3/4 người trưởng thành Mỹ dùng vitamin hoặc thực phẩm chức năng. Trong đó, nhiều loại không được Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đánh giá chất lượng và phần lớn không có tác dụng như quảng cáo.

Dung vitamin, thuc pham chuc nang: Lang phi tien bac vo ich - Anh 1

Sử dụng vitamin và thực phẩm chức năng ngày càng phổ biến hơn. Riêng ở Mỹ, doanh thu tiêu thụ vitamin và thực phẩm chức năng đã tăng hơn 50% so với các loại thuốc bán không cần đơn. Nhưng nhiều chuyên gia cho rằng: Hầu hết người dân Mỹ đang lãng phí tiền bạc vào vitamin và thực phẩm chức năng.

Những chiêu trò quảng cáo khiến nhiều người tin rằng thực phẩm chức năng sẽ khiến họ khỏe, hạnh phúc và sống lâu hơn. Tuy nhiên, chính những người làm ra vitamin và thực phẩm chức năng lại không chứng minh được sản phẩm của họ sẽ có tác dụng như quảng cáo. Điều đó có nghĩa mỗi năm có hàng tỷ USD đổ vào ngành công nghiệp thực phẩm chức năng, ăn kiêng trong khi về cơ bản đều do quá trình tự kiểm soát của cơ thể.

Ông Steven Lamm - Tiến sĩ, Giáo sư y khoa, Giám đốc y tế của Trung tâm sức khỏe nam giới NYU Langone’s Preston Robert - cho biết: “Trong y học, thuốc là để chữa bệnh, còn người dân luôn có niềm tin chúng giúp tăng cường sức khỏe. Điều này đã tạo tiền đề cho sự phát triển của những thứ như vitamin và thực phẩm bổ sung nhằm đáp ứng nhu cầu, mong mỏi của người tiêu dùng”.

Bác sĩ Lamm cũng nói thêm: Có những nghiên cứu lớn được tiến hành để đánh giá hiệu quả của vitamin. Nhưng kết quả vẫn mơ hồ và chưa chứng thực được mối liên hệ giữa bổ sung vitamin, khoáng chất với sự cải thiện sức khỏe. Bởi thế, một số nhà nghiên cứu đã viết nhiều bài báo với nội dung: “Đủ rồi: Dừng ngay việc lãng phí tiền bạc vào vitamin và các khoáng chất bổ sung”.

Dung vitamin, thuc pham chuc nang: Lang phi tien bac vo ich - Anh 2

Ảnh: Alessandrarc/Shutterstock

Bác sĩ Elisep Guallar - Giáo sư dịch tễ học và y dược tại Trường sức khỏe cộng đồng Johns Hopkins Bloomberg - giải thích: “Vitamin là thành phần quan trọng của chế độ ăn uống. Thiếu vitamin sẽ dẫn đến bệnh tật. Nhưng ở các nước phát triển, hiếm người bị thiếu hụt vitamin. Với những người trưởng thành ở những nước phát triển, có rất ít bằng chứng cho thấy bổ sung vitamin hàng ngày giúp cải thiện sức khỏe của họ”.

Vitamin không chỉ đắt tiền mà có thể gây hại

Theo bác sĩ Eliseo Guallar, một trong những lý do phổ biến khiến mọi người uống vitamin và khoáng chất bổ sung vì họ tin rằng chúng sẽ giúp ngăn ngừa mầm mống bệnh tật, bao gồm bệnh tim mạch, ung thư và Alzheimer's. Nhưng theo các thử nghiệm lâm sàng lớn cho thấy về tổng thể thực phẩm chức năng không ngăn chặn được hầu hết bệnh mãn tính. Trong một số trường hợp, thực phẩm bổ sung còn có thể gây hại”.

Dung vitamin, thuc pham chuc nang: Lang phi tien bac vo ich - Anh 3

Ảnh: Shutterstock

Dùng thực phẩm chức năng không đúng cách lâu ngày có thể gây rối loạn chức năng dạ dày. Chẳng hạn: Dùng quá nhiều vitamin A có thể dẫn đến nhiều vấn đề như mệt mỏi, suy nhược, chảy máu phổi và tổn thương gan. Việc bổ sung sắt cũng cần xem xét, cân nhắc và thực hiện theo chỉ dẫn của bác sĩ vì có thể trong một số trường hợp (thường là vô tình dùng quá liều cho trẻ) có thể dẫn đến đau dạ dày, kéo theo suy gan, sốc và tử vong.

Không dùng vitamin bừa bãi

Với từng người hoặc những ai thực hiện chế độ ăn kiêng đặc thù, ăn chay hay người người, bổ sung vitamin và khoáng chất có tác dụng, lợi ích thật cho sức khỏe. Nhưng không phải ai cũng nên uống vitamin và thực phẩm chức năng.

Dung vitamin, thuc pham chuc nang: Lang phi tien bac vo ich - Anh 4

Ảnh: Conejota/Shutterstock

Chuyên gia dinh dưỡng Megan Wolf cũng nói rằng: Không ít người có xu hướng dùng vitamin nhiều hơn vì tưởng nó an toàn và có lợi cho sức khỏe. Đó không phải lỗi của họ vì họ đang bị lừa dối. Với những loại vitamin không tan trong nước (nghĩa là những vitamin được lưu trữ trong các tế bào mỡ), nếu sử dụng nhiều quá sẽ gây nguy hiểm… FDA nên thông báo cho công chúng về những mối nguy hại này”.

