Cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ sẽ chính thức có kết quả vào 19h ngày 8/11 giờ địa phương (7h sáng 9/11 giờ Hà Nội), với hai ứng viên hàng đầu là bà Hillary Clinton và ông Donald Trump. Trong trường hợp ông Trump thua cuộc, chưa chắc ông đã công nhận kết quả - điều chưa từng xảy ra trong lịch sử bầu cử Tổng thống Mỹ từ trước đến nay. Nếu trở thành sự thật, điều đó sẽ tiềm ẩn một số nguy cơ gây hại đến quốc gia này.

Dieu gi xay ra neu ong Trump thua va khong cong nhan ket qua? - Anh 1

Trở lại năm 1876, khi đó đang là thời gian diễn ra cuộc bầu cử chọn ra Tổng thống thứ 19 của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Kết quả bầu cử khi ấy làm nổ ra tranh cãi lớn, khi ứng viên đảng Dân chủ Samuel J. Tilden giành được nhiều hơn đối thủ của mình là Rutherford B. Hayes, ứng viên đảng Cộng hòa tới 247.448 đầu phiếu phổ thông và đồng thời sau bước đầu kiểm tra kết quả phiếu đại cử tri, Tilden cũng vượt với 184 phiếu, trong khi Hayes chỉ có 165 phiếu và 20 phiếu còn lại thuộc 4 tiểu bang đang tranh chấp.

Tuy nhiên kết quả ngã ngũ lại vô cùng bất ngờ, khi Hayes lại được vinh danh. Nguyên nhân là bởi 20 phiếu đại cử tri còn lại, một từ Oregon, bốn từ Florida, tám từ Louisiana và bảy từ South Carolina đều thuộc về Hayes, nhằm đổi lại việc đảng Cộng hòa rút quân đội liên bang từ phía Nam kết thúc kỷ nguyên tái thiết của Hoa Kỳ. Chung cuộc, ứng viên đảng cánh hữu đã giành chức Tổng thống với số phiếu bầu đại cử tri chỉ nhiều hơn đúng 1 phiếu so với ứng viên đảng cánh hữu, là 185 - 184 phiếu. Ngày 5/3/1877, Ủy ban Bầu cử thành lập bởi Quốc hội khẳng định Hayes trở thành Tổng thống thứ 19 của nước Mỹ.

Trong thời gian biến động chính trị này, đã có những cuộc đàm phán về tình trạng bất ổn dân sự cùng những lo ngại về một cuộc nội chiến thứ hai, cùng với những mối nghi ngờ rằng cuộc bầu cử đã bị gian lận nhằm ủng hộ ứng viên phục vụ lợi ích của đảng cầm quyền tốt hơn. Nhưng Tilden đã không đặt câu hỏi về tính hợp pháp của kết quả và thừa nhận cuộc bầu cử này.

Song hiện nay, ứng viên đảng Cộng hòa Donald Trump có thể sẽ không được hiền hòa như vậy.

Trong cuộc tranh luận tổng thống cuối cùng, ông Trump từ chối nói về việc liệu ông có chấp nhận kết quả bầu cử nếu đối thủ Hillary Clinton giành thắng lợi. Nhưng từ những động thái bấy lâu của ông, giới phân tích cho rằng: nếu cơ hội chiến thắng của ông bị giảm đi, thì khả năng ông Trump tuyên bố cuộc bầu cử gian lận sẽ tăng lên.

Theo cuộc thăm dò do Huffington Post tiến hành, khoảng 56% người Mỹ nghĩ rằng Trump nên thừa nhận kết quả nếu như thua cuộc, và 31% cho rằng việc ông không thừa nhận kết quả sẽ gây một mối đe dọa lớn đối với nền dân chủ của Hoa Kỳ.

Chỉ có 48% đảng viên Cộng hòa cho rằng ông Trump phải thừa nhận nếu bà Clinton chiến thắng, so với 77% của đảng Dân chủ. Ngoài ra, 86% người thuộc đảng Cộng hòa tin rằng bà Clinton nên thừa nhận kết quả nếu ông Trump thắng, so với 67% của đảng Dân chủ.

Dieu gi xay ra neu ong Trump thua va khong cong nhan ket qua? - Anh 2

Người ủng hộ ông Trump. Ảnh: Reuters

Một số chuyên gia và phóng viên chính trị cho rằng dù Trump có công nhận kết quả hay không cũng không quan trọng. Ở một mức độ nào đó, họ nói đúng: nếu ông Trump thua cuộc, ông sẽ chỉ có thêm vài nguồn lực pháp lý để tranh cãi về kết quả.

Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu như ông Donald Trump phủ nhận kết quả kiểm phiếu?

Allan Lichtman, nhà sử học chính trị tại Đại học Hoa Kỳ, cho biết: “Kể từ khi Thomas Jefferson thực hiện những thay đổi đầu tiên trong quyền lực đảng vào năm 1800, nền dân chủ của Mỹ đã phụ thuộc vào việc chuyển giao quyền lực hòa bình, cùng với tư tưởng về một đảng đối lập nhưng trung thành. Liệu ông Trump có thay đổi truyền thống suốt 200 năm trong lịch sử nước Mỹ?”

