VH- Sau gần năm năm kể từ ngày được công nhận, và sau hơn hai năm kể từ ngày UBND tỉnh Phú Thọ tổ chức cuộc họp cho biết về lộ trình thực hiện, nhưng đến nay việc đầu tư, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích khảo cổ quốc gia Làng Cả có vẻ như vẫn đang “án binh bất động”. Nếu không có những biển báo, chắc chắn khách tham quan sẽ không nhận ra nơi đây là di tích chứa đựng nhiều giá trị lịch sử, khảo cổ quan trọng cách đây vài ngàn năm!

Bẵng đi một thời gian khá dài, độ chừng hơn hai năm chúng tôi mới trở lại tham quan khu di tích khảo cổ quốc gia Làng Cả. “Ấn tượng” đậm nét nhất trong lần trở lại này vẫn là một không gian, cảnh quan không có gì khác trước, nó vẫn giữ y nguyên hồi cách đây hơn hai năm. Nghĩa là vẫn chưa có sự quan tâm đúng mức của chính quyền và cơ quan chức năng sở tại. Nổi bật lên chính giữa khu di tích là rừng cây keo và nhiều thứ cây cỏ dại khác. Cảnh quan xung quanh khu di tích vẫn chưa được cải thiện khi còn nhiều ngôi nhà lụp xụp, ao chuôm nước đọng và những đống than lẫn hồ nước đen kịt. Hệ thống đường dẫn vào lối chính của di tích vẫn là con đường đất lồi lõm, mỗi khi mưa xuống đọng thành vũng nước, còn nắng lên thì hứng lấy cái bụi đỏ, đen mù mịt. Vào trong khu vực bảo vệ di tích-nơi cách đây mấy chục năm và gần đây nhất là sau bảy năm, các nhà khảo cổ đã tiến hành khai quật nhiều hố theo đó phát hiện nhiều di vật, hiện vật, mộ táng thời kỳ tiền Hùng Vương và Hùng Vương thì không có bất cứ dấu hiệu gì để nhận biết. Ngoài cỏ mọc lút gần đầu gối, những đống rác nhỏ còn có cả kim tiêm. Ngước mắt lên cái chòi cao để hỏi người bảo vệ của Công ty Miwon Việt Nam thì được biết, lâu rồi không có ai vào để làm vệ sinh, cải tạo môi trường. Công tác bảo vệ khu di tích phó mặc cho sự... tự nhiên. Ra ngoài, chiếc cổng dựng cách đây mấy năm nhằm đón chào sự kiện Nhà nước cấp bằng công nhận di tích quốc gia Làng Cả cũng đã hoen gỉ theo thời gian. Thật lòng, những ai quan tâm, yêu quý di sản văn hóa dân tộc nói chung, và di tích khảo cổ quốc gia Làng Cả nói riêng cảm thấy nhói đau khi phải chứng kiến tình cảnh hiện nay của di tích chứa đứng nhiều giá trị này. Bởi một khu di tích được đánh giá là khu vực Làng Cả thời đó thực sự là trung tâm kinh tế-chính trị-xã hội thời kỳ Hùng Vương (trích Tờ trình của UBND tỉnh Phú Thọ) đang bị xuống cấp về mặt cảnh quan, không gian, và đang bị ứng xử... Cuối tháng 8 năm 2006, Bộ VH-TT (nay là Bộ VHTTDL) ra quyết định công nhận Làng Cả là di tích khảo cổ quốc gia. Vào trung tuần tháng 12 năm 2007, Bộ VHTTDL đã có văn bản thỏa thuận dự án đầu tư, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích khảo cổ Làng Cả. Dự án này bao gồm các hạng mục như công viên Làng Cả (bức tường di sản, quán cà phê Làng Cả, bãi đỗ xe, hàng rào, cây xanh, cảnh quan nền); khu bảo tàng ngoài trời (bảo tàng Làng Cả, tuyến tham quan, hành lang trưng bày và điểm cung cấp dịch vụ, các điểm trưng bày di chỉ khảo cổ, cây xanh, cảnh quan nền) và khu nhà đón tiếp, hạ tầng kỹ thuật và các công trình sử dụng chung... Sau đó, UBND tỉnh phê duyệt dự án này, đồng thời xây dựng dự án và phê duyệt dự án chi tiết. Vào thời điểm đó, nhiều người cho rằng, nếu khẩn trương triển khai thực hiện dự án bảo tồn, tôn tạo thì trong nay mai, khu di tích Làng Cả sẽ là điểm đến quan trọng của du khách muôn nơi. Tuy nhiên, không hiểu vì sao dự án vẫn chưa được triển khai theo đúng lộ trình. ...và chụp sáng 24.9.2010 Cách đây hơn hai năm, trước sự phản ánh của nhiều cơ quan báo chí về việc khu di tích khảo cổ quốc gia Làng Cả bị xuống cấp, thậm chí có ý kiến cho rằng, một phần đất của di tích đã bị Công ty Miwon lấy làm hồ chứa nước thải, ngày 23.10.2008 UBND tỉnh Phú Thọ đã tổ chức buổi làm việc với một số cơ quan báo chí tại thành phố Việt Trì, dưới sự chủ trì của bà Nguyễn Thị Kim Hải, Phó chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ. Tại cuộc họp này, trả lời phóng viên Văn Hóa, bà Nguyễn Thị Kim Hải cho biết, sẽ chỉ đạo các Sở, ngành chức năng khẩn trương triển khai dự án đầu tư, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích khảo cổ quốc gia Làng Cả. Vậy mà, đã hơn hai năm trôi qua, khu di tích khảo cổ Làng Cả vẫn chưa được bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị! Mới đây, trao đổi với chúng tôi qua điện thoại, vẫn bà Nguyễn Thị Kim Hải giải thích: Sở dĩ chậm triển khai đầu tư, bảo tồn, tôn tạo cho khu di tích là bởi phải tiến hành chỉnh sửa dự án quy hoạch chi tiết cho phù hợp với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Di sản văn hóa, phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh của khu di tích. “Hiện nay, các cơ quan chức năng đang rất khẩn trương hoàn thiện dự án để kịp đưa vào triển khai”, bà Hải nói. Với những giá trị lịch sử và văn hóa của Khu di tích, và trước thực cảnh đáng buồn hiện nay của khu di tích, một lần nữa đề nghị các cấp chính quyền và Sở, ngành địa phương Phú Thọ cần quan tâm triển khai thực hiện một cách tích cực việc bảo vệ, bảo tồn, tôn tạo khu di tích khảo cổ Làng Cả để khi đến nơi đây, ai ai cũng biết là trung tâm kinh tế-chính trị-xã hội thời kỳ Hùng Vương. Lâm Sơn