"Bộ GTVT ưu ái mãi cho nhà thầu, định giá lãi suất mặc định cao hơn lãi Ngân hàng thì sẽ mất ý nghĩa kinh tế thị trường, khổ nhất là dân".

Đó là nhận định của TS Nguyễn Xuân Thủy - Nguyên Giám đốc NXB Giao thông về việc Bộ GTVT xin một số cơ chế đặc biệt cho tuyến đường bộ cao tốc Bắc - Nam.

BOT không phải túi tiền của nhà đầu tư

PV:- Liên quan đến cơ chế tài chính cho cao tốc Bắc - Nam, Bộ Tài chính đã bác nhiều đề nghị của Bộ GTVT, đặc biệt là cơ chế áp dụng định mức lợi nhuận trên phần vốn góp của nhà đầu tư ở mức 14%.

Việc đặt ra mức lợi nhuận này theo Bộ Tài chính là cao và không theo cơ chế thị trường. So với gửi ngân hàng dài hạn lãi suất 9%, nếu nhà đầu tư bỏ tiền làm cao tốc, mức lợi nhuận sẽ hơn 5% tổng vốn. Ông bình luận như thế nào về thông tin trên?

TS Nguyễn Xuân Thủy: - Tất nhiên, nhà đầu tư đã kinh doanh thì phải có lãi, có lãi thì họ mới làm nhưng mức lãi 1%, 2%, 3% cũng phải tùy theo dự án và năng lực nhà đầu tư. Với tuyến đường cao tốc, mức lãi còn liên quan đến nhiều yếu tố.

Nhưng Bộ GTVT không thể định ra mức lãi của nhà đầu tư, lãi ở mức độ nào sẽ do Bộ bàn với các nhà đầu tư, lãi ít thì tăng thời gian thu tiền, lãi nhiều thì giảm thời gian thu tiền. Sau đó phải có sự đồng ý của Thủ tướng Chính phủ, Bộ GTVT không thể tùy tiện quyết định và chỉ dựa trên cái lợi của nhà đầu tư mà không tính dựa trên sức dân.

Xưa nay có một vấn đề, Bộ GTVT luôn tạo ra kẽ hở để tiêu cực tăng lên, đáng lẽ trong đấu thầu phải có quy định mức ngưỡng cao nhất cho thời gian thu phí tối đa chỉ 15-20 năm, chứ không thể vì ít xe mà tăng lên 30 năm. Như vậy người dân khổ vô cùng, 30 năm còng lưng ra trả phí.

Vì thế, Bộ GTVT cần có quy định rõ ràng, dứt khoát không nên tùy tiện, thống nhất với nhà đầu tư.

Những mức quy định Bộ cần đưa ra đó là thời gian thu hồi vốn phải có mức trần của nó, cao nhất là 20 năm, nếu không làm thì chọn nhà đầu tư khác. Cùng với đó là giá phí BOT không được vượt quá giới hạn bao nhiêu, cũng phải cụ thể. Để làm sao giữ được giá thị trường, không gây ra lạm phát, không ảnh hưởng đến giá cả xã hội và đời sống của người dân.

Duong cao toc Bac-Nam 230.000 ty: Ke ho lam kho dan - Anh 1

Đến năm 2020 Việt Nam sẽ có trên 2.000km đường cao tốc Bắc - Nam

Đặc biệt, yếu tố kỹ thuật phải đảm bảo, tốt thì mới được thu phí, đường hỏng thì dừng thu phí ngay. Thu phí hiện nay phải theo hệ thống thu phí điện tử tự động không dừng - ETC, sử dụng công nghệ RFID, không liên quan đến con người, như vậy sẽ minh bạch hơn.

Tất cả, các yếu tố này nếu kết hợp với nhau, sẽ đảm bảo công bằng, nhà thầu nào đáp ứng thì tham gia đấu thầu, không thì thôi.

Nếu Bộ GTVT cứ ưu ái mãi cho nhà thầu, định giá lãi suất mặc định cao hơn lãi Ngân hàng thì sẽ mất ý nghĩa kinh tế thị trường, người chịu khổ nhất là người dân. Nên cần có một chế tài, quy định rõ ràng về vấn đề lãi, vấn đề thời hạn, mức thu phí, cách thức thu phí, đảm bảo công bằng, minh bạch, đúng mức phí người dân có thể chịu đựng được.

PV:- Trước đây đã có nhiều chuyên gia chỉ rõ, tiền làm các dự án giao thông hiện nay đều do nhà đầu tư BOT vay Ngân hàng. Nếu như vậy, nhà đầu tư BOT dùng tiền của dân làm đường, khi người dân đi đường lại phải đóng phí, như vậy có phải dân 2 lần bị mất tiền.

Vậy thì, phương án định mức lãi cho nhà đầu tư như Bộ GTVT đề xuất có hợp lý hay không?.

TS Nguyễn Xuân Thủy: - Mức vay Ngân hàng thì Bộ GTVT, Bộ Tài chính quy định nhà đầu tư phải có vốn đối ứng ít nhất 50% tổng mức đầu tư của công trình đó, còn 50% cho phép đi vay Ngân hàng.

Thế nhưng, thực tế có những tuyến đường nhà đầu tư góp 12-15%, còn lại đi vay Ngân hàng, rõ ràng người dân phải chịu, vì đi vay Ngân hàng giá thành đường sẽ phải chịu thêm tiền lãi, mức đầu tư cao, suy ra phí thu cao, thời gian lại dài.

Khi phí đường cao hơn nhiên liệu thì cơ cấu giá vận tải thay đổi khi đó đường BOT lại là gánh nặng cho đất nước. Vì thế, cách đầu tư như này, không khác gì DNNN, bao cấp, như vậy còn gì là BOT, thực ra là dùng vốn nhà nước xây dựng rồi thu tiền của dân.

Rõ ràng nhà nước phải có cơ chế cứng hơn, hợp lý hơn trong vấn đề sử dụng vốn của nhà nước.

Không nên cho vay xây dựng các dự án BOT giao thông một cách tràn lan, khi đó nguy cơ mất vốn của ngân hàng cũng dễ xảy ra nếu như dự án BOT giao thông gặp sự phản đối của người dân, phải xem dự án đó quan trọng không. Đặc biệt, khi kinh tế đang khó khăn, nhà nước cho vay phải có mức lãi hợp lý.

Để thấy, từ trước đến nay, Bộ GTVT đang buông lỏng quản lý trong vấn đề BOT: có một thời gian mức thu BOT quá cao, tiền đóng góp của DN quá thấp, thậm chí 12-13%; việc thu phí cũng buông lỏng không giám sát, kiểm tra, không áp dụng hình thức thu phí ETC, đi kiểm tra thu phí thì báo trước hàng tuần, nên không hiệu quả, dẫn tới thất thoát tiền thu phí.

Phải nhanh chóng triển khai sớm thu phí không dừng xe, để thể hiện tính minh bạch, tính khách quan, tính chính xác, đảm bảo đồng tiền của người dân đóng góp được sử dụng đúng chỗ, hợp lý.

BOT không phải túi tiền của nhà thầu và Bộ GTVT, đó là mồ hôi của nhân dân, đề nghị Bộ có cơ chế quản lý chặt chẽ từ trên xuống dưới, để cho việc thu phí chính xác, kinh tế phát triển hơn.

Mỗi ngày cả nước có 70-80 trạm thu phí, thất thoát hàng chục tỷ đồng, cả tháng thất thoát cả trăm tỷ, tiền dân đi đâu?.