Sự mơ hồ về lợi ích là lý do quan trọng nhất khiến người Mỹ không thích TPP và tân Tổng thống Donald Trump là một người trong số đó.

Truyền thông quốc tế đưa tin tân Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông sẽ quyết định rút nước Mỹ khỏi Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) ngay trong ngày đầu tiên nhận nhiệm sở. Cho dù đã biết từ lâu ông Trump không ủng hộ TPP, song việc tân Tổng thống Mỹ dứt khoát đoạn tuyệt với di sản tâm huyết của người tiền nhiệm khiến không ít người bất ngờ.

Có thể thấy rằng, khi kết thúc quãng đời làm Tổng thống của mình, ông Obama có quá nhiều kế hoạch bị dở dang, trong đó việc Quốc hội Mỹ neo lại, chưa thông qua TPP là một trong những kế hoạch dở dang mà ông Obama nuối tiếc nhất. Nay người kế nhiệm thể hiện kiên quyết gạt bỏ di sản lớn nhất của ông càng khiến cho ông thêm cay đắng.

Dieu gi khien Tong thong Trump kien quyet rut My khoi TPP? - Anh 1

Trump kiên quyết gạt bỏ di sản cuộc đời của Obama. Ảnh : Washington Times

Song dư luận luôn đặt câu hỏi tại sao TPP không gây ấn tượng với người dân, doanh nghiệp và chính giới Mỹ, để rồi rơi vào cảnh chết yểu ngay khi cha đẻ của nó còn đầy nhiệt huyết cùng với cơ hội mang lại lợi ích rất lớn cho người dân xứ cờ hoa?

TPP khiến người Mỹ cảm nhận phải đánh đổi lợi ích thực tế lấy lợi ích mơ hồ

Kỳ vọng quá lớn của Tổng thống Obama cùng những đối tác của mình đã tạo nên một hiệp định thương mại tự do mang tầm thế kỷ. TPP được tiếp cận theo kiểu “đa phương hóa, đa dạng hóa” khiến cho nó không còn tính chất của một hiệp định thương mại thuần túy, từ lĩnh vực trao đổi thương mại đến đối tượng điều chỉnh, từ nội dung bàn thảo đến hình thức văn bản thể hiện.

Theo nội dung thì có 5 đặc điểm chính giúp TPP tạo ra một tiêu chuẩn mới cho thương mại toàn cầu, bao gồm: tiếp cận thị trường một cách toàn diện, tiếp cận mang tính khu vực trong việc đưa ra các cam kết, giải quyết các thách thức mới đối với thương mại, bao hàm toàn bộ các yếu tố liên quan đến thương mại và là nền tảng cho hội nhập khu vực.

TPP quả là đồ sộ. Tuy nhiên, theo người viết thì chính sự đồ sộ đã khiến khả năng hiện thực hóa của TPP giảm đi rất nhiều, thể hiện qua ba vấn đề sau.

Thứ nhất có nhiều bất đồng khiến thời gian đàm phán kéo dài và buộc các bên phải có nhiều nhượng bộ để kết thúc đàm phán. Như vậy, một số lợi ích quốc gia đã bị mất đi ngay trên bàn đàm phán, trong khi quyền lợi từ TPP chưa biết khi nào mới có được. Với tính thực dụng của người Mỹ thì việc đánh đổi lợi ích thực tế lấy lợi ích kỳ vọng của TPP như thế là khó chấp nhận, dù lợi ích kỳ vọng có lớn như thế nào đi chăng nữa.

Là nền kinh tế lớn nhất nên lợi ích thực tế trước mắt của Mỹ bị mất nhiều nhất, do vậy từ những nhà đàm phán đến giới phân tích đều cho rằng TPP mang lại lợi ích cho các đối tác khác nhiều hơn là mang lại lợi ích cho nước Mỹ. Điều đó bị người dân và doanh nghiệp Mỹ cảm nhận là họ phải “nhường cơm xẻ áo” cho đối tác, chứ không phải hai bên cùng có lợi.

Thứ hai hạn chế khả năng tiếp cận của các đối tượng được hưởng lợi nhờ TPP, bởi lĩnh vực tác động của hiệp định này quá lớn khiến cho người dân, doanh nghiệp khó nhận diện được lợi ích của mình. Thậm chí dư luận cho rằng, TPP chỉ mang lại công ăn việc làm và lợi ích rõ rệt nhất cho những chuyên gia phân tích, những nhà tư vấn và những đơn vị dịch vụ.

Bởi lẽ, sự khó tiếp cận của TPP khiến cho những đối tượng được hưởng lợi phải nhờ tới những lực lượng chuyên nghiệp “nói cho rõ” để biết mình là ai, được lợi gì từ TPP. Điều này khiến cho hiệu ứng xã hội cần phải có của một hiệp định giảm đi rất nhiều đối với TPP, nghĩa là cộng đồng không thích, không quan tâm.

Thứ ba cơ chế của TPP từ kích hoạt, khởi động đến vận hành đều quá phức tạp. Chính sự đồ sộ của TPP khiến cho cơ chế của nó thiếu linh hoạt mà cứ bó gọn trong sự phức tạp kỹ thuật. Trong thời buổi khó khăn và cạnh tranh khốc liệt thì sự phức tạp sẽ khiến TPP kém hiệu quả so với hiệp định thương mại kiểu “mì ăn liền”, khai thác ngay lợi ích từ lợi thế đang có sẵn.

Chỉ mới có 12 thành viên, nhưng sự đa dạng về kinh tế - chính trị đã quá phong phú, phủ rộng khắp Bắc Mỹ - Nam Mỹ - Úc Châu – Đông Nam Á – Đông Bắc Á. Do vậy để các thành viên có thể hưởng lợi thì phải có một cơ chế thống nhất, song sự đa dạng khiến cho tính thống nhất trở nên phức tạp, rồi trở thành rào cản cho các đối tượng có thể khai thác lợi ích.

Như vậy là việc TPP chuyển hóa “tham vọng cuộc đời” của Tổng thống Obama vào nội dung thỏa thuận và hình thực thể hiện khiến cho TPP mất sức hấp dẫn với ngay cả những người được hưởng lợi từ nó. Mà sự mơ hồ về lợi ích là một trong những lý do quan trọng nhất khiến cho người Mỹ không thích TPP và tân Tổng thống Donald Trump là một người trong số đó.