Những ngày giáp Tết Nguyên đán, dân chơi đào, quất Hà thành đổ về Nhật Tân để săn những gốc cây thân to khỏe, sần sùi, mang thế độc và đẹp nhất. Với cây đào, năm nay người chơi đặc biệt chọn đào tập trung vào các thế đào cổ, dáng hình tượng con vật truyền thuyết và thế đào có những cây đào mọc rêu xanh, có cây leo quấn quanh. Họ quan niệm rằng những cây dáng cổ, mọc nhiều rêu xanh, cây leo quấn sẽ cho nhiều lộc và có thể xua đuổi sự xúi quẩy trong năm mới. Còn ở vườn quất thì các cây quất thế đẹp do bàn tay của người chủ tạo dáng; với các dáng ngựa, dáng long hay các cung bậc thể hiện tình cảm con người đang được nhiều người chơi quất ưa chuộng. Các thế được giới chơi đào quất ưa chuộng nhất đó là các thế dân gian như là thế quần tụ (một tán lên cao biểu tượng cho cha mẹ và các tán phụ xung quanh biểu tượng cho con cháu sum vầy được tạo bởi các cành thấp, nhỏ); thế trực đổ (cây đào có 1 nhánh đâm thẳng lên và một nhánh đổ xuống); thế ngũ phúc (4 chạc dưới và 1 chạc trên); cầu kỳ và công phu nhất là các thế long giáng (những cây có hình con rồng sà xuống mặt đất) và thế thường gặp là thế phu thê (có hai cành một cặp quấn quýt lấy nhau), ngoài ra còn có thế bạt phong, tam đa...

Một cây đào thế long giáng trong vườn đào Ngọc Hải (Nhật Tân, Hà Nội)

Ông Tâm (56 tuổi) - chủ vườn đào có gần 40 năm kinh nghiệm làm đào thế ở Nhật Tân (Hà Nội) - cho biết: "Các loại thế đào thường được làm theo các nét của chữ Nho hoặc mang những ý nghĩa như sum vầy, phúc lộc, mẫu tử, huynh đệ hoặc được uốn theo các con vật trong truyền thuyết như rồng"... Trong ảnh: Một cây đào thế long giáng (cây có hình con rồng sà xuống mặt đất)

Một số người không biết khi cây mọc lên, người ta thấy giống thế, giống dáng nào thì gọi như vậy cho dễ bán.

Giá đào phụ thuộc vào độ đẹp của hoa, tuổi và thế của đào, những cây đào dáng thông thường rẻ hơn những cây đào dáng "long", dáng "tùng" hay "phụ tử". Trong ảnh: Một cây đào dáng phụ tử - có giá 8 triệu đồng - được chủ vườn đào Ngọc Thúy bán cho khách.

Một cây đào thế công, được chủ vườn đào Mạnh Hùng tạo dáng hình con công. Ông chủ cho biết, để tạo được một thế như này rất kỳ công, phải mất vài năm mới tạo được một cây như thế này.

Một cây đào thế trực đổ (cây đào có 1 nhánh đâm thẳng lên và một nhánh đổ xuống) tượng trưng cho sự thịnh vượng, may mắn vươn xa.

Để tạo được dáng như thế này, người trồng đào phải chọn những gốc đào trên rừng về trồng, rồi cấy ghép giống đào ở vườn vào, khi các mắt ghép lớn thành cành thì bắt đầu uốn, tạo dáng như mong muốn.

Tuy nhiên, có một loại đào đặc biệt, quý nhất là đào thất thốn - một loại đào cổ, hiếm, có sức sống mãnh liệt. Mang dáng vẻ cổ kính, từ gốc đến cành đào đều sùi phồng, nổi những u, mấu xù xì tựa như gốc đa già phong trần sương gió... đang được nhiều người sành chơi đào ưa chuộng.

Những người am hiểu hoa đào thất thốn hết sức trân trọng. Từ cái gốc xù xì, khô khốc ấy, những nụ hồng, hoa đỏ như tiết dê bật ra đầy sức sống, bông to, cánh dày đẹp. Đào thất thốn rất khó nở hoa đúng dịp tết, may mắn lắm thì 2 năm/lần cây mới nở hoa đúng dịp, cây càng nở ít hoa càng quý, hiếm và có ý nghĩa hưng thịnh, năm mới may mắn lớn.

Để có được 1 cây quất thế đẹp thì điều quan trọng nhất vẫn là ở bàn tay của người chủ tạo dáng.

Các thế này cũng hầu hết dựa vào việc các chủ vườn sử dụng các cành, tán của cây quất để tạo thành dựa trên sự hình dung về tình cảm, cảm xúc của con người và các vị thần, con vật trong truyền thuyết.

Theo ông chủ vườn quất Thắng Nga cho biết: "Thông thường một cây quất đẹp phải có gốc to, thân ngắn chẻ làm nhiều nhánh nhỏ thể hiện sự sum vầy của nhiều thế hệ gia đình. Dáng quất hoặc tròn, hình tháp hoặc có các chẽ ngang tạo thế".

"Cây phải đủ "tứ quý" gồm quả vàng, quả xanh, nụ hoa trắng thơm ngát, lá chồi xanh non. Lá của cây thế nhỏ, xanh thắm và sai quả, màu quả phải vàng sáng, không nên chín quá và quả phân bố đều ở các tán thế" - ông Thắng nói.

Theo các chủ quất cảnh, bình thường họ chỉ chơi bonsai như những dáng bạt phong (đứng giữa bão táp phong ba), phu - thê, huynh - đệ; còn những dáng ngựa, dáng long thì phải rất kỳ công, từ khâu chọn cây đến khi uốn phải mất 2-3 năm mới có thể chơi được. Trong ảnh: Một cây quất giáng long còn lại của ông Thắng trị giá 3 triệu đồng.

Hiện nay, những cây quất có dáng ngựa, long đã hết, trong vườn quất chỉ còn lại các dáng quất như huynh đệ, phụ tử và dáng bình thường.