Chúng ta thiết kế một hệ thống chính sách chỉ khuyến khích nhập khẩu, động lực của nền kinh tế tư nhân trong sản xuất nội địa là vô cùng yếu...

Nhận định trên của TS Trần Đình Thiên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam được đưa ra trong Diễn đàn khoa học "Vai trò của Kinh tế tư nhân trong phát triển kinh tế Việt Nam'' do Liên hiệp các hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam tổ chức sáng 4/10. Theo ông Thiên, đây chính là biểu hiện của tư duy cạnh tranh thứ yếu, dồn lực cho khối doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Nhà nước, khiến doanh nghiệp tư nhân không có điều kiện phát huy thế mạnh.

Doanh nghiệp tư nhân: Phận mỏng, gánh cao

Là một trong những người phát biểu mở đầu hội thảo, PGS.TS. Trần Kim Chung, Phó Viện trưởng Viện Quản lý kinh tế TW (CIEM) đã khái quát một vài con số về thực trạng nền kinh tế tư nhân tại Việt Nam. Theo đó, kinh tế tư nhân đóng góp gần 40% vào tăng trưởng kinh tế chung. Lợi nhuận trước thuế, nộp ngân sách từ khu vực này luôn tăng. Tổng thu nhập khu vực kinh tế tư nhân năm 2015 tăng gấp 3,19 lần so với năm 2015. Dẫu vậy, năng suất lao động ở khu vực kinh tế tư nhân có mức thấp nhất, theo ông Chung, bởi nền kinh tế tư nhân bao gồm tất cả những cái còn lại mà nền kinh tế khác giành lại cho nó.

"Chúng ta luôn nghĩ rằng khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là có hiệu quả cao nhất, nhưng thực tế không phải vậy. Khu vực kinh tế tư nhân có hiệu quả 5 lần thì khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài chỉ hiệu quả 4 lần. So sánh với khu vực kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân có hiệu quả gấp đôi", TS Trần Kim Chung nhận định.

Dong luc cua kinh te tu nhan la...vo cung yeu! - Anh 1

Doanh nghiệp tư nhân đóng góp 40%GDP. Ảnh minh họa

Nêu lên thực trạng bội chi ngân sách lớn, các khoản thu chính thức và không chính thức đè lên vai người dân, TS Lê Đăng Doanh, Nguyên Viện trưởng Viện Quản lý Kinh tế Trung ương nêu ví dụ về một doanh nghiệp vận tải, người lái xe container phải chịu những khoản lo lót như thế nào.

''Họ kể chi tiết đi qua tỉnh nào, chỗ nào, phải chào bao nhiêu tiền. Đi ban đêm dù những cán bộ đi ngủ thì vẫn phải bỏ phong bì ghi rõ tên, biển số xe như thế nào, bởi vì bây giờ đã có hệ thống giám sát bằng camera.

Theo các điều tra, một doanh nghiệp muốn có lãi 10 đồng phải đút lót từ 0,72- 1,2 đồng. Những khoản chi chính thức và phi chính thức như vậy khiến doanh nghiệp không thể ''lớn'' được'' - ông Lê Đăng Doanh thẳng thắn.

Đồng quan điểm, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan chỉ ra thực trạng, nói là đổi mới cho phép kinh tế khu vực tư nhân phát triển nhưng vẫn dựa vào khu vực kinh tế nhà nước. Phân bổ nguồn lực quốc gia chiếm 50% cho doanh nghiệp nhà nước mặc dù số lượng doanh nghiệp dạng này chỉ chiếm 0,02% trong số lượng các doanh nghiệp trên thị trường Việt. Chưa kể, các doanh nghiệp nhà nước vốn gây ra rất nhiều sai lầm, sai sót, lãng phí mà không bị trừng phạt, doanh nghiệp là nước hễ xin lại được cho, chưa từng phải ''chết'' trong cạnh tranh.

''Chúng ta sẵn sàng mở cửa thị trường hàng hóa, dịch vụ nhưng thị trường quan trọng nhất là thị trường của các nguồn lực thì Nhà nước nắm trọn trong tay. Nhà nước là một nhà đầu tư rất lớn nhưng toàn bộ đầu tư công đó đều nằm trong tay nhà nước và chỉ giao cho các doanh nghiệp nhà nước làm. Những khấp khểnh, gập ghềnh, không đồng đều trong thị trường như vậy dẫn đến việc doanh nghiệp tư nhân dù có làm hay đến mấy cũng không thể phát triển được'' - bà Phạm Chi Lan khẳng định.

Một vấn đề khác, theo bà Lan, điểm thiếu may mắn ở khu vực tư nhân Việt Nam là nhiều người lo lót quan hệ hơn là cạnh tranh, hình thành nhóm doanh nghiệp thân hữu, làm giàu bằng đất đai. Báo cáo Việt Nam 2035 cũng đề cập thẳng, Việt Nam còn phân loại thành phần kinh tế theo nhóm thân hữu, những người được hỗ trợ để phát triển còn nhóm không thân hữu thì bị chèn ép.

Câu hỏi khó về thể chế kinh tế

Mở đầu phần phát biểu, TS Trần Đình Thiên đưa ra một nhận xét khiến ai cũng phải... cười buồn ''doanh nghiệp tư nhân khi bị đặt vào thế yếu thì mới được gọi là động lực quan trọng''.

Ông Thiên đặt câu hỏi: ''Thể chế kinh tế thị trường của Việt Nam được coi là chưa hoàn thiện nhưng đây vẫn là câu nói suốt nhiều năm qua mà không giải quyết được. Một nền kinh tế của cả một đất nước không thể cứ nói mãi chưa hoàn thiện mà không giải thích một cách tường minh.

Làm kinh tế thị trường phải hiểu cốt lõi của kinh tế thị trường. Cốt lõi của nó là giá cả nhưng giá cả, yếu tố cơ bản nhất quyết định cấu trúc cạnh tranh lại không thị trường. Giá cả đầu vào cơ bản, giá đất, tiền lương, giá vốn.. đã không thị trường thì sao có thể làm kinh tế thị trường?''