Liên tiếp trong thời gian qua, lũ lụt gây thiệt hại nghiêm trọng về người và của ở các tỉnh miền trung và Nam Trung Bộ. Câu hỏi đặt ra, ngoài thiên tai gây ra, quy trình, quy chuẩn vận hành hồ chứa thủy điện và công tác giám sát đã được thực hiện đầy đủ, nghiêm ngặt hay chưa? Lý giải vấn đề này, ông Hoàng Quốc Vượng, Thứ trưởng Công thương cho rằng, việc vận hành theo quy trình liên hồ gặp một số khó khăn, vướng mắc nhất định.

Da loai khoi quy hoach 463 du an thuy dien nho - Anh 1

PV: Thưa ông, thông báo kết luận của Bộ Công thương về việc xả lũ của nhà máy thủy điện (NMTĐ) Hố Hô đến nay như thế nào?

Ông Hoàng Quốc Vượng: Về việc xả lũ của NMTĐ Hố Hô, Bộ Công thương đã có Báo cáo số 107/BC-BCT ngày 31-10 gửi Thủ tướng Chính phủ. Theo đó, Bộ Công thương đã đánh giá chung về việc thực hiện các quy định pháp luật và quy trình vận hành của các cơ quan, đơn vị liên quan của địa phương và NMTĐ; đã kiến nghị các cơ quan, đơn vị liên quan thực hiện các nội dung nhằm vận hành bảo đảm an toàn cho công trình và hạ du về lâu dài.

PV: Vấn đề đặt ra, công tác quy hoạch và quản lý NMTĐ nhỏ vẫn còn vướng mắc, bất cập?

Ông Hoàng Quốc Vượng: Hầu hết các dự án thủy điện nhỏ tại Việt Nam mới được đầu tư xây dựng trong thời gian khoảng 15 năm gần đây nên công tác quy hoạch và quản lý NMTĐ nhỏ được Chính phủ và Bộ Công thương hết sức quan tâm.

Trước hết, công tác kiểm tra, giám sát, đôn đốc việc thực hiện và tuân thủ các quy định của pháp luật từ khâu thiết kế, giám sát, thi công, quy trình vận hành hồ chứa; công tác bồi thường, hỗ trợ, di dân, tái định cư, trồng bù rừng và chi trả dịch vụ môi trường rừng tại các dự án thủy điện.

Từ đó kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp vi phạm hoặc không thực hiện nghiêm túc các quy định hiện hành về quản lý đầu tư, chất lượng xây dựng công trình, bảo đảm môi trường... theo quy định của pháp luật.

Đặc biệt sau ba năm (2014-2015-2016) triển khai thực hiện các nhiệm vụ được giao, Bộ Công thương đã rà soát quy hoạch và quản lý vận hành các NMTĐ nhỏ trên địa bàn cả nước và loại khỏi quy hoạch 463 dự án thủy điện nhỏ (1.404,68 MW) do tác động tiêu cực lớn đối với môi trường, xã hội và hiệu quả thấp, ảnh hưởng quy hoạch/dự án ưu tiên khác. Đồng thời, không xem xét quy hoạch mới 213 vị trí tiềm năng thủy điện (349,61MW)…

PV: Quy định của quy trình thực hiện vận hành liên hồ chứa các NMTĐ hiện đã bảo đảm an toàn, giảm thiểu thiệt hại do bão lụt và đáp ứng yêu cầu cung cấp nước hạ du chưa thưa ông?

Ông Hoàng Quốc Vượng: Hiện nay, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt quy trình vận hành liên hồ chứa trong cả mùa lũ và mùa cạn cho 11 lưu vực sông lớn, gồm 51 hồ chứa thủy điện quy mô vừa và lớn. Trong đó, đã quy định công tác vận hành hồ chứa nhằm bảo đảm các yêu cầu theo thứ tự ưu tiên như bảo đảm an toàn cho công trình đầu mối; góp phần cắt, giảm lũ cho hạ du; bảo đảm dòng chảy tối thiểu cho hạ du; bảo đảm hiệu quả phát điện…

Tuy nhiên, qua thực tế một số năm thực hiện cho thấy, việc vận hành theo quy trình liên hồ gặp một số khó khăn, vướng mắc nhất định… Do đó, cần có sự phối hợp vận hành chỉ đạo cắt, giảm lũ cho hạ du, rất cần thiết có sự quan tâm sâu sát, phối hợp chặt chẽ của chính quyền địa phương với các NMTĐ.

