Đầu thập niên 90 của thế kỷ trước, khi các đoàn cải lương nổi tiếng ở TP Hồ Chí Minh hoạt động kém hiệu quả, có đoàn hát phải hạ bảng hiệu, chính thức ngừng hoạt động thì ngược lại, đoàn Đồng ấu Bạch Long lại mỗi tuần mở màn đủ bảy suất diễn, thậm chí, những ngày cuối tuần đoàn diễn ba suất, được đông đảo giới mộ điệu cải lương yêu mến và ủng hộ.

Dau an cai luong Dong au Bach Long - Anh 1

Sức hút kỳ lạ

Lúc bấy giờ, sân khấu cải lương bắt đầu xuống dốc, nhiều đoàn cải lương ở TP Hồ Chí Minh ngừng hoạt động, cho dù đoàn diễn tuồng mới, quy tụ nhiều “ngôi sao” nổi tiếng cũng thu hút đủ khán giả để sáng đèn biểu diễn liên tục. Trong khi đó, đoàn Đồng ấu Bạch Long ngày nào cũng mở màn. Thậm chí, những ngày cuối tuần, đoàn phải diễn ba suất để đáp ứng nhu cầu thưởng thức của các khán giả “nhí” và phụ huynh. Sở dĩ đoàn Đồng ấu Bạch Long thu hút được khán giả là vì các nghệ sĩ “nhí” lúc bấy giờ như: Tú Sương, Trinh Trinh, Lê Thanh Thảo, Quế Trân, Chinh Nhân, Bình Tinh… đều là con “nhà nòi”. Ngoài việc được thầy Bạch Long chỉ dẫn nghề nghiệp, cha mẹ của các diễn viên “nhí” này đều là nghệ sĩ tài danh của nghệ thuật cải lương tuồng cổ như: Thanh Tòng, Trường Sơn, Thanh Loan, Hữu Cảnh, Xuân Yến, Bạch Mai, Đức Lợi, Linh Tâm, Cẩm Thu… đã hết lòng chỉ bảo những kinh nghiệm trong kỹ thuật ca, phong cách diễn, cho đến động tác vũ đạo và nghệ thuật hóa trang... Chính vì thế, các nghệ sĩ “nhí” của đoàn Đồng ấu Bạch Long tiến bộ rất nhanh trong nghệ thuật ca - diễn, hoàn thành các vai diễn thật xuất sắc, được giới chuyên môn và người mộ điệu đánh giá cao. Hơn nữa, cặp đào kép chánh Vũ Luân - Tú Sương diễn xuất khá ăn ý. Đặc biệt là Vũ Luân, có vóc dáng và phong cách ca - diễn hao hao giống Nghệ sĩ Ưu tú Vũ Linh, đang là “ngôi sao”, là thần tượng của giới mộ điệu sân khấu cải lương thời điểm lúc bấy giờ. Ngoài ra, phải kể đến sự duyên dáng của “thần đồng Linh Tý”. Là con trai của đôi nghệ sĩ Linh Tâm - Cẩm Thu, tuy tham gia những vai diễn rất nhỏ, nhưng với sự lanh lợi, nhạy bén và nét duyên hài dễ thương, Linh Tý đã góp phần không nhỏ trong sự thành công của đoàn Đồng ấu Bạch Long - Nghệ sĩ Bạch Long chia sẻ.

Không giống như các cơ sở đào tạo chuyên nghiệp (các trường văn hóa nghệ thuật) và bán chuyên nghiệp (các đoàn cải lương), học viên bắt đầu học nghề từ các vai làm quân chạy hiệu, quân báo, tỳ nữ; đến những vai kép con, đào con, kép mặt trắng, kép mặt rằn; sau đó tới tướng trung, tướng nịnh; rồi vua, quan thừa tướng…; nghệ sĩ Bạch Long truyền dạy các nghệ sĩ trẻ trong đoàn theo phương pháp riêng của mình. Anh chỉ dẫn học trò cách ca ngâm, diễn xuất, vũ đạo, hóa trang theo từng nhân vật cụ thể trong các vở tuồng do anh biên soạn và dàn dựng. Thông qua việc hướng dẫn trực tiếp của nghệ sĩ Bạch Long, các diễn viên sẽ tiếp cận và học hỏi được nhiều kinh nghiệm từ phong cách diễn xuất, kỹ thuật vũ đạo, cho đến các làn điệu, bài bản của âm nhạc cải lương tuồng cổ và nghệ thuật hóa trang một cách thiết thực và hiệu quả. Từ đó, nghề nghiệp chuyên môn của các học trò “nhí” tiến bộ rất nhanh, khá chững chạc và tự tin khi hóa thân vào các nhân vật trên sân khấu. Nhờ phương pháp truyền dạy độc đáo này, các học trò của nghệ sĩ Bạch Long nhanh chóng khẳng định khả năng chuyên môn của mình trên sân khấu cải lương. Trong các vở tuồng dành cho thiếu nhi, các nhân vật như: Ngọc Hoàng Thượng Đế, Thiên Lôi, Thần tướng, Tiên nữ, Công chúa, chú Khỉ, chàng Cóc… được các diễn viên “nhí” thể hiện hồn nhiên, khiến các khán giả “nhí” và phụ huynh thích thú. Bên cạnh đó, Đồng ấu Bạch Long còn thành công qua các vở tuồng cổ nổi tiếng như: Lương Sơn Bá - Chúc Anh Đài, Bao Công vô lò gạch, Bao Công xử án Trần Thế Mỹ, Xử bá đao Từ Hải Thọ, Thanh Xà Bạch Xà

