(Quan hệ quốc tế) - Lệnh trừng phạt kinh tế của Mỹ và châu Âu tuy khiến Nga khốn đốn nhưng EU cũng chịu nhiều thiệt hại, trong khi Mỹ hầu như không suy suyển gì.

Vì sao EU quyết trừng phạt Nga? Vụ MH17 bị lợi dụng gây áp lực để trừng phạt Nga

Các nhà phân tích chính trị và kinh tế đến từ Moscow đã gọi các biện pháp trừng phạt về kinh tế, quân sự và chính trị của Mỹ và châu Âu đối với Nga vì cuộc nội chiến ở Ukraine là “trò tống tiền xuyên Đại Tây Dương”, dùng thủ đoạn chính trị để chi phối các hoạt động kinh tế, phá vỡ tất cả các quy luật vận động của kinh tế thị trường.

Điều này không có lợi cho ai, ngược lại nó sẽ có hại cho cả 2 bên.

Ngay từ khi cuộc khủng hoảng chính trị ở Ukraine mới bắt đầu diễn ra, Liên minh châu Âu đã “theo đuôi” Washington và tự dẫn mình vào ngõ cụt. Brussels không thể quay đầu lại, làm như vậy chẳng khác gì tự nhận sai lầm. Thế nhưng, hiện EU đang phải đối mặt với những thách thức lớn từ những quyết định của mình.

Để đáp lại các biện pháp trừng phạt của phương Tây, Moscow đã đóng cửa thị trường Nga trước loạt sản phẩm từ châu Âu như nông sản, thủy sản và chăn nuôi cùng với những chế phẩm từ sữa. Điều này đã khiến các quốc gia châu Âu như ngồi trên đống lửa, thậm chí một số quốc gia, ví dụ Phần Lan đã yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Nga còn có 1 số biện pháp cấm vận tiềm tàng có thể tính đến như khả năng hạn chế hoặc ngăn cấm hoàn toàn các chuyến bay quá cảnh của các hãng hàng không châu Âu, trên đường bay châu Âu đến châu Á, thông qua không phận Nga. Điều này sẽ là thảm họa kinh tế đối với hàng không châu Âu.

Hiện nay, hàng loạt các chuyến bay từ châu Âu đi châu Á được các hãng hàng không EU thực hiện theo con đường ngắn nhất là xuyên Siberi và thanh toán phí cho Aeroflot. Đối với các hãng hàng không nước ngoài, việc ngừng bay qua Siberia trung bình sẽ làm tuyến đường bay Âu-Á kéo dài thêm một giờ rưỡi.

Ông Oleg Panteleev, lãnh đạo bộ phận phân tích của Aviaport cho biết, điều này đồng nghĩa với việc các hãng hàng không châu Âu sẽ phải tăng chi phí nhiên liệu và chi phí giờ lao động, tăng tải trọng của các thiết bị, nhưng doanh thu lại giảm xuống. Các nhà vận tải châu Âu sẽ gặp nhiều khó khăn nếu điều này xảy ra.

Lệnh cấm vận sẽ khiến Nga khốn đốn nhưng không sụp đổ

Về mặt lý thuyết, “câu trả lời Nga” còn có thể bao hàm cả những lĩnh vực nhập khẩu hóa chất, dược phẩm, máy móc, thiết bị xây dựng, ô tô. Hiện đang có không ít những nhà cung cấp đủ khả năng thay thế những sản phẩm này của châu Âu, trong kh nhiều nước châu Âu sẽ thiệt hại nặng nề, ví dụ như Bỉ.

Quốc gia được coi là “thủ đô của NATO và EU” này cũng đã có đánh giá sơ bộ về tác động của lệnh cấm nhập khẩu hàng nông sản vào Nga. Theo đó, năm 2013 hàng nông sản của nước này xuất khẩu vào Nga đạt kim ngạch xấp xỉ 500 triệu euro trong đó rau và hoa quả là 160 triệu euro (táo, lê, dâu tây).

Hiện tại Nga là nước xếp thứ 7 về cung cấp hàng hóa cho Bỉ, ngược lại nước này xếp thứ 15 về cung cấp hàng cho Nga. Trong năm 2013 tổng kim ngạch hàng hóa xuất khẩu của Bỉ sang Nga đạt 5,11 tỷ euro, trong đó 4 nhóm hàng chủ yếu là hóa chất, máy móc thiết bị, sản phẩm nhựa và nông sản và nhập khẩu 9,98 tỷ euro từ Nga (chủ yếu là khoáng sản và kim loại).