Lấy ví dụ về việc sử dụng vitamin bừa bãi, quá liều, bác sĩ Elisep Guallar cảnh báo: “Bổ sung vitamin E và beta-carotene quá nhiều có thể làm tăng tỉ lệ tử vong và tác động xấu đến sức khỏe. Nói chung, chúng ta cần thận trọng khi bổ sung vitamin liều cao (hoặc quá cao so với liều khuyến cáo hàng ngày)”.

Chỉ nên uống 4 loại vitamin

Chỉ cần bước vào hiệu thuốc ở Mỹ, chúng ta sẽ nhanh chóng hiểu vì sao ngành công nghiệp thực phẩm chức năng tại nước này đáng giá khoảng 37 tỉ USD/năm. Có quá nhiều loại thuốc hỗ trợ điều trị một số bệnh hoặc giúp người uống ngủ, thư giãn, tập trung tốt hơn, thậm chí được quảng cáo là đánh bại ung thư, ngăn ngừa lão hóa, mang đến người dùng tinh thần sảng khoái.

Dung vitamin, thuc pham chuc nang: Lang phi tien bac vo ich - Anh 5

Ảnh: Flickr

Trong vô vàn vitamin được điều chế, tổng hợp và các loại khoáng chất bổ sung chỉ có 4 loại vitamin cơ bản nên dùng.

Vitamin D

Theo chuyên gia dinh dưỡng Ryan Turner, vitamin D là thứ duy nhất trong những vitamin thông thường (vitamin A, C, D…) có giá trị cho hầu hết người dùng. Một phân tích năm 2013 dựa trên 42 nghiên cứu độc lập cho thấy bổ sung vitamin D có liên quan đến việc kéo dài tuổi thọ, bổ sung chất chống oxi hóa ở những bệnh nhân thoái hóa điểm vàng. Vitamin D cũng là một trong hai khoáng chất bổ sung mà bác sĩ Lamm sử dụng.

Dung vitamin, thuc pham chuc nang: Lang phi tien bac vo ich - Anh 6

Thelefty/Shutterstock

Vì sao? Bởi hàm lượng vitamin D trong thực phẩm rất ít. Cơ thể không thể tự tổng hợp đủ. Khi tiếp xúc đủ với ánh sáng mặt trời, làn da sẽ chuyển hóa cholesterol thành vitamin D3. Do đó, những người ít phơi nắng được khuyến khích bổ sung thêm vitamin D, đặc biệt vào mùa đông.

Axit folic

Chuyên gia dinh dưỡng Megan Wolf công nhận, axit folic (một loại vitamin B) có lợi cho những phụ nữ muốn có em bé hoặc sắp làm mẹ. Bởi thiếu hụt axit folic sẽ dẫn đến nhiều dị tật bẩm sinh như nứt đốt sống...

Với xu hướng ăn kiêng theo chế độ low-cab (hạn chế số lượng chất carbonhydrates) và gluten-free (không có gluten - loại protein có trong lúa mì, mạch đen lúa mạch…) ngày một tăng, con người cũng nên thận trọng suy nghĩ về việc bổ sung axit folic. Bác sĩ Lamm cho biết: Ông đã thấy được những lợi ích tiềm năng khác của axit folic.

Sắt

Ryan Turner cho biết: Khi tư vấn cho một số vận động viên, ông thường đề nghị họ bổ sung thêm sắt. Vì khi tập luyện ở cường độ cao, các tế bào máu sẽ phình lên (theo đúng nghĩa đen) vì phải mang theo rất nhiều oxi. Quá trình này đòi hỏi phải có sắt.

Dung vitamin, thuc pham chuc nang: Lang phi tien bac vo ich - Anh 7

Ảnh: Narith Thongphasuk/Shutterstock

Thường xuyên đổ mồ hôi hoặc ăn chay cũng có thể dẫn đến các vấn đề liên quan đến thiếu sắt. Thiếu sắt còn có thể gây ra thiếu máu, đặc biệt ở phụ nữ. Turner cũng cảnh báo những người đang muốn bổ sung sắt cần xét nghiệm máu trước và làm theo lời chỉ dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Kẽm

Kẽm là nguyên tố vi lượng không chỉ cần thiết cho khứu giác mà còn tốt cho hệ thống miễn dịch của cơ thể. Uống kẽm trong vòng 24 giờ đầu tiên, những dấu hiệu của bệnh cảm lạnh, sổ mũi thông thường có thể giảm dần và có hiệu quả hơn vitamin C. Tuy nhiên, không nên uống kẽm thường xuyên, vì quá nhiều kém có thể gây ra nhiều tác dụng phụ không mong muốn.

Điều quan trọng là mỗi cá nhân có nhu cầu ăn uống khác biệt. Do đó, vitamin và khoáng chất cần bổ sung cũng khác nhau. Với từng trường hợp cụ thể sẽ có cách lựa chọn vitamin bổ sung phù hợp. Trong đó, niacin - một loại vitamin B đã được chứng minh có khả năng giảm thiểu nguy cơ các bệnh về tim mạch - cần thiết với những người có nguy cơ mắc bệnh cao. Chế phẩm sinh học có thể có lợi cho những người có vấn đề về đường ruột. Với người ăn chay cần bổ sung B12…

Nhìn chung các chuyên gia như Lamm, Wolf, Turner, Elisep Guallar đều thống nhất rằng: Cần cân nhắc kỹ lưỡng khi sử dụng vitamin và nên thực hiện theo chỉ dẫn của chuyên gia. Bởi cơ thể con người có thể tự tổng hợp vitamin và khoáng chất qua chế độ ăn uống phong phú, cân bằng.

Minh Phương