Nâng cấp điều kiện kinh doanh với xuất khẩu gạo từ nghị định lên luật là đóng lại cơ hội cho biết bao doanh nghiệp muốn làm ăn trên chính mảnh đất này.

Doanh nghiep can duoc kinh doanh tren que huong minh - Anh 1

Xuất khẩu gạo tiếp tục được đề xuất là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Ảnh: Trung Chánh/TBKTSG

Một người bạn tôi vừa từ Campuchia và Lào về kể chuyện anh gặp một số doanh nhân ở hai nước này chuyên về xuất khẩu gạo. Họ rất dễ dàng thành lập công ty để xuất khẩu gạo sang Việt Nam và một số quốc gia. Chính phủ của họ rất ủng hộ, và nhiệt tình hỗ trợ, khuyến khích họ mở rộng kinh doanh. Bạn tôi kể lại chuyện các doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khăn về thủ tục ra sao nếu muốn xuất khẩu gạo. Lúc đầu, các doanh nghiệp Campuchia và Lào này không tin, nhưng sau họ phá cười nói: “Anh về đừng kể lại câu chuyện của chúng tôi nhé, để chúng tôi còn dễ làm ăn”.

Nghị định 109/2010 quy định, doanh nghiệp phải có ít nhất 1 kho chuyên dùng với sức chứa tối thiểu 5.000 tấn lúa, phù hợp quy chuẩn chung do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành; có ít nhất 1 cơ sở xay, xát lúa gạo với công suất tối thiểu 10 tấn lúa/giờ mới được xuất khẩu gạo. Quy định đó đã “giết chết” theo đúng nghĩa đen nhiều doanh nghiệp xuất khẩu gạo, hay ngăn cản các doanh nghiệp khác muốn xuất khẩu. Thời báo Kinh tế Sài Gòn đã từng phản ánh câu chuyện doanh nghiệp tư nhân Cỏ May ở Đồng Tháp phải đi đường vòng qua Singapore lập doanh nghiệp mới có thể xuất khẩu gạo, làm ra đồng tiền lãi thì đóng thuế thu nhập cho chính phủ sở tại hay Công ty cổ phần Thương mại và Sản xuất Viễn Phú ở Cà Mau phải được cấp cơ chế đặc thù mới có thể bán gạo sang xứ người.

Tưởng chừng quy định bất hợp lý này được dỡ bỏ. Nhưng không, một lần nữa nó lại được đưa vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung Phụ lục 4 Luật Đầu tư về Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Có nghĩa, từ cấp nghị định, quy định này đã được nâng cấp lên thành luật, đóng lại cơ hội cho các doanh nghiệp muốn xuất khẩu gạo của Việt Nam.

Câu hỏi đặt ra, liệu hoạt động xuất khẩu gạo có tác động đối với an ninh quốc gia, lợi ích công cộng theo quy định tại Điều 7.1 Luật Đầu tư?

Gạo được xem là loại hàng hóa liên quan đến an ninh lương thực quốc gia. Nhưng đó chỉ đúng với thời kỳ đất nước còn thiếu lương thực, hay chiến tranh. Ngày nay, với vị trí là nước xuất khẩu gạo lớn nhất nhì thế giới, khả năng thiếu gạo tiêu thụ trong nước làm ảnh hưởng tới an ninh lương thực có lẽ là không thực sự lớn.

Hơn nữa, pháp luật hiện hành đã có nhiều quy định để đảm bảo an ninh quốc gia, quốc phòng và các lợi ích công cộng liên quan đến sản phẩm gạo. Cụ thể, việc cân đối nguồn lúa, gạo hàng hóa xuất khẩu, các yêu cầu về dự trữ lưu thông… đã được quy định khá rõ trong Nghị định 109 nêu trên. Do đó, yêu cầu về điều kiện đối với các doanh nghiệp xuất khẩu gạo để đảm bảo cho lợi ích công cộng là chưa phù hợp.

Theo phân tích của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), ngay cả khi các điều kiện này là cần thiết đi nữa thì các quy định về điều kiện kinh doanh cụ thể của xuất khẩu gạo trong pháp luật hiện tại hoàn toàn không hướng đến hay giúp bảo đảm các mục tiêu công cộng nêu tại Điều 7.1 Luật Đầu tư. Ví dụ, các điều kiện kinh doanh của hoạt động xuất khẩu gạo chủ yếu liên quan đến quy mô của doanh nghiệp - Thật khó lý giải tại sao để xuất khẩu gạo thì thương nhân phải có những điều kiện về cơ sở vật chất với quy mô tối thiểu như trên? Và quy mô của doanh nghiệp thì giúp gì cho việc bảo đảm mục tiêu an ninh lương thực?

VCCI đã chính thức đề nghị bỏ “kinh doanh xuất khẩu gạo”, cũng như nhiều điều kiện kinh doanh khác, ra khỏi Danh mục Luật Đầu tư sửa đổi. Tuy nhiên, Quốc hội mới là người quyết định.

Cơ hội kinh doanh phải là bình đẳng với các doanh nghiệp. Đặt ra điều kiện kinh doanh là nâng đỡ cho doanh nghiệp này, và bóp chết các doanh nghiệp khác. Nhà nước có thể đặt ra các tiêu chuẩn, quy chuẩn, nếu muốn các doanh nghiệp tuân thủ điều kiện nào đó trong xuất khẩu gạo, chứ không phải là đặt ra điều kiện kinh doanh để "cấm cửa" họ. Đây là lúc Nhà nước đang muốn cải thiện môi trường kinh doanh, khuyến khích người dân và doanh nghiệp bỏ tiền ra đầu tư kinh doanh, phát triển kinh tế. Cần phải bãi bỏ điều kiện kinh doanh này trước khi quá muộn, không sẽ lại có nhiều doanh nghiệp Việt Nam khác phải bắt chước Cỏ May, không thể kinh doanh trên chính mảnh đất quê hương mình; còn các doanh nghiệp ở Campuchia hay Lào tiếp tục đắc thắng!