Xuất khẩu vũ khí của Bỉ sẽ bị tác động không lớn do tỷ trọng xuất khẩu vũ khí của Bỉ chỉ chiếm 0,6% tỷ trọng tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu của Bỉ và nước này cũng không nhập khẩu bất cứ loại vũ khí nào từ Nga, tuy nhiên tất cả các nhóm hàng khác sẽ chịu thiệt hại nặng nề.

Đồng thời Nga cũng hỗ trợ chính sách đẩy mạnh sản xuất trong nước để thay thế nhập khẩu. Điều này đã nhận được sự đồng thuận không chỉ từ các chuyên gia mà có tới 84% nhân dân Nga tin rằng lệnh cấm vận sẽ đem lại lợi ích cho đất nước, vì nó khuyến khích phát triển nông nghiệp và gia tăng thị phần sản phẩm nội địa trên thị trường.

Đại bộ phận các nhà phân tích từ Moscow cho rằng, điều này vừa có lợi cho nền kinh tế khi khiến Nga phải chuyển đổi, tái cơ cấu nông, ngư nghiệp, giảm sự phụ thuộc vào châu Âu, tránh những rủi ro tiềm ẩn xuất phát từ chính trị sau này; vừa mang lại những tác dụng quan trọng trong xây dựng quan hệ quốc tế của Nga trong giai đoạn khó khăn này.

Nga có thể cấm vận các hãng hàng không châu Âu để trả đũa

Vì vậy, sau khi dịch chuyển cơ cấu sản xuất quốc nội của Nga và xuất khẩu của các đồng minh ồ ạt tràn vào thay thế các sản phẩm của EU, những thiệt hại của châu Âu trong thời gian tới là rất lớn. Theo ông Glazyev - cố vấn Tổng thống Nga về hội nhập Á-Âu, con số này có thể lên đến một nghìn tỷ euro trong những năm tới.

EU đau đầu lựa chọn: “Tiếp tục thắt chặt hay gỡ bỏ lệnh trừng phạt Nga”?

EU ngày càng khó quyết định phải làm gì với các biện pháp trừng phạt Nga. Một mặt, Brussels bị Washington thúc ép đòi có những biện pháp mới chống Nga vì “tình hình Ukraine ngày càng xấu đi”. Mặt khác, các doanh nghiệp châu Âu không chịu tiếp tục ủng hộ động thái cấm vận vô lý đã khiến họ thiệt hại hàng tỷ USD.

Các nhà phân tích gọi trò cấm vận này là cuộc diễn tập "tống tiền chính trị". Ngay ở Washington, người ta cũng miễn cưỡng thừa nhận những hạn chế kinh tế nhằm vào Nga đã không đem lại kết quả mong muốn. Thậm chí, có lúc Ngoại trưởng Mỹ John Kerry đã bày tỏ ý kiến nên tái xây dựng mối quan hệ với Nga.

Tuy nhiên đây mới chỉ là lời nói, Nhà Trắng chưa hề có ý từ bỏ chiến thuật của mình. Khác với Liên minh châu Âu, Washington không phải chịu tổn thất kinh tế từ các lệnh trừng phạt cũng như động thái phản ứng của Nga, thậm chí có thể còn được lợi rất lớn.

Ngay từ đầu trò trừng phạt phiêu lưu này, Washington đã theo đuổi mục tiêu là phá vỡ các quan hệ kinh tế giữa Nga và Liên minh châu Âu nhằm lôi kéo EU đứng về phía quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương mà Mỹ đang khởi xướng thành lập - bà Nina Dyulgerova, Giáo sư Đại học tổng hợp Sophia nêu ý kiến nhận xét như vậy.

“Hiện tại Hoa Kỳ gây áp lực vô cùng mạnh vào Liên minh châu Âu, thúc đẩy việc ký kết ‘Hiệp định Đối tác Thương mại và Đầu tư xuyên Đại Tây Dương’-TTIP, có tầm quan trọng chiến lược đối với Mỹ. Hoạt động kinh tế với Nga - thị trường lớn nhất của châu Âu bị phá vỡ sẽ khiến EU tiếp tục bị buộc chặt vào “cỗ xe tù” với Mỹ.