Những dấu ấn và sự đóng góp…

Dù chỉ hoạt động chưa đầy mười năm, thế nhưng, đoàn Đồng ấu Bạch Long đã có những đóng góp đáng kể cho sân khấu cải lương. Phần đông các nghệ sĩ trẻ của đoàn đã tạo dựng được tên tuổi bằng những vai diễn ấn tượng và đạt nhiều giải thưởng cao tại các kỳ hội diễn sân khấu cải lương chuyên nghiệp toàn quốc, giải Tài năng trẻ và giải thưởng Trần Hữu Trang. Đặc biệt, trong số các học trò của nghệ sĩ Bạch Long, có ba nghệ sĩ vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú dành cho tài năng và những cống hiến của họ cho sân khấu cải lương, đó là các nghệ sĩ: Quế Trân (2012); Vũ Luân và Tú Sương (2015). Hiện nay họ đang là lực lượng “nòng cốt” cho sân khấu cải lương.

Đồng ấu Bạch Long đã thật sự để lại những dấu ấn đẹp trong lòng khán giả; đồng thời, dày công đào tạo một đội ngũ nghệ sĩ kế thừa khá vững chắc về chuyên môn. Tuy nhiên, từ khi sân khấu Đồng ấu Bạch Long tạm ngừng hoạt động, hầu như không có cá nhân nghệ sĩ nào tự đầu tư đào tạo thế hệ kế thừa cho sân khấu cải lương như nghệ sĩ Bạch Long. Hơn nữa, trong quá trình hội nhập quốc tế, sức ép của cơ chế thị trường, ảnh hưởng của văn hóa ngoại nhập và sự bùng nổ các loại hình nghệ thuật giải trí khác… đã tác động không nhỏ đến các hoạt động: sáng tác, biểu diễn và đào tạo của các loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống dân tộc, trong đó có sân khấu cải lương. Vấn đề này khiến nhiều nghệ sĩ đang hoạt động sân khấu lo lắng. NSƯT Tú Sương tâm sự: “Sân khấu cải lương ngày càng bị thu hẹp hoạt động. Tôi sợ một ngày gần đây, những giá trị độc đáo, những tinh hoa, tinh túy của sân khấu cải lương mà các thế hệ nghệ sĩ tiền bối đã dày công vun đắp qua chiều dài lịch sử sẽ mai một, biến dạng và thất truyền”. Còn NS Bạch Long cho rằng: “Sân khấu cải lương là một trong những loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống của dân tộc, luôn đòi hỏi những tài năng, những cá nhân có năng khiếu đặc biệt, nhưng điều kiện để người nghệ sĩ làm nghề ít ỏi quá, rất khó tạo được sức lôi cuốn với thế hệ trẻ hiện nay”.

Để nghệ thuật cải lương luôn hiện diện, lưu truyền trong đời sống tinh thần của người dân Việt Nam, thiết nghĩ, việc xây dựng đề án Đào tạo diễn viên cải lương với những giải pháp thiết thực, hiệu quả của Nhà nước và ngành chức năng là một việc làm cấp thiết trong giai đoạn hiện nay. Vì đây là nguồn lực quan trọng để bảo tồn, gìn giữ, kế thừa và phát huy các giá trị độc đáo của nghệ thuật cải lương, đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của công chúng, góp phần xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc trong thời kỳ hội nhập.