trực tuyến tại thị trường VN năm 2014 là 216 triệu đô la Mỹ và năm 2015, con số trên là 329 triệu đô la Mỹ. Trong đó phần bánh của hai gã khổng lồ Google và Facebook tăng chóng mặt, lên đến lần lượt 65 triệu và 80 triệu đô la Mỹ cho năm 2014; còn năm 2015 là 100 triệu cho Google và 140 triệu đô la Mỹ cho Facebook. Hai “đại gia” này, từ chỗ chỉ chiếm chừng 6% thị phần, thì đến năm 2015, đã tăng vọt lên đến 73%. Nói cho dễ hiểu, năm 2015, ước tính doanh thu quảng cáo trực tuyến tại VN của Google và Facebook chừng trên 5.000 tỉ đồng và số thuế họ phải nộp chừng 500 tỉ đồng.

Cao Nguyễn Đông Anh