PV: Câu chuyện xả lũ của NMTĐ Hố Hô mới đây là minh chứng cho việc thiếu phối hợp, hợp tác giữa nhà máy với địa phương. Để không xảy ra tình trạng như vậy, theo ông cần có những giải pháp như thế nào?

Ông Hoàng Quốc Vượng: Trong thời gian qua, việc quản lý vận hành và chế độ thông tin, báo cáo của các đơn vị quản lý đã có sự chủ động phối hợp với nhau và chính quyền địa phương cùng xây dựng, thống nhất quy chế phối hợp, chương trình hành động và quy chế chung trong công tác vận hành xả lũ, tổ chức dự báo đến hồ và đo đạc các yếu tố khí tượng thủy văn phục vụ công tác vận hành hồ…

Tuy vậy, ở một số công trình thủy điện, công tác phối hợp giữa địa phương và nhà máy vẫn một số bất cập; quy chế phối hợp thông báo, cảnh báo lũ chưa cụ thể. Nhất là chưa quy định cụ thể phương thức liên lạc, cung cấp thông tin, báo cáo, trách nhiệm của các đơn vị liên quan trong việc phối hợp phòng, chống lũ lụt cho vùng hạ du…

Hiện Bộ đang tiếp tục chỉ đạo đối với hồ chứa thủy điện như thực hiện nghiêm túc quy trình vận hành liên hồ chứa và quy trình vận hành đã được các cấp phê duyệt; phối hợp với địa phương rà soát và điều chỉnh quy chế phối hợp trong việc vận hành hồ chứa, phòng chống lụt, bão bảo đảm phân định rõ nhiệm vụ, trách nhiệm của các cơ quan liên quan; rà soát, nghiên cứu điều chỉnh, bổ sung nội dung quy trình vận hành, trình cấp thẩm quyền thẩm định phê duyệt theo quy định...

PV: Công tác quản lý quy hoạch, đầu tư xây dựng dự án thủy điện và vận hành khai thác công trình cần bổ sung, điều chỉnh gì để hoàn thiện?

Ông Hoàng Quốc Vượng: Quy định pháp luật hiện nay liên quan đến thủy điện về cơ bản đã đầy đủ các quy định từ giai đoạn quản lý quy hoạch, đầu tư xây dựng và vận hành khai thác công trình thủy điện.

Để thống nhất trong công tác quản lý quy hoạch, đầu tư xây dựng và vận hành khai thác một cách an toàn, hiệu quả đối với các dự án thủy điện trên địa bàn cả nước, Bộ đã tổ chức xây dựng, lấy ý kiến rộng rãi các cơ quan, tổ chức liên quan theo quy định trước khi ban hành Thông tư số 43/2012/TT-BCT ngày 27-12-2012 (gọi tắt là Thông tư 43) quy định về quản lý quy hoạch, đầu tư xây dựng các dự án thủy điện và vận hành khai thác các công trình thủy điện.

Hiện nay, sau khi các quy định pháp luật có liên quan như các Luật: Xây dựng, Đầu tư, Doanh nghiệp, Luật Khí tượng thủy văn... được Quốc hội ban hành mới, sửa đổi hoặc bổ sung và các Nghị định có liên quan được Chính phủ ban hành mới, việc áp dụng các quy định tại Thông tư số 43 nêu trên về cơ bản vẫn phù hợp vì không có những quy định về thủ tục, trình tự, nội dung yêu cầu thực hiện trái với các quy định tại các Luật, Nghị định nêu trên.

Mặt khác, khi các quy định pháp luật có giá trị cao hơn được ban hành thì các cơ quan, doanh nghiệp liên quan trước hết phải tuân thủ.

Để hướng dẫn thực hiện các quy định pháp luật hiện hành có liên quan và phù hợp với thực tiễn nhằm tăng cường chất lượng quản lý các công trình, dự án thủy điện, nhất là thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về công tác bảo vệ, phát triển rừng bền vững giai đoạn 2016-2020 ở khu vực Tây Nguyên, trong thời gian tới Bộ Công thương sẽ nghiên cứu bổ sung, điều chỉnh các quy định tại Thông tư nêu trên được hoàn chỉnh, đồng bộ và phù hợp với điều kiện tình hình thực tế hiện nay.

Xin cảm ơn ông!

* Hiện, các dự án thủy điện nhỏ sau khi rà soát gồm: đã vận hành phát điện là 245 công trình (2.373,2 MW); đang thi công xây dựng 162 dự án (2.082,16 MW); đang nghiên cứu đầu tư 230 dự án (2.275,50 MW); chưa cho phép nghiên cứu đầu tư 56 dự án (293,88 MW).