Sau mỗi mùa mưa bão, dân làm nghề khai thác cát trên sông Đuống (đoạn chảy qua TP Hà Nội) lại bắt đầu mùa làm ăn.

Hoạt động khai thác cát trái phép diễn ra nhiều năm trên tuyến sông này đã làm biến đổi dòng chảy, luồng chạy tàu của các phương tiện thủy nội địa.

Xót xa hơn khi hàng chục héc ta đất “bờ xôi ruộng mật” của người dân ven bãi sông bị hà bá “ngoạm” mất vì hiện tượng sạt lở diễn ra thường xuyên. Sang tháng 10, nước lũ trên hệ thống sông Đuống bước vào giai đoạn cuối. Tuy nhiên, khi nỗi lo về mùa lũ chưa qua thì nỗi lo sạt lở nhà cửa, bờ bãi, đất sản xuất lại ập đến với người dân.

Thực tế, tình trạng "cát tặc" trên sông Đuống không chỉ xâm phạm dòng chảy, an toàn tuyến đê huyết mạch này mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông đường thủy.

Dong chay bien doi, ha ba 'nuot' hang chuc hec ta dat bai boi - Anh 1

Các tàu neo đậu để hút cát trái phép

Để tìm hiểu về hệ lụy từ hoạt động khai thác cát trái phép trên sông Đuống chảy qua huyện Gia Lâm, chúng tôi có mặt tại cầu Phù Đổng. Tại đây, dễ dàng nhìn thấy sự nham nhở bên kia bờ sông Đuống thuộc xã Phù Đổng, đó là những doi cát dài do mùa lũ tràn về bồi đắp đã biến mất vì bị "rút ruột".

Từ địa phận huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh xuôi về xã Trung Mầu và xã Phù Đổng, sông Đuống giờ không còn êm đềm "trôi đi một dòng lấp loáng" mà thay vào đó là sự hung dữ của những con sóng cuộn xoáy từ những “mó” cát bị đào bới.

Ông Nguyễn Quang Hiển, Chủ tịch Hội Người cao tuổi xã Phù Đổng không khỏi xót xa khi nói chuyện với chúng tôi về nạn “cát tặc”. Ông Hiển cho biết, sông Đuống chảy qua địa phận xã Phù Đổng dài 5km. Nhờ có dòng sông mang nặng phù sa này mà người dân trong xã có những cánh đồng màu mỡ rộng hàng trăm héc ta, đem lại giá trị sản xuất hàng hóa cao.

Tuy nhiên, hoạt động khai thác cát trái phép diễn ra nhiều năm nay đã khiến cho hàng chục hec ta đất bãi bồi của dân ở thôn Đổng Viên bị hà bá “ngoạm” mất vì dòng chảy sông Đuống liên tục biến đổi, hiện tượng sạt lở diễn ra thường xuyên.

Thực tế, trên tuyến đê sông Đuống thuộc địa bàn huyện Gia Lâm từng xảy ra 4 sự cố đê, kè, thềm sông, trong đó có 2 cung sạt, trượt mái đê (tại vị trí từ K22+150 đến K22+210 và từ K22+00 đến K22+059) và 2 vị trí sạt lở bờ sông (tại vị trí từ K8+730 đến K8+780 thượng lưu cầu Đuống và đoạn từ K8+340 đến K8+350 thuộc khu vực Công ty CP Cầu Đuống).

Dong chay bien doi, ha ba 'nuot' hang chuc hec ta dat bai boi - Anh 2

Đê bên sông Đuống thuộc quận Long Biên đang được kè

Theo ông Hiển, lợi dụng địa bàn giáp ranh, "cát tặc" thường hoạt động tấp nập vào sáng sớm hoặc chiều tối. Khi phát hiện lực lượng chức năng của Hà Nội, chúng nhanh chóng nhổ neo tàu chạy sang địa phận tỉnh Bắc Ninh.

Để trốn tránh được lực lượng chức năng, chúng luôn có một đội quân "hoa tiêu" túc trực hàng ngày, hàng giờ. Nếu thấy "động", chúng sẽ lập tức báo cho các chủ tàu rút lui hoặc thu hồi vòi rồng về tàu, dừng hút cát.

“Vừa qua, do chỉ đạo quyết liệt của thành phố, bọn “cát tặc” đã hoạt động lén lút, tinh vi hơn chứ không còn liều lĩnh, công khai và thách thức người dân như trước”, ông Hiển cho biết.

Việc khai thác cát trái phép trên sông Đuống còn tạo ra những vụng xoáy ngầm làm biến đổi dòng chảy và ảnh hưởng nghiêm trọng đến luồng giao thông đường thủy nội địa. Tàu thuyền đi qua khu vực này rất dễ gặp nạn do xoáy nước tạo nên.

Ông Nguyễn Văn Đà, một thuyền trưởng, quê Nam Định chuyên vận chuyển hàng hóa trên tuyến đường thủy sông Đuống cho biết, vào ban đêm, điều khiển tàu qua sông Đuống rất sợ đâm va vào những tàu hút cát trộm.

Ông Đà tâm sự, ông từng có 20 năm gắn bó với nghề vận chuyển đường thủy nên ông hiểu từng đoạn sông, bến bãi. Trước đây, sông Đuống hiền hòa bao nhiêu thì giờ trở nên hung dữ, tiềm ẩn nhiều tai nạn rủi ro với tàu thuyền.

Nguyên nhân là do tình trạng các tàu hút cát xâm phạm vào luồng chạy tàu tại sông Đuống. Từ đó gây biến dạng luồng, tuyến nên thường trực nguy cơ thiếu an toàn với phương tiện vận tải thủy nếu chủ tàu lơ là, thiếu tập trung.