Cấm vận ô tô châu Âu cũng là một trong các lĩnh vực đã được Nga tính đến

Việc EU đồng ý ký tài liệu này sẽ mở ra cơ hội cực kỳ sáng sủa cho“các sản phẩm thương mại xuyên Đại Tây Dương”, nhưng thực tế là sự lưu thông tự do của hàng hóa mang xuất xứ Hoa Kỳ trên toàn lãnh thổ EU. Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp của châu Âu sẽ bị bóp nghẹt.”

Giới kinh doanh EU không hài lòng với biện pháp trừng phạt và những hậu quả kéo theo và ngày càng có nhiều ông lớn kinh tế của châu Âu đòi đánh giá lại chính sách. Nhóm các công ty SMS của Đức đã “gợi ý” với Thủ tướng Angela Merkel là, nếu tình hình tiếp tục như vậy, họ sẽ ngừng tài trợ cho chính đảng của bà.

Các doanh nghiệp ở Đức cũng đang ước tính thiệt hại phải nhận. Phe cánh tả trong Bundestag đã đề xuất thông qua nghị quyết xóa các lệnh trừng phạt đang làm cho nông dân EU điêu đứng. Tuy nhiên, trong thời gian ngắn tới chưa thể chờ đợi những động thái tích cực EU điều chỉnh chính sách nhằm vào Nga.

Nhà phân tích chính trị người Pháp Xavier Moreau nhận định: “Tôi nghĩ bên trong EU sẽ có các nước từ chối tiếp tục áp dụng biện pháp trừng phạt. Mỹ lợi dụng cấm vận để dựng lên bức tường giữa Nga và EU. Mục đích của Washington là chặn sự hình thành một châu Âu mới có chung cơ cấu kinh tế và an ninh với Nga”.

Ví dụ như, khi gặp nhau tại hội nghị thượng đỉnh G-20, mặc dù còn có những vướng mắc nhưng Tổng thống Nga Putin và Tổng thống Pháp Hollande đã nói chuyện thẳng thắn về vấn đề Ukraine. Hai ông đã nhấn mạnh rằng, "tiếp tục áp dụng lệnh trừng phạt chống Nga vì tình hình đông nam Ukraine, trên thực tế tất cả các bên đều thiệt hại".

Châu Âu đang đau đầu lựa chọn “Tiếp tục thắt chặt hay gỡ bỏ lệnh trừng phạt Nga”?

Tại cuộc gặp, 2 vị Tổng thống cũng ghi nhận tầm quan trọng lịch sử của mối quan hệ Nga-Pháp và nhấn mạnh là sẽ "làm bất cứ điều gì cần thiết để tình hình khủng hoảng ở đông nam Ukraine không ‘phủ bóng tối’ lên quan hệ giữa Paris và Moscow. Sau cuộc họp tại khách sạn "Hilton" ở Brisbane, ông Putin và ông Hollande đã cùng ra về trong một chiếc xe.

Thư ký báo chí của Tổng thống Nga, ông Dmitry Peskov nhấn mạnh rằng, truyền thông phương Tây tuyên truyền rùm beng về cái gọi là “Tổng thống Putin bị cô lập tại G-20” nhưng họ chưa bao giờ phân tích rằng những nước chỉ trích Nga là kịch liệt với những lý do hết sức thiển cận tại G-20 là những nước có quan hệ như thế nào đến vấn đề Ukraine?

Thực tế đó là Mỹ, là Anh, là Australia, là Canada… Họ mạnh miệng chỉ trích không chỉ Nga và còn cả những đồng minh lần chần không chịu tham gia lệnh trừng phạt, bởi đó một là những quốc gia đối địch với Moscow, hai là những nước chẳng phải chịu thiệt hại gì bởi lệnh cấm vận này.

Thực tế là không có cường quốc trung lập nào đứng ra chỉ trích Nga, còn những nước châu Âu đang nặc nè gánh vác thiệt hại kinh tế cho Mỹ thì đang rối bời trước câu hỏi: Theo đuôi Mỹ, bảo vệ cái danh vị hão huyền của khối đồng minh mà phải hy sinh lợi ích quốc gia, gây thiệt hại nặng nề cho nhân dân thì liệu có đáng không?

“Tiếp tục thắt chặt hay gỡ bỏ lệnh trừng phạt Nga”? Câu hỏi đau đầu này sẽ được Bộ trưởng Ngoại giao các nước EU thảo luận và có thể quyết định đúng vào ngày hôm nay - 17/11.

Thiên Nam