Kinh nghiệm quốc tế và khuyến cáo của Ngân hàng thế giới, Tổ chức Y tế thế giới cho thấy tăng thuế là biện pháp quan trọng và có hiệu quả nhất, đóng góp tới 50-60% trong việc giảm tỷ lệ hút thuốc.

Ngày 25.1.2013, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 229/2013/QĐ-TTg về “Chiến lược quốc gia phòng, chống tác hại của thuốc lá đến năm 2020” với mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc trong nam giới từ 47,4% xuống 39% vào năm 2020. Theo tính toán của các chuyên gia Tổ chức Y tế thế giới, Ngân hàng Thế giới, để giúp đạt mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá cần tăng: Từ năm 2015 tăng từ 65% lên 105%, từ năm 2018: tăng từ 105% lên 145%. Theo tính toán của các chuyên gia, mức tăng thuế này có các tác động tích cực. Thứ nhất, tăng giá bán lẻ cao hơn tăng thu nhập bình quân đầu người. Giá bán lẻ trung bình cả giai đoạn 2015-2020 tăng khoảng 7%. Mức tăng giá này cao hơn mức tăng thu nhập bình quân đầu người trong giai đoạn này (khoảng 4,8%), như vậy sẽ có tác dụng giảm sức mua thuốc lá. Thứ hai, giảm tỷ lệ hút thuốc theo mục tiêu của Chiến lược Quốc gia do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, gồm: Tỷ lệ hút thuốc của nam giới giảm từ 47,4% năm 2014 xuống 39% năm 2020 và ngăn ngừa được 726.000 ca tử vong sớm do sử dụng thuốc lá. Tiêu dùng thuốc lá giảm từ 4.495 triệu bao năm 2014 xuống 4.096 triệu bao năm 2015 và giảm xuống 3.826 triệu bao năm 2018 (giảm nhiều hơn so với mức tăng thuế 5% trong Dự thảo Luật). Thứ ba, tăng thu ngân sách. Tổng thu ngân sách từ tăng thuế thuốc lá trong giai đoạn 2015-2018 là 230.494 tỷ đồng, cao hơn mức thu ngân sách theo phương án trong dự thảo Luật là 76.074 tỷ đồn

Với mức tăng thuế từ 65% hiện nay lên 105% năm 2015 thì tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ cũng chỉ tăng từ 41,6 % lên 50,5% năm2015. Mức thuế này vẫn còn thấp hơn nhiều so với khuyến cáo của Ngân hàng thế giới, Tổ chức Y tế thế giới (66-80%) và cũng thấp hơn của nhiều nước trong khu vực như Thái Lan, Philipne, Singapore, Malaysia...

Trường hợp không thể tăng thuế ở mức giúp đạt mục tiêu quốc gia về giảm tỷ lệ hút thuốc, thuế thuốc lá cũng cần tăng ít nhất ở mức giữ cho sức mua thuốc lá không tăng, cụ thể: thuế thuốc lá cần tăng từ 65% lên 85% vào năm 2015 và tăng lên 105% vào năm 2018” tương đương với việc tăng 10% mỗi năm từ nay đến năm 2018.

Một số ý kiến lo ngại tăng thuế thuốc lá làm tăng giá, giảm tiêu dùng, sẽ giảm nguồn thu thuế thuốc lá. Thực tế, kinh nghiệm tại nhiều quốc gia cho thấy tăng thuế thuốc lá không làm giảm nguồn thu ngân sách bởi tuy giá thuốc lá cao hơn làm giảm tiêu dùng nhưng do mức tăng thuế cao trên mỗi bao thuốc nên dù tiêu dùng thuốc lá giảm nhưng doanh thu thuế vẫn đạt ở mức cao. Hơn nữa, tỷ lệ hút thuốc có thể giảm nhưng do dân số tăng, sẽ luôn có một số lượng nhất định người hút mới.