Điều này chưa rõ. Nhưng nếu tỷ phú bất động sản quả thực từ chối, đây sẽ là một động thái đi ngược lại truyền thống lâu đời trong đó những ứng viên thua cuộc sẽ chấp nhận kết quả. Và việc từ chối cúi đầu một cách hòa bình có thể sẽ gây ra những hậu quả thực tế:

Ảnh hưởng nghiêm trọng đến Tổng thống kế tiếp

Nhiều người ủng hộ ông Trump cho rằng gian lận sẽ xảy ra trong cuộc bầu cử. Theo một bảng khảo sát của Politico/Morning, gần một nửa trong số họ không tin rằng lá phiếu của mình sẽ được tính. Theo nhà sử học chính trị Lichtman, điều này sẽ khiến bà Clinton gặp khó khăn trong việc điều hành đất nước, thậm chí không thể thực hiện công việc trong nhiệm kỳ Tổng thống.

“Nếu mọi người không chấp nhận tính hợp pháp của Tổng thống, điều này có thể lây lan sang các nhà lập pháp”, ông Lichtman cho biết. Việc ông Trump phủ nhận kết quả sẽ khiến đảng Cộng hòa trong Quốc hội khó thỏa hiệp, cũng như khiến Tổng thống đương nhiệm gặp khó khăn khi muốn giành được sự ủng hộ từ công chúng trong các vấn đề muốn thực hiện.

Đảng Cộng hòa trong Quốc hội đã miễn cưỡng thỏa hiệp với Tổng thống của đảng Dân chủ hiện tại. Một lý do của sự miễn cưỡng này đến từ phong trào “birther”, một chiến dịch phân biệt chủng tộc do ông Trump dẫn dắt nhằm làm lung lay vị trí của Tổng thống Barack Obama tại Nhà Trắng. Trong tháng 1 vừa qua, ít nhất 53% số người theo phe Cộng hòa vẫn đặt câu hỏi rằng liệu ông Obama có đúng là người Mỹ.

Kích động hành vi bạo lực

Điều nguy hiểm của việc ông Trump không chấp nhận kết quả bầu cử là làm bùng nổ các hành vi bạo lực. Đây không phải là một viễn cảnh xa xôi. Trước đó, những người ủng hộ ông từng lăng mạ và xô xát với người biểu tình trong một cuộc vận động tranh cử của ứng viên đảng Cộng hòa. Không chỉ dân thường, một quan chức là David Clarke, Cảnh sát trưởng hạt Milwaukee, còn lên tiếng khuyến khích các đồng nghiệp ủng hộ ông Trump và biểu tình bạo lực nhằm phản đối “sự gian lận trong cuộc bầu cử”.

Dieu gi xay ra neu ong Trump thua va khong cong nhan ket qua? - Anh 3

Người biểu tình phản đối ông Trump vào tháng 3. Ảnh: Reuters

Các đòn tấn công vào bà Hillary còn tồi tệ hơn thế. Vào tháng 7/2016, một người ủng hộ ông Trump từng nói bà Hillary Clinton “đáng bị xử bắn”, và chính ông Donald Trump cũng đồng tình rằng bà nên “bị bắn trong một chiến dịch tranh cử vào tháng 8”. Tháng 10, một người khác nhắc lại điều này và khẳng định “nếu là công dân yêu nước, tôi sẽ xử tử bà ta”. Một cuộc thăm dò vào tháng 10 do USA Today tiến hành cho thấy, một nửa số cử tri trên toàn nước Mỹ hiện đang lo ngại về nguy cơ xảy ra bạo lực hậu bầu cử.

Làm suy yếu nền dân chủ

Việc ông Trump từ chối thừa nhận kết quả còn có thể làm suy yếu chính nền dân chủ. Điều này có vẻ cực đoan, nhưng trong thực tế, quá trình chuyển giao quyền lực hòa bình đã duy trì cho Mỹ một chế độ dân chủ ổn định suốt nhiều thế kỷ. Nếu truyền thống này kết thúc, điều đó có thể làm lay động niềm tin về sự hiệu quả của nền dân chủ và khiến các cử tri trở nên lãnh đạm, hoặc chấp nhận một ý thức hệ chính trị cực đoan hơn.

Mark Tessler, Giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Michigan, cho rằng các cử tri nên cân nhắc rằng cuộc bầu cử có thể gây tác động như thế nào tại các nước đang phát triển. Ví dụ, năm 2007, kết quả bầu cử không minh bạch ở Kenya đã gây ra bạo lực khiến 1.300 người thiệt mạng và hơn 600.000 người phải di tản khỏi nơi sinh sống.

Ông Tessler cho biết: “Nếu mọi người nghĩ rằng cuộc bầu cử không công bằng, có gian lận hoặc lừa đảo theo một cách nào đó, thì điều này sẽ tác động lớn vào sự cam kết cơ bản của họ đối với nền dân chủ”.

Theo ông Tessler, những người bất đồng thường là lực lượng bất bình về nền kinh tế hoặc chính trị từ trước cuộc bầu cử và đang tìm kiếm một giải pháp, song “cuộc bầu cử là một dấu hiệu cho thấy sẽ không có gì thay đổi”, ông nhấn mạnh.

Nhiều người trong số những người ủng hộ ông Trump phù hợp với suy nghĩ này. Theo đó, họ cho rằng mình không có tiếng nói trong hệ thống chính trị, đồng thời bị chính hệ thống này làm phương hại. “Một số người bị ông Trump thu hút đang cảm thấy hệ thống chính trị không quan tâm đến họ. Niềm tin rằng cuộc bầu cử gian lận là cách họ xác nhận điều này trong tâm trí”, ông Tessler nói.

Lan Phương