Mạng tin "Stratfor" dự báo trong ba tháng cuối năm 2016, phán quyết về Biển Đông của Tòa Trọng tài ở La Hay (Hà Lan) ngày 12-7 vừa qua sẽ tiếp tục tác động tới Trung Quốc và những quốc gia có tuyên bố chủ quyền tại vùng biển này.

Du bao buc tranh Dong A cuoi nam 2016 - Anh 1

Trung Quốc đang tăng cường các nỗ lực nhằm thúc đẩy hiệp định mậu dịch của riêng mình.

Các bên liên quan tiếp tục củng cố lập trường của mình song với thái độ hòa giải. Một mặt, các nước sẽ tiếp tục can dự song phương với Bắc Kinh, một mặt nỗ lực tiến tới một bộ quy tắc ứng xử "có ràng buộc" giữa Trung Quốc và Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) vốn được kỳ vọng sẽ hoàn tất vào giữa năm 2017. Trong khi đó Trung Quốc, với lực lượng tuần tra ven biển và những tàu cá tiên tiến (theo tiêu chuẩn của khu vực) sẽ tiếp tục khẳng định chủ quyền gây phi lý tại Biển Đông. Philippines sẽ can dự với Trung Quốc, bất luận Bắc Kinh đang xây dựng đảo nhân tạo ở bãi cạn Scarborough. Trong khi đó, cách tiếp cận cứng rắn của Indonesia đối với hoạt động đánh cá bất hợp pháp xung quanh đảo Natuna có thể dẫn đến xung đột trong khu vực. Các quốc gia có tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông, trong tiến trình tìm kiếm hợp tác quốc phòng, an ninh và kinh tế để đối phó với các cuộc tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc, sẽ hoan nghênh việc Nhật Bản tăng cường can dự với ASEAN.

Sự tham gia của Nhật Bản vào các cuộc tập trận chung với Mỹ sẽ gây ra phản ứng từ Bắc Kinh, dẫn đến những tranh cãi thương mại đồng thời gia tăng hoạt động xâm nhập ở những vùng tranh chấp trên biển Hoa Đông. Bắc Kinh cũng có thể lấy cớ "Nhật Bản tăng cường hoạt động trên Biển Đông" để áp đặt Vùng nhận dạng phòng không (ADIZ) tại đây. Mặc dù căng thẳng giữa Trung Quốc và Nhật Bản gia tăng do Tokyo mở rộng sự hiện diện tại Biển Đông, song hai nước sẽ có nỗ lực thực sự thiện chí nhằm cải thiện kênh tiếp xúc tại Hội nghị Cấp cao Trung-Nhật-Hàn dự kiến diễn ra tại Tokyo vào tháng 11 hoặc 12 tới. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng cuộc gặp này sẽ không đạt được kết quả thực chất nào.

Về vấn đề thương mại, khả năng Chính quyền Obama thuyết phục được Quốc hội Mỹ phê chuẩn Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) trước ngày bầu cử Tổng thống 8-11 ngày càng mong manh. Do đó, Bắc Kinh có thể lợi dụng sự bấp bênh xung quanh TPP để thúc đẩy hiệp định mậu dịch của riêng họ hay những hình thức hợp tác song phương khác với các thành viên TPP. Mối quan ngại chính của Trung Quốc trong ba tháng cuối năm sẽ là vấn đề kinh tế, vốn đã tiếp tục có sự tăng trưởng chậm lại trong quý III vừa qua. Tuy nhiên, nền kinh tế yếu đi mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Những thay đổi quan trọng sẽ diễn ra trong hệ thống tài chính của Trung Quốc trong quý này. Theo đó, khả năng mở rộng sáng kiến đổi nợ công ty lấy cổ phiếu báo hiệu sự khởi đầu của một tiến trình chấm dứt mô hình tài chính dựa vào đầu tư và tín dụng của nhà nước vốn thịnh hành lâu nay ở Trung Quốc. Cùng với việc mở rộng hạ tầng cơ sở pháp lý cho việc phá sản công ty, các biện pháp này đánh dấu những bước tiến quan trọng trong tiến trình Trung Quốc hướng tới "tái cân bằng kinh tế". Tại Nhật Bản, trọng tâm của chính trường trong quý IV này là thảo luận về tương lai chính sách kinh tế của Thủ tướng Shinzo Abe (còn gọi là "Abenomics"). Bên cạnh đó, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đang cân nhắc một chính sách tiền tệ mới, theo đó chú trọng vào lãi suất dài hạn của trái phiếu do Chính phủ Nhật Bản phát hành. Tại Đông Nam Á, đợt tăng lãi suất theo dự kiến của Mỹ sẽ gây áp lực lên các nền kinh tế của một số quốc gia, đặc biệt là Malaysia và Indonesia do cả hai nước này đều phụ thuộc nhiều vào hoạt động cho vay nước ngoài. Việc Trung Quốc cơ cấu lại nền kinh tế trong nước cùng với nhu cầu bên ngoài ảm đạm cũng sẽ tiếp tục gây áp lực lên các nền kinh tế khu vực vốn phụ thuộc vào xuất khẩu. Nền kinh tế đang gặp khó khăn của Thái Lan cũng dễ bị tổn thương. Tuy nhiên, chính quyền quân sự, với quyền lực nắm chắc trong tay, sẽ phá vỡ được mọi âm mưu của phe phái chính trị đối lập. Còn tại Indonesia, Tổng thống Joko "Jokowi" Widodo đã củng cố được vị thế của mình và có thể xử lý mọi tác động chính trị có thể nảy sinh từ sự bất ổn kinh tế.

Vĩnh Hà